دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Using parametric, non-parametric and SIIG index methods to study the genotype × environment interaction and seed yield stability of new sunflower hybrids استفاده از روش‌های پارامتری، ناپارامتری و شاخص SIIG به‌منظور بررسی برهمکنش ژنوتیپ × محیط و پایداری عملکرد دانه هیبریدهای جدید آفتابگردان 303 319 21407 10.22034/saps.2024.62530.3252 FA امیر قلی‌زاده استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج مهدی غفاری دانشیار، موسسه تحقیقات، اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران حسین احمدی اوچ‌تپه استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج مراد چشمه نور محقق، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، غلامحسین شیراسماعیلی استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج فرناز شریعتی عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Journal Article 2024 07 17 <strong>Background and Objectives:</strong> The aim of this study was to investigate the genotype × environment interaction and determine the yield stability of new sunflower hybrids.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials and Methods:</strong> In this study, 18 hybrids along with the Zarin cultivar were evaluated under non stress, salinity and drought stress conditions in a randomized complete block design with three replications in four experimental field stations (Boroujerd, Gorgan, Gonbad and Isfahan) during 2022-2023 cropping season. In this study, parametric, non-parametric methods, and SIIG index were used to investigate the genotype × environment interaction and determine the yield stability of new sunflower hybrids. Plants were harvested at maturity and then the seed yield was recorded for each genotype at each test environment.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results:</strong> Results of combined analysis of variance indicated that the effects of environments, genotypes, and genotype × environment interaction were significant, suggesting that the genotypes responded differently in the studied environment conditions. So, there was the possibility of stability analysis. According to stability analysis using the Eberhart and Russel method, the H14, H10 and H1 genotypes with higher seed yield than the overall mean and regression coefficient equal one (bi=1) were identified as the genotypes with high general stability for all regions. Based on the simultaneous selection method for yield and stability (YSi), the genotypes H1, H4, and H10 with the lowest values were stable, whereas genotypes H3, H9, and H6 with the highest values were unstable. Also, based on the SIIG index, the genotypes H1, H4, H2, H10, H12, and H16 having high SIIG values as well as higher seed yield than the total average was recognized as superior genotypes from the point of stability and seed yield.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion: </strong>Generally, the results indicated that hybrids H1, H4, H2, H10, H12 and H16 were superior genotypes for seed yield and stability in this study. Therefore, these hybrids can be used for further testing, including adaptation tests.<br />  <strong>مقدمه و اهداف:</strong> هدف از این مطالعه، بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و تعیین پایداری عملکرد و سازگاری هبیریدهای جدید آفتابگردان بود.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> در این بررسی، تعداد 18 هیبرید به همراه رقم زرین در شریط بدون تنش، تنش شوری و خشکی در چهار ایستگاه‌ تحقیقاتی (بروجرد، گرگان، گنبد و اصفهان) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1401-1400 مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این پژوهش برای بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و تعیین پایداری عملکرد هبیریدهای جدید آفتابگردان از روش‌های پارامتری، ناپارامتری و شاخص SIIG استفاده شد. در زمان رسیدگی محصول عملکرد دانه برای هر ژنوتیپ در هر محیط اندازه‌گیری گردید.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتایج:</strong> نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثرات محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط معنی‌دار بود. معنی‌دار بودن اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، بیانگر واکنش متفاوت ژنوتیب‌ها در محیط‌های مختلف بود و بنابراین، امکان تجزیه پایداری ژنوتیپ‌ها وجود داشت. بر اساس نتایج تجزیه پایداری با روش ابرهارت و راسل، ژنوتیپ‌های H14، H10 و H1 با عملکرد بالاتر از میانگین و ضریب رگرسیون نزدیک به یک به‌عنوان ژنوتیپ‌های با سازگاری عمومی بالا برای تمام مناطق شناخته شدند. بر اساس روش گزینش همزمان برای عملکرد و پایداری (YS_i)، ژنوتیپ‌های H1،  H4و H10 با کمترین مقادیر به‌عنوان پایدارترین و ژنوتیپ‌های H3،  H9و H6 با بیشترین مقدار آماره‌ مذکور به‌عنوان ناپایدارترین ژنوتیپ‌ها شناسایی شدند. همچنین بر اساس شاخص SIIG، ژنوتیپ‌های H1، H4، H2، H10، H12 و H16 با داشتن مقدار SIIG بالا و همچنین عملکرد دانه بالاتر از میانگین به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر از نظر پایداری و عملکرد دانه شناخته شدند.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> به­طور کلی نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های H1، H4، H2، H10، H12 و H16 از نظر هر دو عامل پایداری و میانگین عملکرد دانه، ژنوتیپ‌های برتر این آزمایش بودند و می‌توان از آن‌ها برای انجام آزمایشات بیشتر از جمله آزمایشات سازگاری استفاده نمود.<br /><strong> </strong><br /><strong>واژه‌های کلیدی:</strong> اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، آفتابگردان، پایداری عمومی، روش ابرهارت و راسل، شاخص SIIG https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21407_136b0d1a7bcedec9d65560be9e5683b4.pdf