دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Yield response of promising safflower genotypes to different sowing dates in the marginal areas of the cold climate of Tabriz Plain پاسخ عملکرد ژنوتیپ‌های امید بخش گلرنگ به تاریخ‌های کاشت مختلف در اراضی کم‌بازده اقلیم سرد دشت تبریز 1 13 21409 10.22034/saps.2025.65796.3339 FA بهمن پاسبان اسلام مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی رقیه صلحی خواجه مرجان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی حمید جبّاری مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی بهنام نیکپور محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی حامد معبودی بیله سوار محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان آذربایجان شرقی Journal Article 2025 02 04 <strong>Background & Objectives</strong> Safflower as an adaptable oilseed crop to marginal areas, has an important role in edible oil production. Suitable planting date of safflower in cold climates has important role in preventing of cold damages during winter and reaching to optimum seed yield. The research was carried out to evaluate the cold tolerance, seed and oil yields of promising safflower genotypes during different sowing dates in the marginal areas of the Tabriz Plain.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials & Methods:</strong> The experiment was carried out as a split plot based on a randomized complete block design with three replications during 2023-2024 at the East Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center. The main factor was the planting date (5, 15 and 25 September and 5 October). The promising safflower genotypes were used as sub plot (1-37, 2-37, Mexico14, Mexico295, and Golemehr). During the experiment, the traits of the cold damage percent, leaf chlorophyll, plant height, capitulum diameter, seed yield components, seed oil percent, seed and oil yields were determined.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results:</strong> The effects of planting date and genotype on plant height, number of seeds per capitulum, seed and oil yields were significant. The interaction effect of studied factors on the cold damage percentage, main stem diameter, capitula per plant and harvest index were significant. The highest seed and oil yields were obtained from 5 and 15 September planting dates. Among the studied genotypes, Mexico14, Mexico295, and Golemehr had higher seed and oil yields, respectively. Among the studied traits, plant height, main stem diameter, number of capitula per plant and number of seeds per capitulum indicated positive and significant correlation with seed yield.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion:</strong> It seems that cultivation of Mexico14, Mexico295, and Golemehr genotypes during 15th to 25th of September in the marginal areas of cold climate of Tabriz plain, by preventing cold damages can develop the safflower cultivation in the marginal areas of Tabriz plain. <strong>مقدمه و اهداف:</strong> گلرنگ به­عنوان دانه روغنی سازگار به اراضی کم­بازده، نقش مهمی در تولید روغن خوراکی دارد. کاشت به­هنگام گلرنگ در مناطق سرد نقش تعیین کننده­ای در جلوگیری از سرمازدگی زمستانه و دستیابی به عملکرد دانه بهینه دارد. پژوهش به­منظور ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد دانه و روغن و تحمل به سرمای ژنوتیپ­های امید بخش گلرنگ طی تاریخ­های کاشت مختلف در اراضی کم­بازده دشت تبریز به اجرا درآمد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش­ها :</strong> آزمایش به­صورت اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار طی سال زراعی 03-1402 در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی پیاده شد. فاکتور اصلی تاریخ کاشت با سطوح: 15 و 25 شهریور و 4 و 14 مهر ماه بود. فاکتور فرعی ژنوتیپ­های امید بخش گلرنگ شامل: 1-37، 2-37، مکزیک14، مکزیک295 و گل مهر بود. در طول آزمایش صفات درصد سرمازدگی، کلروفیل برگ، ارتفاع بوته، قطر طبق، اجزای عملکرد دانه، درصد روغن دانه، عملکرد دانه و روغن تعیین شدند.<br /><strong> </strong><br /><strong>یافته­ها: </strong>نتایج نشان دادند اثرات اصلی تاریخ کاشت و ژنوتیپ بر صفات ارتفاع بوته، تعداد دانه در طبق، و عملکرد دانه و روغن معنی­داری گردید. اثر متقابل دو فاکتور بر درصد سرمازدگی مزرعه، قطر ساقه اصلی، تعداد طبق در بوته و شاخص برداشت معنی­دار شد. بیشترین عملکرد دانه و روغن از تاریخ­های کاشت 15 و 25 شهریور ماه به­دست آمد. بین ژنوتیپ­های مورد مطالعه مکزیک14، مکزیک295 و گل­مهر به­ترتیب بیشترین عملکرد دانه و روغن را داشتند. بین صفات مورد مطالعه، ارتفاع بوته، قطر ساقه اصلی، قطر طبق، تعداد طبق در بوته و تعداد دانه در طبق همبستگی مثبت و معنی­داری با عملکرد دانه نشان دادند.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>به‌نظر می­رسد با کاشت ژنوتیپ­های مکزیک14، مکزیک295 و گل مهر از 15 تا 25 شهریور ماه در اراضی کم­بازده اقلیم سرد دشت تبریز، از سرمازدگی زراعت جلوگیری شده و امکان توسعه کشت گلرنگ در اراضی کم­بازده منطقه فراهم خواهد گردید.<br />  https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21409_8ab2fdcafa054da365636ef0d13eaeb2.pdf