دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The effect of Chemical and Biological Fertilizers on some Morphological Traits and the Advantages of safflower (Carthamus tinctorius) and fenugreek Intercropping تأثیر کودهای شیمیایی و زیستی بر برخی صفات مورفولوژیکی و سودمندی کشت مخلوط گلرنگ (Carthamus tinctorius) و شنبلیله 271 288 22298 10.22034/saps.2026.67916.3378 FA پریسا رستمی بناب دانشجوی دکتری گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز. ایران یعقوب راعی گروه اکوفیزیولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز یونس خیری زاده آروق گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2025 06 29 <strong>Background & Objectives:</strong> The tendency to produce oilseeds, as well as the demand for oilseed products, is growing worldwide, particularly under organic settings. Intercropping systems, as a kind of sustainable production, can make better use of available resources. This study was carried out to determine the effect of chemical and biological fertilizers on some morphological features and advantage indices of safflower in various intercropping patterns with fenugreek.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials and Methods:</strong> The experiment was carried out as a factorial experiment in a randomized complete block design with three replications at the Faculty of Agriculture's research farm in Tabriz. The experimental treatments consisted of a two-level cropping pattern (pure safflower and 100:50 additive intercropping (safflower to fenugreek)) and a six-level fertilizer treatment. (control, 100% urea recommended by soil test, foliar application of NPK, Barvar 2 phosphate + 100% urea, Barvar 2 phosphate + 50% urea, Barvar 2 phosphate + NPK).<br /><strong> </strong><br /><strong>Results:</strong> According to the results, the most grain were produced in the capital by the treatment combination of Barvar 2 phosphate + NPK in pure cultivation and Barvar 2 phosphate + 100% urea in intercropping (with 61.8 and 64.47 numbers, respectively). The intercropping system resulted in a lower yield of safflower seeds than in pure cultivation.The highest grain yield (332.6 g m^-2) and oil yield (85.18 g m^-2) were obtained from pure cultivation of this plant in conjunction with the application of 100% urea. When 100% urea was applied to safflower grown in pure conditions, the grain yield rose by 7.9% and the oil yield by 1.5% in comparison to the control. However, the treatment of applying 50% urea along with Barvar 2 phosphate improved the grain yield by 4.1% and the oil output by 8.4% compared to the control. The 100% urea application treatment had the highest land equivalency ratio (2.1), while the NPK foliar application treatment had the lowest index (1.5). Conversely, the Barvar 2 phosphate + 50% urea application treatments produced the best relative yield of safflower (1.37), while the NPK foliar application treatment produced the highest relative yield of fenugreek (0.47).<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion:</strong> According to the study's findings, the most effective nutritional treatments for boosting safflower's grain and oil yields were 50% urea + Barvar 2 phosphate in intercropping and 100% urea in pure cultivation. As a result, these treatments can be suggested for farmers use.<strong> </strong> <strong>مقدمه و اهداف:</strong> تمایل به تولید گیاهان روغنی و تقاضا برای محصولات روغنی در جهان به­ویژه در شرایط ارگانیک رو به گسترش است. سیستم­های کشت مخلوط به عنوان یکی از روش­های تولید پایدار می­توانند به­طور کارآمدتری از منابع موجود استفاده کنند. این پژوهش به منظور ارزیابی تأثیر کودهای شیمیایی و زیستی بر برخی صفات مورفولوژیکی و شاخص­های سودمندی گلرنگ در الگوهای مختلف کشت مخلوط با شنبلیله اجرا گردید.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش­ها:</strong> آزمایش به­صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل الگوی کشت در دو سطح (کشت خالص گلرنگ و کشت مخلوط افزایشی 100 به 50 (گلرنگ به شنبلیله) و تیمار کودی در شش سطح (شاهد، اوره 100% توصیه آزمون خاک، محلول‌پاشی NPK، فسفات بارور2 + اوره 100%، فسفات بارور2 + 50% اوره، فسفات بارور2 NPK +) بود.<br /><strong> </strong><br /><strong> یافته­ها:</strong> نتایج نشان داد که ترکیب تیماری فسفات بارور2 + NPK در کشت خالص و ترکیب تیماری فسفات بارور2 + 100 درصد اوره در کشت مخلوط (به ترتیب با 8/61 و 47/64 عدد) بیشترین دانه در کاپیتول را دارا بودند. کشت مخلوط سبب کاهش عملکرد دانه گلرنگ در مقایسه با کشت خالص آن گردید. حداکثر عملکرد دانه (6/332 گرم در مترمربع) و عملکرد روغن (18/85 گرم در مترمربع) از کشت خالص گلرنگ به همراه مصرف 100درصد اوره به­دست آمد. تحت شرایط کشت خالص گلرنگ کاربرد 100 درصد اوره در مقایسه با شاهد علمکرد دانه را 9/7 درصد و عملکرد روغن را 5/1درصد افزایش داد. با این وجود تحت شرایط کشت مخلوط گلرنگ و شنبلیله تیمار کاربرد 50 درصد اوره به همراه فسفات بارور2 در مقایسه با شاهد عملکرد دانه را 1/4 درصد و عملکرد روغن را 4/8 درصد بهبود بخشید. بالاترین نسبت برابری زمین (1/2) متعلق به تیمار کاربرد 100 درصد اوره و کمترین این شاخص­ (5/1) متعلق به تیمار محلول­پاشی NPK می­باشد. از طرفی بیشترین عملکرد نسبی گلرنگ (37/1) را تیمار کاربرد فسفات بارور2 + 50 درصد اوره و حداکثر عملکرد نسبی شنبلیله به میزان 47/0 را تیمار محلول­پاشی NPK به خود اختصاص داد.<br /><strong> </strong><strong>نتیجه­گیری: </strong>بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، به منظور افزایش عملکرد دانه و روغن گلرنگ کاربرد 100 درصد اوره در کشت خالص و مصرف 50 درصد اوره + فسفات بارور2  در کشت مخلوط به عنوان مطلوب­ترین تیمار تغذیه­ای مشخص شد و بنابراین می­توان این تیمارها را جهت استفاده کشاورزان توصیه کرد.<br />  https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22298_46f7f885d7f5d5f90254de4b402d8e1f.pdf