دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Evaluation of the use of allelopathic potential of different vetch species for control of broomrape (Orobanche aegyptiaca) in sunflower (Helianthus annuus L.) ارزیابی توان دگرآسیبی گونه‌های ماشک (Vicia spp.) به منظور مدیریت گل جالیز (Orobanche aegyptiaca) در آفتابگردان (Helianthus annuus L.) 239 254 21730 10.22034/saps.2025.61816.3227 FA حمید اکبری حجت گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه زنجان علیرضا یوسفی دانشکده کشاورزی- گروه زراعت و اصلاح نباتات- دانشگاه زنجان ایرج نصرتی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه مرجان دیانت دانشکده کشاورزی و صنایع غذایی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2024 05 26 <strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;">Background & Objectives:</span></strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;"> Broomrape (<em>Orobanche cumana</em> Wallr.) is one of the most destructive parasitic weeds in sunflower production and causes severe yield losses in many sunflower-growing regions. Sustainable and environmentally friendly approaches are needed to reduce dependence on chemical control methods. Allelopathic cover crops and living mulches, particularly vetch species, may suppress broomrape establishment and development through competition and release of inhibitory compounds. Therefore, this study was conducted to evaluate the allelopathic potential of different vetch species and their residues for broomrape management in sunflower and to determine the response of different sunflower cultivars to these management practices.</span><br /><strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;"> </span></strong><br /><strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;">Materials & Methods:</span></strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;"> The experiment was conducted as a factorial arrangement based on a completely randomized design with three replications. Experimental factors included sunflower cultivars consisting of a native accession (Ablagh Sefid) and the Azargol cultivar, and broomrape management treatments including living mulch of hairy vetch (<em>Vicia villosa</em> Roth), white vetch (<em>Vicia pannonica</em> Crantz), and Maragheh vetch (<em>Vicia villosa</em> subsp. <em>varia</em> (Host) Corb.), as well as hairy vetch residues applied as dead mulch at rates of one, two, and three kg m⁻². Broomrape density, dry weight, and sunflower seed yield were measured to evaluate treatment effects.</span><br /><strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;"> </span></strong><br /><strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;">Results:</span></strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;"> Significant differences were observed among treatments for broomrape suppression and sunflower performance. The lowest broomrape density (0.78 plant m⁻²) and dry weight (1.46 g m⁻²) were obtained in plots where hairy vetch was intercropped with the Azargol cultivar, indicating strong suppressive effects of hairy vetch living mulch on broomrape establishment. Compared with the control treatment, sunflower seed yield under living mulch of hairy vetch, white vetch, and Maragheh vetch decreased by 5.33%, 14.01%, and 27.45%, respectively. Although living mulches reduced yield to some extent due to interspecific competition, hairy vetch showed the least negative impact on sunflower productivity while providing the greatest broomrape suppression. In contrast, application of hairy vetch residues as dead mulch caused substantial reductions in seed yield, particularly at the rate of one kg m⁻², where yield decreased by 71.92% in Azargol and 70.36% in Ablagh Sefid compared with their respective controls. The native accession exhibited greater sensitivity to broomrape infestation than the Azargol cultivar across most treatments.</span><br /><strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;"> </span></strong><br /><strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;">Conclusion:</span></strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 80%;"> The findings of this study demonstrate that living mulch of hairy vetch can effectively suppress broomrape infestation in sunflower and may serve as an environmentally sustainable component of integrated broomrape management programs. Among the evaluated treatments, hairy vetch living mulch provided the best balance between weed suppression and crop productivity. Furthermore, the Azargol cultivar showed greater tolerance to broomrape infestation than the native accession, suggesting that cultivation of this cultivar in heavily infested areas may improve sunflower performance and reduce yield losses. These results highlight the potential of integrating tolerant cultivars with allelopathic cover crops for sustainable management of parasitic weeds in sunflower production systems.</span> <strong>مقدمه و اهداف</strong>: گل جالیز (<em>Orobanche</em><em> </em><em>aegyptiaca</em>)<strong> </strong> یکی از خطرناک ترین علف‌های هرز انگلی در تولید آفتابگردان است و باعث کاهش شدید عملکرد در بسیاری از مناطق کشت آفتابگردان می‌شود. برای کاهش وابستگی به روش‌های کنترل شیمیایی، رویکردهای پایدار و سازگار با محیط زیست مورد نیاز است. گیاهان پوششی آللوپاتیک و مالچ‌های زنده، به ویژه گونه‌های ماشک، ممکن است از طریق رقابت و آزادسازی ترکیبات بازدارنده، استقرار و توسعه گل جالیز را مهار کنند. بنابراین، این مطالعه به منظور ارزیابی پتانسیل آللوپاتی گونه‌های مختلف ماشک و بقایای آنها برای مدیریت گل جالیز در آفتابگردان و تعیین پاسخ ارقام مختلف آفتابگردان به این شیوه‌های مدیریتی انجام شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش­ها</strong>: این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل ارقام آفتابگردان شامل یک توده بومی (ابلق سفید) و رقم آذرگل، و تیمارهای مدیریت گل جالیز شامل مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای (<em>Vicia villosa</em> Roth)، ماشک سفید (<em>Vicia pannonica</em> Crantz) و ماشک مراغه‌ای (<em>Vicia villosa</em> subsp. varia (Host) Corb) و همچنین بقایای ماشک گل‌خوشه‌ای که به عنوان مالچ مرده با مقادیر یک، دو و سه کیلوگرم در متر مربع استفاده شدند، بودند. تراکم گل جالیز، وزن خشک و عملکرد دانه آفتابگردان برای ارزیابی اثرات تیمارها اندازه‌گیری شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>یافته­ها</strong>: تفاوت‌های معنی‌داری بین تیمارها از نظر کنترل گل جالیز و عملکرد آفتابگردان مشاهده شد. کمترین تراکم گل جالیز (78/0 بوته در متر مربع) و وزن خشک (46/1 گرم در متر مربع) در کرت‌هایی که ماشک گل‌خوشه‌ای با رقم آذرگل کشت مخلوط داشتند، به دست آمد که نشان‌دهنده اثرات سرکوبگرانه قوی مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای بر استقرار گل جالیز است. در مقایسه با تیمار شاهد، عملکرد دانه آفتابگردان تحت مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای، ماشک سفید و ماشک مراغه به ترتیب 33/5٪، 01/14٪ و 45/27٪ کاهش یافت. اگرچه مالچ‌های زنده تا حدودی به دلیل رقابت بین گونه‌ای عملکرد را کاهش دادند، ماشک گل‌خوشه‌ای کمترین تأثیر منفی را بر بهره‌وری آفتابگردان نشان داد و در عین حال بیشترین سرکوب گل جالیز را فراهم کرد. در مقابل، استفاده از بقایای ماشک گل‌خوشه‌ای به عنوان مالچ مرده باعث کاهش قابل توجه عملکرد دانه، به ویژه با نرخ یک کیلوگرم در متر مربع، شد، به طوری که عملکرد در رقم آذرگل ۷۱.۹۲ درصد و در رقم ابلق سفید 36/70درصد در مقایسه با شاهدهای مربوطه کاهش یافت. در بیشتر تیمارها، توده بومی حساسیت بیشتری به آلودگی گل جالیز نسبت به رقم آذرگل نشان داد.<br /><strong> </strong><strong>نتیجه­گیری</strong>: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای می‌تواند به طور مؤثر هجوم گل جالیز را در آفتابگردان سرکوب کند و می‌تواند به عنوان یک جزء پایدار زیست‌محیطی از برنامه‌های مدیریت تلفیقی گل جالیز عمل کند. در میان تیمارهای ارزیابی شده، مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای بهترین تعادل را بین سرکوب علف‌های هرز و بهره‌وری محصول ایجاد کرد. علاوه بر این، رقم آذرگل تحمل بیشتری نسبت به هجوم گل جالیز نسبت به گونه بومی نشان داد، که نشان می‌دهد کشت این رقم در مناطق به شدت آلوده ممکن است عملکرد آفتابگردان را بهبود بخشد و تلفات عملکرد را کاهش دهد. این نتایج پتانسیل تلفیق ارقام متحمل با گیاهان پوششی آللوپاتیک را برای مدیریت پایدار علف‌های هرز انگلی در سیستم‌های تولید آفتابگردان برجسته می‌کند. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21730_131363cb45e2afebf740ee1a695cdbec.pdf