دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 21 Effect of planting date on phenological and morphological traits of different varieties of black cumin اثر تاریخ کاشت بر برخی صفات فنولوژیک و مورفولوژیک توده‌های مختلف سیاه‌دانه 211 225 21417 10.22034/saps.2024.63123.3271 FA زینب زارع رحمت آباد گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده تولیدات گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان محمد مهدی میرزایی گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری. فائزه زعفریان گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Journal Article 2024 08 24 <strong>Background & Objectives</strong>: Black cumin is a medicinal and widely used plant worldwide and possesses considerable economic value. Previous studies have indicated that delayed sowing negatively affects the growth and yield of this plant; therefore, determining the optimal sowing time in each region is crucial for improving both the quantitative and qualitative traits of the crop. Therefore, the present study was conducted with the aim of investigating the effect of planting date on some phenology and morphological traits of different black cumin varieties.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials and Methods</strong>: This experiment is carried out in the Agriculture and Natural Resources Research and Education Center of Goldstein Province in the crop year 2022-2023 in a factorial in the form of a randomized complete block design in four replications. Treatments included three planting dates (6 November, 6 December, and 5 January) and three populations (Iranian, Indian, and Syrian). In this research, several traits were evaluated, including the number of days to emergence, the number of days from two- to four‑leaf stage, the number of days to budding, the number of days to flowering, the number of days to physiological maturity, the number of days to full maturity, plant height, lateral branch distance, number of capsules per branch, number of capsules per plant, number of seeds per capsule, capsule weight, and seed yield per plant.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results</strong>: The results showed that the varieties were significantly different in terms of the number of days to blooming, number of days to flowering, number of days to physiological, number of days to ripening, plant height, distance of lateral branches from the ground, number of capsules per branch, capsule weight, and seed yield. The highest plant height (104.33 cm), Height of the lowest branch (45.72 cm), and maximum number of seeds per capsule (99.34) were recorded in the Iranian variety, and the lowest growth period length (178.50 days) and maximum seed yield per plant (5.52 g) were recorded for the Indian variety. Also, the sowing date affected all phenology and morphological traits except capsule weight at a probability level of 1%, so that the highest number of seeds per capsule and maximum seed yield per plant were observed on the sowing date of November.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion</strong>: The results of this research showed that with a delay in planting, the phenological and morphological characteristics of the plant decreased, so that the minimum and maximum average of the studied traits were obtained from the date of planting on 6 January and 6 December, respectively.<br />  <strong>مقدمه و اهداف</strong>: سیاه­دانه گیاهی دارویی و پر مصرف در سراسر جهان است که دارای ارزش اقتصادی قابل توجهی می­باشد. مطالعات نشان داده­اند که تأخیر در کشت، تأثیر منفی بر رشد و عملکرد این گیاه دارد و در نتیجه آگاهی از زمان مناسب کشت در هر منطقه برای ارتقای کمی و کیفی محصول حائز اهمیت است. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر تاریخ کاشت بر برخی صفات فنولوژیک و مورفولوژیک توده­های مختلف سیاه­دانه انجام شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش­ها</strong>: این آزمایش در محل مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان در سال زراعی 1400-1401 به­صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. تیمارها شامل تاریخ کاشت در سه سطح (15 آبان، 15 آذر و 15 دی) و توده­های سیاه­دانه در سه سطح (ایرانی، هندی و سوری) بودند. در این پژوهش صفاتی مانند تعداد روز تا سبزشدن، تعداد روز از دو تا چهاربرگی شدن، تعداد روز تا غنچه­دهی، تعداد روز تا گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد روز تا رسیدگی کامل، ارتفاع بوته، فاصله شاخه جانبی، تعداد کپسول در هر شاخه، تعداد کپسول در هر بوته، تعداد دانه در هر کپسول، وزن کپسول و عملکرد دانه در هر بوته مورد بررسی قرار گرفت.<br /><strong> </strong><br /><strong>یافته­ها</strong>: نتایج نشان داد، توده­ها از لحاظ صفات تعداد روز تا غنچه­دهی، تعداد روز تا گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد روز تا رسیدگی کامل، ارتفاع بوته، فاصله شاخه جانبی از زمین، تعداد کپسول در هر شاخه، وزن کپسول و عملکرد دانهاختلاف معنی­داری داشتند. بیشترین ارتفاع بوته (33/104 سانتی­متر)، فاصله شاخه جانبی از سطح زمین (72/45 سانتی­متر) و حداکثر تعداد دانه در کپسول (34/99) در توده ایرانی و کوتاه ترین طول دوره رشد (50/178 روز) و حداکثر عملکرد دانه در بوته (52/5 گرم) برای توده هندی ثبت گردید. تاریخ کاشت نیز تمامی صفات بجز وزن کپسول را در سطح احتمال یک درصد تحت تأثیر قرار داد، به­طوری­که بالاترین تعداد دانه در کپسول (85/95) و حداکثر عملکرد دانه در بوته (51/3 گرم) در تاریخ کشت آبان ماه مشاهده شد.<br /><strong> </strong><strong>نتیجه ­گیری:</strong> نتایج این پژوهش نشان داد، با تأخیر در کاشت، خصوصیات فنولوژیکی و مورفولوژیکی گیاه روند نزولی پیدا می­کند، به­طوری­که حداقل و حداکثر میانگین صفات مورد مطالعه به ترتیب از تاریخ کشت 15 دی و 15 آبان حاصل شد.<br /><strong> </strong> https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21417_4e43572620c0266104d4ab66074c0400.pdf