دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 مقالات آماده انتشار 2026 10 23 Studying the grain yield stability of winter oilseed rape (WOSR) mutant lines in several years and locations مطالعه پایداری عملکرد دانه لاین‌های جهش‌یافته کلزای زمستانه در چند سال و مکان 20709 10.22034/saps.2025.65366.3329 FA حسین مهری‌پور ازبرمی دانشجوی دکتری، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران جلال صبا استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران بهرام علیزاده استاد بخش تحقیقات دانه‌های روغنی، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران امیر قلی‌زاده استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج فرید شکاری استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2025 01 07 In this study, 9 winter oilseed rape (WOSR) mutant lines along with six cultivars were evaluated in a randomized complete block design with three replications in six experimental field stations (Karaj, Kermanshah, Isfahan, Hamadan, Zarghan and Qazvin) during two cropping seasons. GGE biplot statistical method (genotype effect + genotype × environment interaction) was used to study stability of genotypes in the studied environments. Results of combined analysis of variance indicated that the effects of environments (E), genotypes (G) and genotype × environment (G×E) interaction were significant, suggesting that the genotypes responded differently in the studied environment conditions. So, there was the possibility of stability analysis. Results of genotype × environment interaction analysis using GGE-biplot method indicated that the two first and second principal components of the GGE-biplot explained 70.9% of the total seed yield variation. Based on the hypothetical ideal genotype biplot, the Talaye cultivar and Z-900-9 mutant line were better than the other genotypes for seed yield and stability and had the high general adaptation to all environments. Furthermore, the Nima and Talaye cultivars in Isfahan, Kermanshah and Karaj locations and Z-900-8 mutant line in Zarghan location were superior genotypes with the high specific adaptation. Too, the results showed that all environments had high discriminating ability so that could able to show differences between genotypes. The Hamadan, Kermanshah and Isfahan environments were the nearest environment to ideal environment that had the highest discriminating ability and representativeness. در این مطالعه، تعداد نه لاین جهش‌یافته کلزای زمستانه به همراه شش رقم در شش ایستگاه‌ تحقیقاتی (کرج، کرمانشاه، اصفهان، همدان، زرقان و قزوین) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به مدت دو سال زراعی مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای ارزیابی پایداری و سـازگاری ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مورد بررسی از روش آماری GGE بای‌پلات با مدل اثر ژنوتیپ + برهمکنش ژنوتیپ × محیط استفاده شد. نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثر محیط، اثر ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط معنی‌دار بود. معنی‌دار بودن اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، بیانگر واکنش متفاوت ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مختلف بود و از این‌رو، امکان تجزیه پایداری ژنوتیپ‌ها وجود داشت. نتایج تجزیه اثر متقابل ژنوتیپ × محیط با روش GGE-biplot نشان داد که دو مؤلفه اول و دوم GGE-biplot، 9/70 درصد از تغییرات کل عملکرد دانه را توجیه کردند. بر اساس بای‌پلات ژنوتیپ فرضی ایده‌‌آل، رقم طلایه و لاین جهش یافته Z-900-9 از نظر هر دو عامل پایداری و میانگین عملکرد دانه، بهتر از سایر ژنوتیپ‌ها بودند و سازگاری عمومی بالایی در همه محیط‌های مورد بررسی داشتند. علاوه بر آن، ارقام نیما و طلایه در مکان‌های اصفهان، کرمانشاه و کرج و لاین جهش یافته Z-900-8 در مکان زرقان ژنوتیپ‌های برتر و با سازگاری خصوصی بالا بودند. همچنین نتایج نشان داد که کلیه محیط‌ها دارای قابلیت تمایز بالایی بوده و توانستند تفاوت‌های بین ژنوتیپ‌ها را به خوبی آشکار کنند. محیط‌های همدان، کرمانشاه و اصفهان نزدیک‌ترین محیط‌ها‌ به محیط ایده‌آل بودند و بیشترین تمایز و بیانگری را نشان دادند.