دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The effect of planting date and application of chemical and biological nitrogen fertilizers on nutrient uptake, nitrogen use efficiency, grain and oil yield of camelina (Camelina sativa) in the Eqlid region تأثیر زمان کاشت و کاربرد کود شیمیایی و زیستی نیتروژن بر جذب عناصر غذایی، شاخص‌های کارایی نیتروژن، عملکرد دانه و روغن کاملینا (Camelina sativa) در منطقه اقلید 77 99 22284 10.22034/saps.2025.64493.3310 FA علی مومنی دانشجوی کارشناسی ارشد آگروتکنولوژی، گروه زراعت و اصلاح نباتات ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج علیرضا یدوی عضو هیات علمی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه یاسوج علی مرادی دانشیار گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج فاطمه ابراهیمی گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج Journal Article 2024 11 13 <strong>Background and Objectives</strong>: The aim of this study was to investigate the improvement of nutrient uptake and nitrogen efficiency indices in Camelina influenced by integrated nitrogen fertilizer management at different planting dates.<br /> <br /><strong>Materials and Methods</strong>: The experiment was conducted as a split-plot randomized complete block design with 3 replications in the Eqlid region. The main factor included nitrogen fertilizers at 4 levels (100% chemical) urea (, 75% chemical + biofertilizer) Azotobacter and Azospirillum), 50% chemical + biofertilizer and no nitrogen). The secondary factor included planting date at 4 levels (September 11, September 26, April 9, and April 24). The Soheil cultivar of camelina was used. Nitrogen, phosphorus, potassium, iron, and zinc contents in leaves and seeds, seed oil and protein contents, grain, oil and protein yields, and nitrogen use, uptake, and harvest efficiencies were determined.<br /> <br /><strong>Results</strong>: The interaction between planting date and nitrogen fertilization was significant for most of the studied traits, whereas the interaction was not significant for phosphorus content in leaves and seeds or seed oil percentage. In most cases, the highest potassium, iron, and zinc contents were obtained from the September 26 planting date combined with 75% chemical nitrogen + biofertilizer. Delayed planting increased seed nitrogen and protein percentages but reduced grain, protein, and oil yields. The highest grain yield (2791.4 kg ha⁻¹) was obtained from the September 26 planting date with 75% chemical nitrogen + biofertilizer. The same treatment and planting date produced the highest protein yield (891 kg ha⁻¹). Application of 75% chemical nitrogen + biofertilizer also substantially increased grain yield compared with the non-fertilized treatment across the different planting dates. Nitrogen use efficiency and nitrogen uptake efficiency decreased significantly with increasing nitrogen application levels, whereas the combined application of 75% chemical nitrogen and biofertilizer improved nitrogen harvest efficiency. Seed oil percentage was highest on September 26 and lowest on April 24.<br /><strong>Conclusion</strong>: The results indicated that planting camelina on September 26 and applying 75% chemical nitrogen in combination with Azotobacter and Azospirillum biofertilizer improved nutrient uptake and increased grain, oil, and protein productivity under the conditions of this experiment, while allowing a reduction in chemical nitrogen fertilizer application. Therefore, the combination of September 26 planting and 75% chemical nitrogen + biofertilizer can be recommended for achieving desirable camelina productivity in the Eqlid region.<br />  <strong>مقدمه و اهداف:</strong> هدف از این تحقیق بررسی بهبود جذب عناصر غذایی و شاخص‌های کارایی نیتروژن گیاه کاملینا تحت تأثیر مدیریت تلفیقی کود شیمیایی و زیستی نیتروژنه در تاریخ کاشت‌های مختلف بود. <br /> <br /><strong>مواد و روش­ها:</strong> آزمایش به ‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در منطقه اقلید اجرا شد. عامل اصلی شامل کودهای نیتروژن در چهار سطح (100 درصد شیمیایی (اوره)، 75 درصد شیمیایی + کود زیستی (باکتری­های ازتوباکتر و آزوسپریلیوم)، 50 درصد شیمیایی + کود زیستی نیتروژن و بدون کاربرد کود نیتروژن) بود. عامل فرعی شامل تاریخ کاشت در چهار سطح (20 شهریور، 4 مهر، 20 فروردین و 4 اردیبهشت)  بود. در این پژوهش رقم سهیل کاملینا مورد استفاده قرار گرفت. محتوای نیتروژن، فسفر و پتاسیم و عناصر کم‌مصرف آهن و روی در برگ و دانه، درصد و عملکرد روغن، درصد و عملکرد پروتئین، عملکرد دانه و شاخص‌های کارایی مصرف، جذب و برداشت نیتروژن اندازه‌گیری شد.<br /> <br /><strong>یافته­ها: ا</strong>ثر متقابل تاریخ کاشت و کود نیتروژن بر بیشتر صفات مورد بررسی معنی‌دار بود، در حالی که این برهم‌کنش بر محتوای فسفر برگ و دانه و درصد روغن دانه معنی‌دار نشد. بیشترین محتوای پتاسیم، آهن و روی در اغلب موارد در تاریخ کاشت 4 مهر و با کاربرد 75 درصد کود شیمیایی نیتروژن به همراه کود زیستی حاصل شد. با تأخیر در تاریخ کاشت، درصد نیتروژن و پروتئین دانه افزایش یافت، اما عملکرد دانه، عملکرد پروتئین و عملکرد روغن کاهش پیدا کرد. بیشترین عملکرد دانه در تاریخ کاشت 4 مهر و تیمار 75 درصد کود شیمیایی + کود زیستی نیتروژنه، به میزان4/2791 کیلوگرم در هکتار، به‌دست آمد. همچنین بیشترین عملکرد پروتئین در همین تاریخ کاشت و تیمار، 891 کیلوگرم در هکتار بود. در تاریخ‌های کاشت 20 شهریور، 4 مهر، 20 فروردین و 4 اردیبهشت، کاربرد 75 درصد کود شیمیایی + کود زیستی به‌ترتیب موجب افزایش قابل توجه عملکرد دانه نسبت به شاهد شد. کارایی مصرف و کارایی جذب نیتروژن با افزایش سطح مصرف نیتروژن کاهش یافت، در حالی که کاربرد 75 درصد کود شیمیایی همراه با کود زیستی موجب بهبود شاخص برداشت نیتروژن شد. همچنین بیشترین درصد روغن دانه در تاریخ کاشت 4 مهر و کمترین آن در تاریخ کاشت 4 اردیبهشت مشاهده شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه­گیری</strong>: نتایج نشان داد که تاریخ کاشت 4 مهر و کاربرد 75 درصد نیتروژن شیمیایی همراه با کود زیستی حاوی Azotobacter  و Azospirillum، در شرایط آزمایش، ضمن افزایش عملکرد دانه، روغن و پروتئین و بهبود جذب عناصر غذایی، امکان کاهش مصرف کود نیتروژن شیمیایی را فراهم می‌کند. بنابراین، استفاده تلفیقی از 75 درصد کود نیتروژن شیمیایی به همراه کود زیستی در تاریخ کاشت 4 مهر می‌تواند برای دستیابی به عملکرد مطلوب کاملینا در منطقه اقلید توصیه شود.<br />  https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22284_c83e056500e31e09b05f6e149734f98d.pdf