دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Investigation of Genetic Diversity and Multivariate Analysis of some Iranian melon cultivars based on Morpho-physiological characteristics under Salinity Stress in Greenhouse بررسی تنوع ژنتیکی و آنالیز چند متغیره برخی ارقام خربزه ایرانی بر اساس ویژگی‌های مورفو-فیزیولوژیکی تحت تنش شوری در شرایط گلخانه‌ای 321 340 21425 10.22034/saps.2024.58711.3126 FA زهرا پیری گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه فرزاد رسولی گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه ناصر صباغ نیا گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه احمد آقایی گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه مراغه رعنا پناهی تجرق علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه Journal Article 2023 10 04 <strong>Background and Objectives: </strong>Salinity is one of the most important abiotic stresses limiting crop production worldwide. Considering the increasing extent of saline lands and the high costs of soil reclamation, identifying plant genotypes with high salinity tolerance is a priority in breeding programs. This study was conducted to evaluate genetic variation among 10 Iranian native melon (<em>Cucumis melo</em> L.) populations under salinity stress and to identify salt-tolerant genotypes.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials and Methods: </strong>The experiment was carried out as a factorial arrangement in a completely randomized design with three replications under controlled greenhouse conditions. Ten native melon populations were exposed to different salinity levels using NaCl (including a non-stress control and salinity treatments up to 150 mM). Morphophysiological traits such as shoot fresh weight, chlorophyll index (SPAD), relative water content (RWC), membrane stability index (MSI), electrolyte leakage, and Na and K concentrations and their ratio (K/Na) in the leaves were measured.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results: </strong>Under salinity stress, the highest shoot fresh weight (346.5 g) and chlorophyll index (69.3) were obtained in the ‘Kalk Sardasht’ genotype under non-stress conditions, while the lowest values were recorded in ‘Tokhmeh Ata’ (38.47 g) and ‘Amoochi Daraz’ (31.57 g) at 150 mM NaCl. The highest relative water content and membrane stability index were observed in ‘Kalk Qorveh’ under control conditions, whereas ‘Tokhmeh Ata’ showed the lowest values at the highest salinity level (RWC = 65.28%) and the highest electrolyte leakage (99.76%). The highest Na (22.57 mg g⁻¹ FW), K (27.48 mg g⁻¹ FW) and K/Na ratio (23.32) were found in ‘Qobadlou’, ‘Qasr Shirin’ and ‘Tokhmeh Ata’, respectively, while the lowest values (0.94 mg g⁻¹ FW for Na and 4.81 mg g⁻¹ FW for K) were also observed in ‘Tokhmeh Ata’ seeds.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion: </strong>Overall, the results indicated considerable genetic variation among the studied melon populations in response to salinity stress. Given their superior performance across most morphophysiological traits under salt stress, the cultivars ‘Shalagh’ and ‘Girke’ can be considered valuable genetic resources for melon improvement and breeding programs aimed at enhancing salinity tolerance. <strong>مقدمه و اهداف: </strong>شوری یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرزیستی محدودکننده تولید محصولات زراعی در جهان است. با توجه به گسترش روزافزون اراضی شور و هزینه‌های بالای اصلاح خاک، شناسایی ژنوتیپ‌های گیاهی متحمل به شوری از اولویت‌های اصلی در برنامه‌های به‌نژادی به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تنوع ژنتیکی ده توده بومی ایرانی طالبی (<em>Cucumis melo </em>L.) در پاسخ به تنش شوری و شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به شوری انجام شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش‌ها: </strong>این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار، تحت شرایط کنترل‌شده گلخانه‌ای اجرا گردید. ده توده بومی خربزه و طالبی در سطوح مختلف شوری اعمال‌شده توسط کلریدسدیم (شامل شاهد بدون شوری و تیمارهای شور تا غلظت 150 میلی‌مولار) مورد بررسی قرار گرفتند. صفات مورفوفیزیولوژیک شامل وزن تر اندام هوایی، شاخص کلروفیل (SPAD)، درصد آب نسبی برگ (RWC)، شاخص پایداری غشاء (MSI)، نشت الکترولیت و غلظت سدیم و پتاسیم و نسبت K/Na در برگ‌ها اندازه‌گیری شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>یافته‌ها: </strong>تحت شرایط تنش شوری، بیشترین وزن تر اندام هوایی (5/346 گرم) و شاخص کلروفیل (3/69) در ژنوتیپ کالک سردشت در شرایط بدون شوری به‌دست آمد، در حالی که کمترین مقادیر این صفات در ژنوتیپ‌های تخمه آتا (47/38 گرم) و آموچی دراز (57/31 گرم) در غلظت 150 میلی‌مولار NaCl مشاهده شد. بیشترین درصد آب نسبی و شاخص پایداری غشاء در ژنوتیپ کالک قروه در شرایط شاهد و کمترین مقدار در ژنوتیپ تخمه آتا در بالاترین سطح شوری ثبت شد (به‌ترتیب 32/96 و 28/65 درصد)، در حالی که بیشترین نشت الکترولیت (76/99 درصد) نیز در همین ژنوتیپ و بالاترین سطح شوری مشاهده گردید. بیشترین غلظت سدیم (57/22 میلی‌گرم بر گرم وزن تر)، پتاسیم (48/27 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و نسبت K/Na (32/23) به‌ترتیب در ژنوتیپ‌های قبادلو، قصر شیرین و تخمه آتا به‌دست آمد، در حالی‌که کمترین مقادیر سدیم (94/0 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و پتاسیم (81/4 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) نیز در ژنوتیپ تخمه آتا مشاهده شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>به‌طور کلی نتایج نشان‌دهنده وجود تنوع ژنتیکی قابل توجهی در میان توده‌های بومی طالبی مورد مطالعه در پاسخ به تنش شوری است. با توجه به عملکرد برتر ژنوتیپ‌های شالاغ و گرکه در اغلب صفات مورفوفیزیولوژیک تحت شرایط شور، این ژنوتیپ‌ها می‌توانند به‌عنوان منابع ژنتیکی ارزشمند در برنامه‌های به‌نژادی و به‌نژادی طالبی با هدف افزایش تحمل به شوری مورد استفاده قرار گیرند. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21425_36fba8e5978116303700737be36697b4.pdf