دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Yield response of promising safflower genotypes to different sowing dates in the marginal areas of the cold climate of Tabriz Plain پاسخ عملکرد ژنوتیپ‌های امید بخش گلرنگ به تاریخ‌های کاشت مختلف در اراضی کم‌بازده اقلیم سرد دشت تبریز 1 13 21409 10.22034/saps.2025.65796.3339 FA بهمن پاسبان اسلام مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی رقیه صلحی خواجه مرجان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی حمید جبّاری مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی بهنام نیکپور محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی حامد معبودی بیله سوار محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان آذربایجان شرقی Journal Article 2025 02 04 Background & Objectives Safflower as an adaptable oilseed crop to marginal areas, has an important role in edible oil production. Suitable planting date of safflower in cold climates has important role in preventing of cold damages during winter and reaching to optimum seed yield. The research was carried out to evaluate the cold tolerance, seed and oil yields of promising safflower genotypes during different sowing dates in the marginal areas of the Tabriz Plain. Materials & Methods: The experiment was carried out as a split plot based on a randomized complete block design with three replications during 2023-2024 at the East Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center. The main factor was the planting date (5, 15 and 25 September and 5 October). The promising safflower genotypes were used as sub plot (1-37, 2-37, Mexico14, Mexico295, and Golemehr). During the experiment, the traits of the cold damage percent, leaf chlorophyll, plant height, capitulum diameter, seed yield components, seed oil percent, seed and oil yields were determined. Results: The effects of planting date and genotype on plant height, number of seeds per capitulum, seed and oil yields were significant. The interaction effect of studied factors on the cold damage percentage, main stem diameter, capitula per plant and harvest index were significant. The highest seed and oil yields were obtained from 5 and 15 September planting dates. Among the studied genotypes, Mexico14, Mexico295, and Golemehr had higher seed and oil yields, respectively. Among the studied traits, plant height, main stem diameter, number of capitula per plant and number of seeds per capitulum indicated positive and significant correlation with seed yield. Conclusion: It seems that cultivation of Mexico14, Mexico295, and Golemehr genotypes during 15th to 25th of September in the marginal areas of cold climate of Tabriz plain, by preventing cold damages can develop the safflower cultivation in the marginal areas of Tabriz plain. مقدمه و اهداف: گلرنگ بهعنوان دانه روغنی سازگار به اراضی کمبازده، نقش مهمی در تولید روغن خوراکی دارد. کاشت بههنگام گلرنگ در مناطق سرد نقش تعیین کنندهای در جلوگیری از سرمازدگی زمستانه و دستیابی به عملکرد دانه بهینه دارد. پژوهش بهمنظور ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد دانه و روغن و تحمل به سرمای ژنوتیپهای امید بخش گلرنگ طی تاریخهای کاشت مختلف در اراضی کمبازده دشت تبریز به اجرا درآمد. مواد و روشها : آزمایش بهصورت اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار طی سال زراعی 03-1402 در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی پیاده شد. فاکتور اصلی تاریخ کاشت با سطوح: 15 و 25 شهریور و 4 و 14 مهر ماه بود. فاکتور فرعی ژنوتیپهای امید بخش گلرنگ شامل: 1-37، 2-37، مکزیک14، مکزیک295 و گل مهر بود. در طول آزمایش صفات درصد سرمازدگی، کلروفیل برگ، ارتفاع بوته، قطر طبق، اجزای عملکرد دانه، درصد روغن دانه، عملکرد دانه و روغن تعیین شدند. یافتهها: نتایج نشان دادند اثرات اصلی تاریخ کاشت و ژنوتیپ بر صفات ارتفاع بوته، تعداد دانه در طبق، و عملکرد دانه و روغن معنیداری گردید. اثر متقابل دو فاکتور بر درصد سرمازدگی مزرعه، قطر ساقه اصلی، تعداد طبق در بوته و شاخص برداشت معنیدار شد. بیشترین عملکرد دانه و روغن از تاریخهای کاشت 15 و 25 شهریور ماه بهدست آمد. بین ژنوتیپهای مورد مطالعه مکزیک14، مکزیک295 و گلمهر بهترتیب بیشترین عملکرد دانه و روغن را داشتند. بین صفات مورد مطالعه، ارتفاع بوته، قطر ساقه اصلی، قطر طبق، تعداد طبق در بوته و تعداد دانه در طبق همبستگی مثبت و معنیداری با عملکرد دانه نشان دادند. نتیجه‌گیری: به‌نظر میرسد با کاشت ژنوتیپهای مکزیک14، مکزیک295 و گل مهر از 15 تا 25 شهریور ماه در اراضی کمبازده اقلیم سرد دشت تبریز، از سرمازدگی زراعت جلوگیری شده و امکان توسعه کشت گلرنگ در اراضی کمبازده منطقه فراهم خواهد گردید.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21409_8ab2fdcafa054da365636ef0d13eaeb2.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Evaluation of yield and Ecological indexes of camelina- chickpea intercropping in dryland and irrigation conditions and different nitrogen levels ارزیابی عملکرد و شاخص‌های اکولوژیک مخلوط کاملینا- نخود در شرایط فاریاب و دیم تحت سطوح مختلف نیتروژن 15 37 21408 10.22034/saps.2024.61757.3225 FA شهزاد جماعتی ثمرین دانشجوی دکتری اگروتکنولوژی (اکولوژی گیاهان زراعی)، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران المیرا محمدوند گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت، ایران غلامرضا محسن آبادی دانشیار گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانگشاه گیلان مجید مجیدیان گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان Journal Article 2024 05 22 Background and objectives: Considering the problems related to water scarcity and reduced precipitation in the region, and the importance of expanding oilseed cultivation as well as research programs on crops with low water and fertilizer requirements in Ardabil Province (Namin), a study was conducted to evaluate the yield and ecological indices of camelina–chickpea intercropping under different nitrogen fertilizer levels in irrigated and rainfed conditions in this region. Materials and methods: The experiment was conducted as a split-factorial arrangement based on a randomized complete block design with three replications during the 2022–2023 cropping year. Experimental treatments included irrigation at two levels-irrigated (three irrigations) and rainfed (no irrigation)-assigned to the main plots. The factorial treatments in the subplots consisted of nitrogen fertilizer at two levels: control (11.5 kg ha⁻¹ pure nitrogen applied as a starter and uniformly for all treatments) and 46 kg ha⁻¹ pure nitrogen, along with seven cropping patterns. These included sole cropping of camelina and chickpea and their intercropping based on replacement series patterns: 1:1, 2:2, and 3:3 (equal ratio, 50% of each crop), 2:1 (66% and 33%, respectively), 1:2 (33% and 66%, respectively), and a mixed cropping of camelina and chickpea (equal ratio, 50% of each crop). Results: Under irrigated conditions, intercropping showed superiority over other treatment levels in most of the studied traits, including grain yield. The land equivalent ratio (LER) for camelina–chickpea intercropping was greater than one and positive. The best treatment combination was observed in the 2:2 intercropping pattern of camelina and chickpea under irrigated conditions with the control fertilizer level. The competition ratio of camelina was highest under rainfed conditions with the control fertilizer level in the intercropping ratios of 2:1 (66:33), followed by 1:1, 3:3, 2:2, and 1:2, respectively. Overall, the mean competition ratio of camelina exceeded that of all other studied treatments, indicating the highest competitive ability in these treatments. Conclusion: Considering the climatic conditions of Ardabil Province, the irrigated treatment combined with the application of 46 kg ha⁻¹ pure nitrogen and intercropping arrangements of 3:3 and 2:2 camelina with chickpea (50:50) can be recommended. مقدمه و اهداف: باتوجه به مشکلات مربوط به کمبود آب و کاهش بارندگی در منطقه و اهمیت توسعه کشت دانههای روغنی و برنامههای تحقیقاتی درباره گیاهان کمتوقع به آب و کود در استان اردبیل (شهرستان نمین)، مطالعهای به منظور ارزیابی عملکرد و شاخصهای اکولوژیک زراعت مخلوط کاملینا با نخود در اثر سطوح کود نیتروژن تحت شرایط فاریاب و دیم در این منطقه انجام شد. مواد و روشها: آزمایش به صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 402-1401 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل آبیاری در دو سطح آبیاری (سه بار) و کشت دیم (عدم آبیاری) در کرت اصلی و فاکتوریل کود نیتروژن در دو سطح شامل شاهد (5/11 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص به صورت استارتر و یکسان برای کلیه تیمارها) و 46 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص) و الگوهای کشت مخلوط در هفت سطح شامل کشت خالص کاملینا و نخود و کشت مخلوط کاملینا با نخود که به صورت سریهای جایگزینی والگوهای کشت مخلوط کاملینا – نخود شامل آرایشهای 1:1، 2:2، 3:3 (به نسبت مساوی 50 درصد از هر دو گیاه)، 1:2 (به ترتیب با نسبت 66 و 33 درصد)، 2:1 (به ترتیب با نسبت 33 و 66 درصد)) و کشت مخلوط درهم کاملینا با نخود (به نسبت مساوی 50 درصد از هر دو گیاه) در کرت فرعی بود. یافتهها: کشت مخلوط در شرایط فاریاب، در بیشتر صفات مورد بررسی از جمله عملکرد دانه، بر سایر سطوح تیماری برتری داشت. شاخص نسبت برابری زمین در کشت مخلوط کاملینا با نخود، بیشتر از یک و مثبت بود. بهترین ترکیب تیماری مربوط به ترکیب الگوی کشت مخلوط 2:2 کاملینا با نخود در کشت فاریاب با سطح کودی شاهد، مشاهده شد. نسبت رقابت در گیاه کاملینا در ترکیب تیماری شرایط کشت دیم با سطح کودی شاهد در نسبت کشت مخلوط 1:2 (33:66)، 1:1، 3:3، 2:2 و 2:1 به ترتیب بالاترین مقدار را به خود اختصاص دادند و در مجموع نیز به صورت میانگین از کلیه تیمارهای مورد مطالعه، بیشتر بودند و بالاترین رقابت برای این تیمارها ثبت شد. نتیجه گیری کلی: با توجه به شرایط اقلیمی استان اردبیل، ترکیب تیماری کشت فاریاب با کاربرد 46 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص با آرایش کشت 3:3 و 2:2 کاملینا با نخود (50:50) میتواند قابل توصیه باشد. .

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21408_e4331388bf4480cd72e86b803ce11d73.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Investigating Agricultural Traits and Growth Indicators of Safflower (Carthamus Tinctorius L.) in Mixed Cultivation with Canola (Brassica Napus L.) under Weed Control Conditions بررسی صفات زراعی و شاخص‌های رشدی گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) در کشت مخلوط با کلزا (Brassica napus L.) در شرایط مهار علف‌های هرز 39 56 21410 10.22034/saps.2024.57737.3088 FA جلیل شفق کلوانق عضو هیات علمی آموزشی دانشگاه تبریز فریبرز شکاری استاد گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، گرایش فیزیولوژی گیاهان زراعی، دانشگاه علوم پایه مراغه، مراغه، ایران. عبدالله جوانمرد دانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، اکولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران. مینا امانی دانشجوی دکتری فیزیولوژی تولید و پس از برداشت گیاهان دارویی، گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. زهره سائلی اشان کارشناسی ارشد فیزیولوژی گیاهان زراعی، گروه اکوفیزولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2023 07 27 Background & Objectives: Considering the importance of sustainable agriculture and its role in increasing the quantity and quality of the product, the purpose of this research is to investigate the agronomic traits and economic indicators of safflower in the conditions of weed control and non-control. Materials & Methods: In order to investigate the effect of weed control on the morphological traits and performance of safflower in intercropping with canola, a factorial experiment was conducted in the form of a randomized complete block design with 3 replications in the crop year of 2014 in a farm in Maragheh city. The first factor included weed control at two levels (control and lack of weed control) and the second factor included the replacement mixed cultivation of safflower and canola with ratios of 1:1 and 2:1, respectively, and increased mixed cultivation of safflower and canola 100:50, 100:75 and pure cultivation of safflower and canola. Results: The results showed that the stem diameter, the number and length of lateral branches and the number of leaves per plant were the highest in the treatment combination of pure safflower cultivation with weed control. The highest seed yield was related to pure cultivation and complete weed control. With the increase of canola ratio, the morphological traits of safflower plant such as the number of leaves per plant and the diameter of the main stem decreased, but the plant height trait showed a significant increase. Conclusion: According to the results, among the different planting patterns of safflower and canola, the highest seed yield was obtained in pure cultivation and full weed control, so it did not show any significant difference with other planting patterns of 1:1 replacement mixture (safflower-canola). مقدمه و اهداف: باتوجهبه اهمیت کشاورزی پایدار و نقش آن در افزایش کمیت و کیفیت محصول، هدف از انجام این پژوهش، بررسی صفات زراعی و شاخصهای رشدی گلرنگ در شرایط کنترل و عدم کنترل علف‌های هرز میباشد. مواد و روشها: بهمنظور بررسی اثر کنترل علف‌های هرز بر صفات مورفولوژیکی و عملکرد گلرنگ در کشت مخلوط با کلزا، آزمایشی به‏صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1394 در مزرعه‏ای در شهرستان مراغه اجرا گردید. فاکتور اول شامل کنترل علف‌های هرز در دو سطح (کنترل و عدم کنترل علف‌های هرز) و فاکتور دوم شامل کشت مخلوط جایگزینی گلرنگ و کلزا به ترتیب با نسبت‌های 1:1 و 2:1 و کشت مخلوط افزایشی گلرنگ و کلزا 100:50، 100:75 و کشت خالص گلرنگ و کلزا در نظر گرفته شد. یافتهها: نتایج نشان داد که قطر ساقه، تعداد و طول شاخه‌های جانبی و تعداد برگ در بوته در ترکیب تیماری کشت‌ خالص گلرنگ با کنترل علف هرز دارای بیشترین مقدار بود. در گیاه گلرنگ بیشترین عملکرد بیولوژیکی و عملکرد دانه مربوط به تیمار کشت خالص گلرنگ و کمترین عملکرد بیولوژیکی و عملکرد دانه مربوط به ترکیب تیماری کشت مخلوط افزایشی 100:50 (گلرنگ – کلزا) بود. با افزایش نسبت کلزا، صفات مورفولوژیک در گیاه گلرنگ مانند تعداد برگ در بوته و قطر ساقه اصلی کاهش یافت، ولی صفت ارتفاع بوته افزایش معنیداری نشان داد. نتیجهگیری: تیمار کشت خالص در بین الگوهای مختلف کشت همراه با کنترل علفهای هرز بیشترین عملکرد دانه را به خود اختصاص داد. تیمارهای کشت مخلوط جایگزینی (گلرنگ - کلزا) با نسبت‌های 1:1 و 1:2 و تیمارهای کشت مخلوط افزایشی (گلرنگ - کلزا) با نسبت‌های 100:50 و 100:75 دارای شاخص کارایی کنترل علف ‌هرز به ترتیب 7/63، 4/83، 73 و 4/85 بودند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21410_681a71403615dd70015d5e89b4302655.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 05 21 Evaluation of organic and bio-fertilizers using on yield and essential oil production of green basil (Ocimum basilicum L.) in Kelardasht region ارزیابی مصرف کودهای آلی و زیستی بر عملکرد و تولید اسانس ریحان سبز (Ocimum basilicum L.) در منطقه کلاردشت 57 74 21427 10.22034/saps.2024.62496.3250 FA حمیدرضا چلاجور گروه زراعت، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران محمدتقی درزی گروه زراعت، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران محمدرضا حاج سیدهادی گروه زراعت، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران Journal Article 2024 07 14 Abstract Background & Objectives: This study was conducted to evaluate the effects of organic and bio-fertilizers on yield and essential oil production of green basil in order to reducing of chemical fertilizer application Materials and Methods: The experiment was conducted based on a randomized complete block design with six treatments and three replications in Kelardasht of Iran in 2021. The treatments were 1- vermicompost (10 t.ha-1), 2- nitroxin (2 lit.ha-1), 3- bio-superphosphate (2 lit.ha-1), 4- nitroxin + bio-superphosphate, 5- vermicompost + nitroxin + bio-superphosphate, 6- chemical fertilizer (NP: 80, 60 kg.ha-1). Results: The results showed that treatments had significant effects on studied traits, as the highest plant height (36.5 cm) in treatment of bio-superphosphate application, the highest dry weight of plant (7.66 g plant-1) and nitrogen percent in leaf (2.06%) in integrated treatment of nitroxin and bio-superphosphate and the highest herb yield (653.2 kg.ha-1), essential oil content (0.44%) and essential oil yield (2.88 kg.ha-1) in treatment of vermicompost application were obtained. In an investigation of essential oil components, the highest citral content (58.33%) in in treatment of bio-superphosphate application and then treatment of vermicompost application (55.23%), the highest E-Caryophyllene content (4.37%) in treatment of vermicompost application and the highest Methyl chavicol content (43.17%) in chemical fertilizer were obtained. Conclusion: In general, the results of this study showed, the application of organic and bio fertilizers, specially vermicompost in comparison to chemical fertilizer had a considerable role in increasing of yield and quantity and quality of essential oil of basil. مقدمه و اهداف: هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه تاریخهای مختلف کاشت بر قدرت رقابت ارقام کلزا با علفهای هرز و شناسایی بهترین رقم برای گسترش سطح کشت کلزا در آب و هوای معتدل و مرطوب گیلان میباشد. مواد و روشها: مطالعه طی دو سال زراعی (1400 تا 1402) در املش استان گیلان انجام شد. آزمایش اسپلیت پلات فاکتوریل، دو شرایط تداخل علف‌های هرز (رقابت کامل در شرایط جامعه طبیعی علف‌های هرز و بدون علف‌های هرز) به‌عنوان کرت‌های اصلی و چهار رقم کلزا (آرجی اس003، دلگان، دراگو و هایولا 4815) و سه تاریخ کاشت (15 مهر، پنج آبان و 25 آبان) به صورت فاکتوریل در کرتهای فرعی در نظر گرفته شدند. یافتهها: نتایج تجزیه واریانس، تاثیر معنیدار تداخل علف هرز، رقم و تاریخ کاشت را بر عملکرد دانه، عملکرد زیستی، تعداد خورجین در بوته و عملکرد روغن را نشان داد. نتایج مقایسه میانگین نشان داد تداخل علفهای هرز بدون در نظر گرفتن رقم باعث کاهش 10 درصد عملکرد دانه (از 2631 به 2364 کیلوگرم در هکتار) شد. نوع رقم و تاریخ کاشت بر زیست توده و تراکم علفهای هرز تأثیر معنی داری داشت. ارقام دلگان و دراگو با میانگین 2650 و 2590 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را در هر دو شیوه تداخل علف هرز داشتند. تاثیر تاریخ کاشت بر کاهش عملکرد ارقام کلزا بیشتر از تداخل علفهای هرز بود. تیمارهای بدون علفهای هرز از نظر تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، عملکرد دانه، عملکرد زیستی، عملکرد روغن و عملکرد پروتئین تفاوت معنیداری با تیمارهای علفهای هرز داشتند. نتیجهگیری: رقم دلگان در تاریخ کاشت پنج آبان در هر دو شرایط تداخل علفهای هرز نسبت به سایر تیمارها عملکرد دانه و روغن بیشتری داشت که میتوان از این رقم برای تولید عملکرد مناسب در گیلان استفاده کرد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21427_6552ef62b00c06ec347ae59814bfe19e.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 The effect of inoculation with biofertilizers on the quantitative and qualitative characteristics of the medicinal plant Hyssopus officinalis at different levels of water deficit stress اثر تلقیح با کودهای زیستی بر خصوصیات کمی و کیفی گیاه دارویی زوفا (Hyssopus officinalis) در سطوح مختلف تنش کمبود آب 75 88 21413 10.22034/saps.2024.62497.3251 FA معصومه شاهی بخش زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران محمود پوریوسف بخش زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز ایران مهرداد یارنیا بخش زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، تبریز ایران ابراهیم خلیل وند بهروزیار بخش زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران عبدالله حسن زاده قورت تپه بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، Journal Article 2024 07 14 Background and Objectives: In arid and semi-arid regions, employing innovative and sustainable solutions to enhance nutrient uptake is crucial. One such approach is the utilization of microorganisms.This research investigated the effect of mycorrhizae and growth-stimulating bacteria on hyssop's quantitative and qualitative characteristics under different irrigation levels. Materials and Methods: The experiment was conducted as a split plot based on a randomized complete block design with three replications at the West Azarbaijan province research centre (Saatlo station) over two crop years. The irrigation levels, including normal moisture conditions (7-day interval), mild stress (10-day interval), and severe stress (14-day interval), were assigned to the main plots, and inoculation with mycorrhiza (My), Azotobacter (Az), Pseudomonas (Pse), Az + Ps, My+Az+Pse and non-inoculation treatment (control) were assigned to sub-plots. In this experiment, the quantitative and qualitative characteristics of the plant were measured. Results: The highest plant height, total fresh weight, and leaf nitrogen content were assigned to the treatment with Pseudomonas (Pse) under normal irrigation conditions. The maximum essential oil percentage and essential oil yield were related to Psetreatment under mild stress conditions. In all biofertiliser treatments, plant height, total fresh weight, chlorophyll a and b, carotenoid content, nitrogen, phosphorus, and potassium content of leaves decreased with increasing water stress. In contrast, proline content and ion leakage increased. Inoculation with My+Az+Pse under mild and severe stress conditions increased plant height, shoot weight, chlorophyll a content, carotenoid, proline, nitrogen, phosphorus, and essential oil yield. This treatment also reduced the amount of ion leakage compared to control. Conclusion: The separate application of each of the Pse, My, and Az treatments under mild stress conditions resulted in obtaining the maximum essential oil yield, and the combined application of My+Az+Pse adjusted water stress on the essential oil yield under severe water deficit conditions. مقدمه و اهداف: در مناطق خشک و نیمه خشک، استفاده از راه حل های نوآورانه و پایدار برای افزایش جذب مواد مغذی بسیار مهم است. از این راهکارها میتوان به استفاده از میکروارگانیسم ها اشاره کرد. این تحقیق با هدف بررسی اثر مایکوریزا و باکتریهای محرک رشد بر خصوصیات کمی و کیفی گیاه زوفا تحت سطوح مختلف آبیاری انجام شد. مواد و روشها : آزمایش به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مرکز تحقیقات استان آذربایجان غربی (ایستگاه ساعتلو) در دو سال اجرا شد، سطوح مختلف آبیاری شامل شرایط نرمال رطوبتی (دور آبیاری 7 روز یک بار)، تنش ملایم (دور آبیاری 10 روز یک بار) و تنش شدید (دور آبیاری 14 روز یک بار) به کرت های اصلی به کرت های اصلی و تلقیح با میکوریزا(My)، ازتوباکتر(Az)، سودوموناس(Pse)، Az + Pse، My+Az+Pse و شاهد به کرتهای فرعی اختصاص داده شدند. در این آزمایش خصوصیات کمی و کیفی گیاه اندازه گیری شد. یافته ها: بالاترین ارتفاع بوته، وزن تر کل، محتوی نیتروژن برگ به تیمار با سودوموناس(Pse) تحت شرایط آبیاری نرمال اختصاص داشت، حداکثر درصد اسانس و عملکرد اساس به تیمار Pse تحت شرایط تنش ملایم مربوط بود. با تشدید تنش کمآبی در کلیه تیمارهای کود زیستی از ارتفاع بوته، وزن تر کل، محتوی کلروفیل a وb، کارتنوئید، محتوی نیتروژن، فسفر و پتاسیم برگ کاسته و بر محتوی پرولین و نشت یونی افزوده شد، در این بررسی تلقیح با My+Az+Pse تحت شرایط تنش ملایم و تنش شدید توانست ارتفاع بوته، وزن ترکل، کلروفیل a، کارتنوئید، پرولین، نیتروژن، فسفر برگ و عملکرد اسانس را در مقایسه با شاهد افزایش و نشت یونی را کاهش دهد. نتیجه گیری: کاربرد جداگانه هر یک از تیمارهایPse، My و Az تحت شرایط تنش ملایم موجب کسب حداکثر عملکرد اسانس و کاربرد تلفیقی My+Az+Pse موجب تعدیل کم آبی بر عملکرد اسانس تحت شرایط تنش شدید کم آبی شد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21413_baad7a2abc27bbb726e8d98f5ca80934.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 The effect of different amounts of Lemna minor compost and putrescine on some vegetative and physiological characteristics of Hyacinthus orientalis اثر مقادیر مختلف کمپوست عدسک آبی و پوتریسین بر برخی صفات رویشی و فیزیولوژیکی سنبل ایرانی 101 115 21411 10.22034/saps.2024.60903.3195 FA مهناز کریمی گروه علوم باغبانی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری ستاره صادقی نسب گروه علوم باغبانی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری حسین مرادی گروه علوم باغبانی، دانشکده علوم زراعی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Journal Article 2024 03 13 Background & Objectives: The use of organic and readily available compounds is effective in reducing harmful environmental effects and reducing the cost of product production. The purpose of this research was to investigate the role of compost obtained from Lemna minor and polyamine putrescine in improving the vegetative and physiological characteristics of Iranian hyacinth. Materials and Methods: The experiment was conducted as a factorial in a completely randomized design in four replications. The first factor was compost (0, 25, 50 and 75% replacing peat moss in the control media) and the second factor was different concentrations of putrescine (0, 1 and 2 mM). The control treatment was a combination of peat moss and perlite (2:1 V/V). Results: According to the obtained results, the highest number of flowers was recorded in the control tratment, 25% compost without putricin, the control substrate with 2 mM putricin and 75% compost without putricin. The highest number of leaves was observed in control and 1 mM potricin, 75% compost in both 1 and 2 mM potricin. The number of bulblet formed in the control bed, 25% compost in combination with 2 mM putricin and 50% compost in the presence of one and two millimolar putricin was the maximum. The highest amount of carotenoid was recorded in 50% compost in combination with 1 mM potricin. The highest amount of nitrogen in leaves was in 25, 50 and 75% compost combined with 1 mM potricin and 50% compost without potricin. Conclusion: Despite the high vegetative and reproductive traits including the number of flowers and leaves in the control, the results of this research showed that compost in different percentages including 50 and 75% and in combination with one and two millimolar putricin improved some hyacinth traits. مقدمه و اهداف: استفاده از ترکیبات آلی و گیاهان محلی که در طی سال های زیادی در یک منطقه رشد کرده و دردسترس هستند در کاهش اثرات مخرب کودهای شیمیایی و کاهش هزینه تولید موثر میباشد. با توجه به بالا بودن هزینه پیت ماس مورد استفاده در تولید گیاهان زینتی هدف از پژوهش حاضر امکان سنجی استفاده از کمپوست عدسک آبی جایگزین پیت ماس در بستر کشت سنبل ایرانی (Hyacinthus orientalis) بود. مواد و روشها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در چهار تکرار روی گیاه سنبل ایرانی انجام شد. فاکتور اول کمپوست تهیه شده از گیاه عدسک آبی (0، 25، 50 و 75 درصد جایگزین پیت ماس در بستر شاهد) و فاکتور دوم غلظتهای مختلف پوتریسین (0، 1و 2 میلیمولار) بود. تیمار شاهد ترکیب پیت ماس و پرلیت (به نسبت 2 به 1 حجمی) در نظر گرفته شد. یافتهها: با توجه به نتایج به دست آمده بیشترین تعداد گلچه در بستر شاهد، 25 درصد کمپوست بدون پوتریسین، بستر شاهد با پوتریسین 2 میلیمولار و75 درصد کمپوست بدون پوتریسین ثبت شد. بیشترین تعداد برگ در بستر کشت شاهد و پوتریسین یک میلیمولار، کمپوست 75 درصد در هر دو پوتریسین یک و دو میلی مولار مشاهده شد. تعداد سوخک تشکیل شده در بستر شاهد، 25 درصد کمپوست در ترکیب با پوتریسین دو میلیمولار و کمپوست 50 درصد در حضور یک و دو میلی مولار پوتریسین در حداکثر بود. در کمپوست 50 درصد در ترکیب با پوتریسین یک میلیمولار بیشترین مقدار کارتنوئید ثبت شد. بیشترین مقدار نیتروژن موجود در برگ در کمپوست 25، 50 و 75 درصد در ترکیب با یک میلیمولار پوتریسین و کمپوست 50 درصد بدون پوتریسین بود. بیشترین میزان فسفر مربوط به بستر کشت شاهد و پوتریسین یک میلیمولار بود. نتیجهگیری: با وجود بالا بودن صفات رویشی و زایشی از جمله تعداد گل و برگ در بستر کشت شاهد، نتایج این پژوهش نشان داد کمپوست عدسک آبی نیز در درصدهای مختلف از جمله 50 و 75 درصد و در ترکیب با پوتریسین یک و دو میلیمولار در بهبود برخی صفات مورد بررسی در گیاه سنبل ایرانی موثر بوده است.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21411_d8d877b425825cca0bb313be10dfe6ca.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 The effect of Chitosan-Coated Iron Nanoparticles on the Growth And Physiological Traits of Melissa officinalis under LED light conditions تأثیر نانوذرات آهن با پوشش کیتوزان بر خصوصیات رشدی وفیزیولوژیکی گیاه فرنجمشک (Melissa officinalis) تحت نورهای LED 117 133 21389 10.22034/saps.2024.61636.3222 FA سعید عزیززاده نمین گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. مهدی بهنامیان گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. سمر حشمتی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Journal Article 2024 05 13 Background & Objectives: The main objectives of the present study are the optimization of growth, enhancement of growth characteristics, and the increase in the levels of active compounds in the Melissa officinalis through the use of chitosan-coated iron nanoparticles and monochromatic LED lights. Materials and Methods: This research was conducted as a factorial experiment in a completely randomized design with four replications using pot cultivation. The first factor involved foliar spraying with chitosan-coated iron nanoparticles at three concentrations: 0, 10, and 20 mg/L. The second factor consisted of light treatments, including white light (100%), red light (100%), blue light (100%), and greenhouse conditions. Results: The results showed that the foliar spraying of Melissa officinalis with 10 mg.l-1 of iron/chitosan nanoparticles showed the greatest increase in yield, height, leaf area, stomatal conductance and photosynthetic pigments, compared to other applied concentrations and control plants. Also, iron/chitosan nanoparticles at a concentration of 20 mg. l-1 showed the greatest effect on the development of the root system. The use of LED lamps often caused restrictions in the growth of the aerial parts of the lemon balm plant. The highest increase in the number of photosynthetic pigments was observed in white light combined with nano iron/chitosan at a concentration of 10 mg. l-1. Also, foliar spraying of lemon balm plants with 20 mg.l-1 under blue light had the greatest effect in increasing the antioxidant capacity and secondary compounds. Conclusion: The overall results of the present study indicate that the use of chitosan-coated iron nanoparticles significantly enhances the optimal growth of Melissa officinalis. Additionally, the combination of LED lights and foliar application of iron/chitosan nanoparticles has the most substantial effect on increasing the levels of active compounds and antioxidant capacity in this medicinal plant. مقدمه و اهداف: بهینهسازی رشد و بهبود خصوصیات رشدی و افزایش میزان ترکیبات مؤثره در گیاه دارویی فرنجمشک با بهرهگیری از نانوذرات آهن پوشش یافته با کیتوزان و نورهای تک رنگ LED از اهداف اصلی مطالعه حاضر میباشد. مواد و روشها: این پژوهش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با چهار تکرار به صورت کشت گلدانی اجرا شد. فاکتور اول شامل محلولپاشی برگی با نانوذرات آهن با پوشش کیتوزان در 3 غلظت صفر، 10 و 20 میلی گرم در لیتر و فاکتور دوم تیمارهای نوری شامل نور سفید (100 درصد)، قرمز (100 درصد)، آبی (100 درصد) و شرایط گلخانه بود. یافتهها: نتایج نشان داد که گیاهان فرنجمشک محلولپاشی شده با 10 میلیگرم در لیتر نانوذرات آهن/کیتوزان بیشترین افزایش را در عملکرد، ارتفاع بوته، سطح برگ، هدایت روزنهای و رنگیزههای فتوسنتزی، نسبت به سایر ترکیبات تیماری و گیاهان شاهد داشت. همچنین نانوذرات آهن/کیتوزان، در غلظت 20 میلیگرم در لیتر بیشترین تأثیر را در توسعه سیستم ریشه نشان داد. استفاده از لامپهای LED موجب محدودیت در رشد اندام هوایی گیاه فرنجمشک گردید. بیشترین افزایش در میزان رنگیزههای فتوسنتزی در نور سفید توأم با نانوذرات آهن/کیتوزان در غلظت 10 میلیگرم در لیتر مشاهده شد. همچنین محلولپاشی گیاهان فرنجمشک با 20 میلیگرم در لیتر، تحت نور آبی بیشترین تأثیر را در افزایش ظرفیت آنتی اکسیدانی و ترکیبات ثانویه داشت. نتیجهگیری: نتایج کلی حاصل از پژوهش حاضر، حاکی از این است که استفاده از نانوذرات آهن با پوشش کیتوزان جهت افزایش رشد گیاه فرنجمشک و کاربرد لامپهای LED توأم با محلولپاشی نانوذرات آهن/کیتوزان جهت بالا بردن میزان ترکیبات مؤثره و ظرفیت آنتیاکسیدانی بیشترین تأثیر را در این گیاه دارد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21389_f3ca6544b085bee9c79156832b322f6d.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Foliar Application of Cytokinin Hormone and Salicylic Acid on Morphological Traits, Yield Traits of Sunflower Drought Stress اثر محلول پاشی هورمون سیتوکینین و اسید سالیسیلیک بر صفات مورفولوژیک و عملکرد آفتابگردان در تنش خشکی 135 150 21430 10.22034/saps.2024.61745.3224 FA فواد حسینی دانشجوی دکتری، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه شهید چمران اهواز افراسیاب راهنما قهفرخی دانشیار، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه شهید چمران اهواز موسی مسکرباشی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی ،دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز Journal Article 2024 05 21 Background and Objectives: Sunflower productivity is strongly influenced by water availability, especially under drought stress. Plant growth regulators such as cytokinins and salicylic acid can enhancestress tolerance and improve yield by stimulating physiological processes. This study aimed to evaluate the effects of different irrigation intervals and foliar application of cytokinins and salicylic acid on seed and oil yield of sunflower under drought conditions. Materials and Methods: The experiment was conducted using a split-plot arrangement based on a randomized complete block design at Shahid Chamran University of Ahvaz during the 2021–2022 growin g season. Irrigation intervals were assigned to the main plots, while hormone treatments were allocated to subplots. The main factor consisted of three irrigation intervals (8, 12, and 16 days). The sub-factor included five hormone treatments: control (no hormone), cytokinin at 25 and 50 µmol. L-1, and salicylic acid at 200 and 400 mmol. L-1. Results: Increasing the irrigation interval from 8 days to 12 and 16 days led to a significant reduction in plant height, stem diameter, number of seeds per plant, 1000-seed weight, seed yield, biomass yield, oil yield, and oil percentage, while empty seeds increased under water deficit conditions. Results indicated the negative impact of prolonged irrigation intervals on sunflower productivity. However, the application of plant growth regulators partially alleviated these adverse effects. Under the 16-day irrigation intreval, seed yield increased by 69%, 72%, 37%, and 64% with the application of cytokinin at 25 and 50 µmol. L-1 and salicylic acid at 200 and 400 mmol. L-1, respectively, compared with the control treatment. Furthermore, the application of cytokinin at 50 µmol. L-1 under irrigation intervals of 8, 12, and 16 days increased seed yield by 33%, 16.5%, and 72%, respectively. Similarly, oil yield was improved by 33.5%, 19.5%, 50%, and 24% under the same conditions compared with hormone-deficit plants, highlighting the positive role of cytokinin in yield performance under both optimal and drought stress conditions. Conclusion: Cytokinin and salicylic acid can be considered effective strategies for improving the allocation of photosynthetic assimilates, seed yield, and oil yield in sunflower under both optimal irrigation and drought stress conditions. Although both hormones showed beneficial effects, cytokinin at a concentration of 50 µmol. L-1 was the most effective. مقدمه و اهداف: عملکرد آفتابگردان به شدت تحت تأثیر میزان دسترسی به آب به ویژه در شرایط تنش خشکی قرار دارد. تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی مانند سیتوکینین‌ها و اسید سالیسیلیک می‌توانند با تقویت فرآیندهای فیزیولوژیکی، تحمل گیاه به تنش و عملکرد آن را بهبود دهند. این مطالعه با هدف بررسی اثرات فواصل مختلف آبیاری و کاربرد برگی این هورمون‌ها بر رشد، عملکرد بذر و عملکرد روغن آفتابگردان در شرایط بدون تنش و تنش خشکی انجام شد. مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت طرح کرت‌های خرد شده بر پایۀ طرح بلوک‌های کامل تصادفی در دانشگاه شهید چمران اهواز در سال زراعی 1401-1400 انجام شد. فواصل آبیاری به عنوان کرت‌های اصلی و تیمارهای هورمونی به عنوان کرت‌های فرعی در نظر گرفته شدند. عامل اصلی شامل سه دور آبیاری (۸، ۱۲ و ۱۶ روز) و عامل فرعی شامل پنج تیمار هورمونی شامل شاهد (بدون هورمون )، سیتوکینین در غلظت‌های ۲۵ و ۵۰ میکرومول بر لیتر، و اسید سالیسیلیک در غلظت‌های ۲۰۰ و ۴۰۰ میلی‌مول بر لیتر بود. یافته‌ها: افزایش دور آبیاری از ۸ روز به ۱۲ و ۱۶ روز باعث کاهش معنی‌دار ارتفاع گیاه، قطر ساقه، تعداد دانه در هر بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد زیست‌توده، عملکرد روغن و درصد روغن شد، در حالی که تعداد دانه‌های پوک افزایش یافت. نتایج نشان‌دهندۀ اثر منفی افزایش دور آبیاری بر رشد و عملکرد دانۀ آفتابگردان بود. با این حال، کاربرد تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی تا حدی این اثرات نامطلوب را کاهش داد. در دور آبیاری ۱۶ روز، عملکرد دانه نسبت به شاهد به ترتیب با کاربرد سیتوکینین در غلظت‌های ۲۵ و ۵۰ میکرومول بر لیتر و اسید سالیسیلیک در غلظت‌های ۲۰۰ و ۴۰۰ میلی‌مول بر لیتر به میزان ۶۹، ۷۲، ۳۷ و ۶۴ درصد افزایش یافت. علاوه بر این، کاربرد سیتوکینین در غلظت ۵۰ میکرومول بر لیتر در دورهای آبیاری ۸، ۱۲ و ۱۶ روز باعث افزایش عملکرد دانه به ترتیب ۳۳، 5/16 و ۷۲ درصد شد. به طور مشابه، عملکرد روغن نیز نسبت به گیاهان فاقد تیمار هورمونی به میزان 5/33، 5/19، ۵۰ و ۲۴ درصد بهبود یافت که نقش مثبت سیتوکینین را در بهبود عملکرد تحت شرایط بهینه و تنش خشکی نشان می‌دهد. نتیجه‌گیری: سیتوکینین و اسید سالیسیلیک را می‌توان به عنوان راهبردی مؤثر برای بهبود تخصیص مواد فتوسنتزی، عملکرد دانه و عملکرد روغن در آفتابگردان تحت هر دو شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی در نظر گرفت. اگرچه هر دو هورمون اثرات مفیدی نشان دادند، اما سیتوکینین در غلظت ۵۰ میکرومول بر لیتر مؤثرترین تیمار بود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21430_7fbd2e3c6bff0503aa10e84e295ff733.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 The Effect of Magnetic Water on Growth, Essential Oil Yield, and Some Phytochemical Properties of two Dill populations (Anethum graveolens L.) تأثیر آب مغناطیسی بر رشد، عملکرد اسانس و برخی خصوصیات فیتوشیمیایی دو توده شوید Anethum graveolens L. 151 167 21390 10.22034/saps.2024.62545.3254 FA سپیده هوشمند دانشگاه تبریز دانشکده کشاورزی گروه علوم باغبانی سعیده علیزاده سالطه دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز صاحبعلی بلندنظر دانشگاه تبریز دانشکده کشاورزی گروه علوم باغبانی Journal Article 2024 07 18 Background & Objectives: Nowadays, stimulating plants using magnetic fields is considered a method to enhance the quantity and quality of agricultural products. Therefore, the magnetic properties of water were utilized to treat the medicinal plant dill, reducing the use of chemical fertilizers. This method is scientific, simple, and organic. Materials and Methods: The effect of magnetized water at two magnetic field intensities (0.1 and 0.2 Tesla) and a control treatment, in four replications, was evaluated on two populations of dill (Tabriz and Varamin). Results: Magnetized water significantly increased the vegetative and reproductive traits of dill. It had a significant impact on the number of umbels, umbellules, secondary branches, leaves and also the length and diameter of the root and stem, resulting in a 20% increase in root diameter. Additionally, the suitable water quality and solubility of elements in water enhanced the fresh and dry weight of the root and stem. The magnetic water treatment significantly increased the levels of flavonoids, total phenols, anthocyanins, vitamin C, and protein. Furthermore, considering the importance of essential oil in this medicinal plant, magnetic water increased the weight and volume of essential oil. Conclusion: Our results indicated that using magnetic water as a physical treatment can be an effective tool to enhance the nutritional and medicinal value of dill. It offers a natural method to improve growth and stimulate. The increase in biological performance, given the enhanced vegetative growth and production of secondary metabolites without the use of fertilizers and pesticides, makes the economic performance justifiable. مقدمه و اهداف: امروزه تحریک گیاهان با استفاده از ‌میدان‌های مغناطیسی راهی جهت افزایش کمیت و کیفیت محصولات می‌باشد. بنابراین از خاصیت مغناطیسی کردن آب برای تیمار گیاه دارویی شوید استفاده شد تا تاثیر آن بر بهبود عملکرد کمی و کیفی گیاه و همچنین کاهش مصرف کود‌های شیمیایی به عنوان روشی علمی، ساده و ارگانیک مورد ارزیابی قرار گیرد. مواد و روش‌ها: اثر آب مغناطیسی شده در دو میدان مغناطیسی با شدت‌های 1/0 و 2/0 تسلا و تیمار شاهد،‌ در چهار تکرار بر دو توده شوید (تبریز و ورامین) مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها: آب مغناطیسی باعث افزایش معنی‌داری در صفات رویشی و زایشی شوید گردیده. به‌طوری که بر تعداد چتر، چترک، تعداد شاخه فرعی، تعداد برگ همچنین بر طول و قطر ریشه و ساقه تأثیر معنی‌داری داشته و باعث افزایش 20 درصدی قطر ریشه گردید. همچنین کیفیت مناسب آب و حلالیت عناصر در آب و جذب باعث افزایش وزن‌تر و خشک ریشه و ساقه گردیده است. این تیمار موجب افزایش معنی‌داری در میزان فلاونوئید، فنل کل، آنتوسیانین، ویتامین ث، پروتئین و وزن و حجم اسانس گردید. نتیجه‌گیری: استفاده از آب مغناطیسی به‌عنوان یک تیمار فیزیکی می‌تواند ابزاری مؤثری برای افزایش ارزش غذایی و دارویی شوید باشد و به عنوان روشی طبیعی، رشد گیاه و تولید ترکیبات دارویی را بهبود بخشد. این روش با افزایش رشد رویشی و تولید متابولیت های ثانویه، بدون نیاز به استفاده از کودها و سموم شیمیایی، منجر به افزایش قابل توجه عملکرد اقتصادی می شود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21390_e87397bc265e20035752066fe9c7c526.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Evaluation the effect of soil moisture on the performance and the efficiency of an open or closed loop geothermal system in a sample greenhouse تاثیر رطوبت خاک بر عملکرد و راندمان سامانه زمین‏ گرمایی در دو حالت حلقه باز و بسته در سرمایش گلخانه 169 181 21388 10.22034/saps.2024.61526.3217 FA ابوالفضل هدایتی پور گروه مهندسی بیوسیستم، دانشگاه شهید چمران اهواز محسن سلیمانی گروه مهندسی بیوسیستم، دانشگاه شهید چمران اهواز مصطفی کیانی ده کیانی گروه مهندسی بیوسیستم، دانشگاه شهید چمران اهواز Journal Article 2024 05 05 Background & Objectives: One of the accessible renewable energy sources in all parts of the world is surface geothermal energy. The objective of this experiment was evaluation the effect of the type of air circulation and soil moisture around the air transmission pipe on the output air temperature, efficiency and coefficient of performance (COP) of a shallow geothermal system in the cooling of greenhouse. Materials and Methods: A split plot experiment in the form of randomized complete blocks was conducted in a experimental greenhouses located in Arak region in four replications, from July to August 2022. The main plots were the soil moisture contents around the air transmission pipe at two levels of 25% and 10%, and sub plots were two types of air circulation, including open loop and closed loop. A centrifugal fan with a power of 760 watts was used for air circulation. Air circulation was open one day and closed the next. Using a single-channel data logger, the ambient temperature and air temperature entering and exiting the system were recorded and stored at 10-minute intervals. Efficiency and coefficient of performance were calculated during the hottest hours of the day. Finally, analysis of variance of the effect of experimental factors on dependent factors, and comparison of means were performed using MSTAT-C software. Results: According to the results, the effect of soil moisture content on the variables of system outlet air temperature, COP and efficiency was significant. Also, although the effect of the air circulation method (closed or open circuit) on the outlet air temperature was not significant, it significantly affected the coefficient of performance and efficiency. The interaction effect of these two independent variables was not significant on any of the dependent variables. The temperature of the fan inlet air (ambient air) during hot hours of the day had no effect on the fan outlet air temperature. Therefore, the use of the system is recommended both in temperate regions (central regions of the country) and in very hot regions (southern regions of the country). In the closed-loop method, with an increase in the difference between the inlet and outlet air temperatures of the system, the amount of power produced and the coefficient of performance of the system are greater compared to the open-loop method. Conclusion: The higher the ambient air temperature, the higher the COP and efficiency of the system. As soil moisture around the air transmission pipe increases, the output temperature of the system decreases. Therefore, the efficiency and COP of the system increases. مقدمه و اهداف: یکی از منابع انرژی قابل‏دسترس در تمام نقاط دنیا، انرژی گرما‏زمینی سطحی می‏باشد. هدف از انجام این آزمیش، ارزیابی تاثیر نحوه چرخش هوا و مقدار رطوبت خاک اطراف لوله انتقال هوا بر دمای هوای خروجی، راندمان و ضریب عملکرد یک سامانه زمین گرمایی سطحی در سرمایش گلخانه بود. مواد و روش‏ها: آزمایش به صورت کرت‏های خرد‏شده در قالب طرح بلوک‏های کامل‏ تصادفی در چهار تکرار در تیر و مرداد 1401 در یک گلخانه تحقیقاتی از نوع تونلی قوسی مجهز به تجهیزات زمین‌گرمایی در شهر اراک انجام شد. هیچ‏گونه سامانه سرمایشی دیگری در این آزمایش استفاده نشد. رطوبت خاک اطراف لوله در دو سطح 10 و 25 درصد، به عنوان کرت اصلی و دو نوع چرخش هوای حلقه باز و بسته، به عنوان کرت فرعی در نظر گرفته شد. برای چرخش هوا، از فن گریز از مرکز با توان 760 وات استفاده شد. چرخش هوا یک روز به صورت باز و روز دیگر به صورت بسته بود. با استفاده از یک دیتالاگر تک‏کاناله، دمای محیط و هوای ورودی به گلخانه به فواصل زمانی هر 10 دقیقه، ثبت و ذخیره می‏شد. راندمان و ضریب عملکرد در گرم‏ترین ساعات روز اندازه‏گیری و محاسبه شد. در نهایت آنالیز واریانس تاثیر عامل‏های آزمایش بر روی صفات اندازه‏گیری شده و همچنین مقایسه میانگین‏ها با استفاده از نرم‏افزار MSTAT-C انجام شد. نتایج: با توجه به نتایج، اثر میزان رطوبت خاک بر متغیرهای دمای هوای خروجی سامانه، ضریب عملکرد و راندمان معنیدار بود. همچنین با این که اثر نحوه چرخش هوا (حلقه بسته یا باز) بر میزان دمای هوای خروجی معنیدار نبود، اما بر ضریب عملکرد و راندمان معنیدار بود. اثر متقابل این دو متغیر مستقل بر هیچ کدام از متغیرهای وابسته معنیدار نبود. دمای هوای ورودی فن (هوای محیط) در ساعات گرم روز، تاثیری بر روی دمای هوای خروجی فن نداشت. بنابراین، استفاده از سامانه، هم در مناطق معتدل (مناطق مرکزی کشور) و هم در مناطق بسیار‏‏گرم (مناطق جنوبی کشور) قابل‏توصیه می‏باشد. در روش حلقه‏بسته با افزایش اختلاف دمای هوای ورودی و خروجی سامانه، مقدار توان تولید‏شده و مقدارضریب عملکرد سامانه در مقایسه با روش حلقه باز بیشتر میباشد. یافته ‏ها: با افزایش دمای هوای ورودی، ضریب عملکرد و راندمان سامانه افزایش می یابد. با افزایش رطوبت خاک، دمای هوای خروجی سامانه کاهش می یابد که به دنبال آن، راندمان و ضریب عملکرد سامانه افزایش می‏یابد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21388_e0e83abada308894bd34ea8abe6aa58e.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Water Use Efficiency of Three Potato Cultivars (Solanum tuberosum L.) Under Weed Competition and Drought Stress کارایی مصرف آب سه رقم سیب‌‌زمینی (Solanum tuberosum L.) در شرایط رقابت علف‌های هرز و تنش خشکی 183 195 21431 10.22034/saps.2024.61424.3214 FA علی بابازاده اناری دانشجوی دکتری علوم علفهای هرز دانشگاه محقق اردبیلی حمیدرضا محمددوست چمن آباد علوم علفهای هرز دانشگاه محقق اردبیلی داود حسن پناه عضو هیات علمی بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان) یوسف جهانی عضو هیات علمی بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان) Journal Article 2024 04 29 Background and Objectives: Potato is one of the important crops, which water deficit and weed competition are two important challenges. Weeds can potentially extract a comparable or even greater amount of water from deeper soil layers than potato and intensify drought stress. The purpose of this research was to investigate the ability of potato cultivars to tolerate moisture stress and evaluate the efficiency of water use in the conditions of competition with weeds. Materials and Methods: This research was conducted in 2023 in research center of Ardabil, as split factorial on a randomized complete block design in three replications. The studied factors were three levels of drought stress (0, 25 and 50% stress) as the main factor, two levels with and without weeds and three potato varieties (Agria, Rona and Tekta) as sub factors. Potato cover and potato height were mastered at flowering stage, and yield components were mastered at end season. Results: The results showed that Tekta and Agria varieties had the highest cover and height in flowering stage, respectively. In no drought stress, the Rona variety had the highest tuber number per plant, on the contrary, in drought stress condition, the Agria variety had more tuber number. In 50 stress conditions, weed competition reduced potato yield more than 2 times compared to no stress conditions. The results showed that the Agria cultivar had the highest WUE with 11.8 and 10.1 in the conditions of no competition and weed competition, respectively. Conclusion: The results of this study showed that different potato cultivars have different tolerance to drought stress and the effect of weed competition on them is different under drought stress conditions. The results showed that the effect of weed competition on crop is more intense in water deficit condition, and because of this, water use efficiency decreases. مقدمه و اهداف: سیبزمینی یکی از گیاهان زراعی مهم است که کمبود رطوبت و رقابت علفهای هرز تولید آن را همواره با چالش روبرو میکنند. علف های هرز به طور بالقوه می توانند مقدار قابل مقایسه یا حتی بیشتر آب را از لایه های عمیق تر خاک نسبت به سیب زمینی استخراج کنند و تنش خشکی را تشدید کنند. هدف از این تحقیق نیز بررسی توانایی تحمل ارقام سیبزمینی به تنش رطوبت و ارزیابی کارایی مصرف آب در شرایط رقابت با علفهای هرز بود. مواد و روشها: این تحقیق در سال زراعی ۱۴۰۲ در مزرعه تحقیقاتی سیبزمینی مرکز تحقیقات کشاورزی اردبیل، بصورت اسپیلت فاکتوریل در قالب طرح آزمایش بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. فاکتورهای مورد مطالعه شامل سه سطح تنش خشکی (۰، ۲۵ و۵۰ درصد ظرفیت زراعی) به عنوان فاکتور اصلی، دو سطح با و بدون علف هرز به عنوان فاکتور دوم و فاکتور سوم شامل سه رقم سیبزمینی (آگریا، رونا و تکتا) بود. درصد پوشش سیبزمینی و ارتفاع آن در مرحله گلدهی و عملکرد و اجزای آن در آخر فصل رشد اندازهگیری شد. یافتهها: نتایح نشان داد که رقم تکتا و آگریا به ترتیب بیشترین درصد پوشش و ارتفاع را در مرحله گلدهی داشتند. در شرایط عدم تنش خشکی رقم رونا بالاترین تعداد غده در بوته را داشت، برعکس در شرایط تنش خشکی رقم آگریا تعداد غده بیشتری داشت. در شرایط تنش خشکی ۵۰ درصد، رقابت علفهای هرز عملکرد سیبزمینی را بیش از ۲ برابر در مقایسه با عدم شرایط تنش کاهش داد. نتایج نشان داد که رقم آگریا به ترتیب با کارایی مصرف آب ۸/۱۱ و ۱/۱۰ در شرایط عدم رقابت و رقابت علفهای هرز بالاترین کارایی را داشت. نتیجهگیری: نتایج این بررسی نشان داد که ارقام مختلف سیبزمینی توانایی تحمل متفاوتی به تنش خشکی دارند و تاثیر رقابت علفهای هرز بر آنها در شرایط تنش خشکی متفاوت است. نتایج نشان داد که در شرایط کمبود رطوبت تاثیر رقابت علفهای هرز روی گیاه زراعی شدیدتر است و به همین دلیل کارایی مصرف آب کاهش مییابد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21431_bceef35e91c3e958d88190ebf3fcf5bd.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Effect of Reduced Rates of herbicide of haloxyfop-r-methyl (gallant super) and bentazon integrated with Mulch in Weed Management of Phaseolus vulgaris L. تأثیر تلفیق مالچ با مقادیر کاهش‌یافته دو علفکش هالوکسی‌فوپ آر متیل (گالانت سوپر) و بنتازون در مدیریت علف‌های هرز لوبیاچیتی (Phaseolus vulgaris L.) 197 120 21404 10.22034/saps.2024.58515.3119 FA جلیل شفق کلوانق گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، گرایش اکولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. محرم کوهی صومعه دانش‌آموخته گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، گرایش اکولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. محسن سبزی نوجه ده گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران مینا امانی دانشجوی دکتری فیزیولوژی تولید و پس از برداشت گیاهان دارویی، گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2023 09 19 Background & Objectives: The purpose of this research was to investigate the effect of integrated management treatments on the density and biomass of weeds, to investigate the effect of integrated management treatments on the growth characteristics and yield of pinto beans and to evaluate the effectiveness of canola and wheat stubble mulch in weed control and its replacement with herbicides. Materials & Methods: In order to provide a practical method in the sustainable management of weeds for environmental health and cost reduction in pinto beans (Phaseolus vulgaris L.), an experiment in the form of a randomized complete block design with three replications in a field located around It was implemented in the city of Ahar. In this study, the experimental treatments include the combination of different amounts of herbicide and stubble mulch in 15 treatments. Results: The results showed that manual weeding increased the biological yield, straw and stubble yield, the number of seeds per plant, pod weight per plant, seed weight per plant, height and diameter of the plant, and the maximum number of seeds. Plastic mulch treatment had a significant effect on 100 seed weight, harvest index and number of days to germination, and also the highest number of sub-branches and the highest number of pods were obtained in the treatments of hand weeding and wheat mulch with Haloxyfop herbicide and hand weeding with Haloxyfop herbicide, respectively. Conclusion: According to the obtained results, it can be said that manual weeding treatment, wheat mulch and stubble as well as plastic mulch treatment had the greatest effect on weeds and bean plant yield. Therefore, according to the results, in order to prevent environmental pollution and the effects of the misuse of herbicides, it is possible to recommend the use of mulch to control weeds. مقدمه و اهداف: هدف از این پژوهش بررسی اثر تیمارهای مدیریت تلفیقی بر تراکم و بیوماس علفهای هرز، بررسی اثر تیمارهای مدیریت تلفیقی بر صفات رشدی و عملکرد لوبیاچیتی و ارزیابی کارایی مالچ کلشی کلزا و گندم در کنترل علف هرز و جایگزین آن با علفکشها انجام شد. مواد و روشها: به منظور ارائه روش کاربردی در مدیریت پایدار علفهای هرز لوبیاچیتی، آزمایشی بهصورت طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه شخصی واقع در اطراف شهرستان اهر اجرا شد. در این مطالعه تیمارهای آزمایش شامل تلفیق مقادیر مختلف علفکش هالوکسی فوپ آر متیل و بنتازون و مالچ کلش در 15 تیمار بود. یافتهها: نتایج نشان داد که وجین دستی باعث افزایش تعداد دانه در بوته، وزن غلاف در بوته، وزن دانه در هر بوته، ارتفاع و قطر بوته و بیشترین تعداد دانه شد. تیمار مالچ پلاستیکی اثر معنیداری بر روی وزن صد دانه، شاخص برداشت و تعداد روز تا سبزشدن داشت و همچنین بیشترین شاخه فرعی و بیشترین تعداد غلاف بهترتیب در تیمارهای وجین دستی و مالچ گندم همراه با علفکش هالوکسی فوپ و وجین دستی همراه با علفکش هالوکسی فوپ بهدست آمد. بیشترین میزان بیوماس علف هرز در تیمار مالچ کلزا با 8/45 گرم در مترمربع به دست آمد نتایج مقایسه میانگین دادهها نشان داد که بیشترین میزان بیوماس علف هرز در تیمار مالچ کلزا با 8/45 گرم در مترمربع به دست آمد که نسبت به تیمار شاهد یک افزایش 40 درصدی نشان داد. همچنین بیشترین عملکرد دانه در واحد سطح مربوط به تیمار مالچ لاستیکی با 1172 کیلوگرم در هکتار بود. نتیجهگیری: باتوجهبه نتایج بهدست آمده میتوان گفت که تیمار وجین دستی، مالچ گندم و کلش و همچنین تیمار مالچ پلاستیکی بیشترین تأثیر را بر روی علفهای هرز و عملکرد گیاه لوبیا داشت. بنابراین باتوجهبه نتایج، برای جلوگیری از آلودگی محیطزیست و اثرات سوء استفاده از علفکشها، میتوان استفاده از مالچ را جهت کنترل علفهای هرز توصیه نمود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21404_301c41e94e0b89ffc3fa2ad1303c9779.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 21 Effect of planting date on phenological and morphological traits of different varieties of black cumin اثر تاریخ کاشت بر برخی صفات فنولوژیک و مورفولوژیک توده‌های مختلف سیاه‌دانه 211 225 21417 10.22034/saps.2024.63123.3271 FA زینب زارع رحمت آباد گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده تولیدات گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان محمد مهدی میرزایی گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری. فائزه زعفریان گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Journal Article 2024 08 24 Background & Objectives: Black cumin is a medicinal and widely used plant worldwide and possesses considerable economic value. Previous studies have indicated that delayed sowing negatively affects the growth and yield of this plant; therefore, determining the optimal sowing time in each region is crucial for improving both the quantitative and qualitative traits of the crop. Therefore, the present study was conducted with the aim of investigating the effect of planting date on some phenology and morphological traits of different black cumin varieties. Materials and Methods: This experiment is carried out in the Agriculture and Natural Resources Research and Education Center of Goldstein Province in the crop year 2022-2023 in a factorial in the form of a randomized complete block design in four replications. Treatments included three planting dates (6 November, 6 December, and 5 January) and three populations (Iranian, Indian, and Syrian). In this research, several traits were evaluated, including the number of days to emergence, the number of days from two- to four‑leaf stage, the number of days to budding, the number of days to flowering, the number of days to physiological maturity, the number of days to full maturity, plant height, lateral branch distance, number of capsules per branch, number of capsules per plant, number of seeds per capsule, capsule weight, and seed yield per plant. Results: The results showed that the varieties were significantly different in terms of the number of days to blooming, number of days to flowering, number of days to physiological, number of days to ripening, plant height, distance of lateral branches from the ground, number of capsules per branch, capsule weight, and seed yield. The highest plant height (104.33 cm), Height of the lowest branch (45.72 cm), and maximum number of seeds per capsule (99.34) were recorded in the Iranian variety, and the lowest growth period length (178.50 days) and maximum seed yield per plant (5.52 g) were recorded for the Indian variety. Also, the sowing date affected all phenology and morphological traits except capsule weight at a probability level of 1%, so that the highest number of seeds per capsule and maximum seed yield per plant were observed on the sowing date of November. Conclusion: The results of this research showed that with a delay in planting, the phenological and morphological characteristics of the plant decreased, so that the minimum and maximum average of the studied traits were obtained from the date of planting on 6 January and 6 December, respectively. مقدمه و اهداف: سیاهدانه گیاهی دارویی و پر مصرف در سراسر جهان است که دارای ارزش اقتصادی قابل توجهی میباشد. مطالعات نشان دادهاند که تأخیر در کشت، تأثیر منفی بر رشد و عملکرد این گیاه دارد و در نتیجه آگاهی از زمان مناسب کشت در هر منطقه برای ارتقای کمی و کیفی محصول حائز اهمیت است. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر تاریخ کاشت بر برخی صفات فنولوژیک و مورفولوژیک تودههای مختلف سیاهدانه انجام شد. مواد و روشها: این آزمایش در محل مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان در سال زراعی 1400-1401 بهصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. تیمارها شامل تاریخ کاشت در سه سطح (15 آبان، 15 آذر و 15 دی) و تودههای سیاهدانه در سه سطح (ایرانی، هندی و سوری) بودند. در این پژوهش صفاتی مانند تعداد روز تا سبزشدن، تعداد روز از دو تا چهاربرگی شدن، تعداد روز تا غنچهدهی، تعداد روز تا گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد روز تا رسیدگی کامل، ارتفاع بوته، فاصله شاخه جانبی، تعداد کپسول در هر شاخه، تعداد کپسول در هر بوته، تعداد دانه در هر کپسول، وزن کپسول و عملکرد دانه در هر بوته مورد بررسی قرار گرفت. یافتهها: نتایج نشان داد، تودهها از لحاظ صفات تعداد روز تا غنچهدهی، تعداد روز تا گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد روز تا رسیدگی کامل، ارتفاع بوته، فاصله شاخه جانبی از زمین، تعداد کپسول در هر شاخه، وزن کپسول و عملکرد دانهاختلاف معنیداری داشتند. بیشترین ارتفاع بوته (33/104 سانتیمتر)، فاصله شاخه جانبی از سطح زمین (72/45 سانتیمتر) و حداکثر تعداد دانه در کپسول (34/99) در توده ایرانی و کوتاه ترین طول دوره رشد (50/178 روز) و حداکثر عملکرد دانه در بوته (52/5 گرم) برای توده هندی ثبت گردید. تاریخ کاشت نیز تمامی صفات بجز وزن کپسول را در سطح احتمال یک درصد تحت تأثیر قرار داد، بهطوریکه بالاترین تعداد دانه در کپسول (85/95) و حداکثر عملکرد دانه در بوته (51/3 گرم) در تاریخ کشت آبان ماه مشاهده شد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد، با تأخیر در کاشت، خصوصیات فنولوژیکی و مورفولوژیکی گیاه روند نزولی پیدا میکند، بهطوریکه حداقل و حداکثر میانگین صفات مورد مطالعه به ترتیب از تاریخ کشت 15 دی و 15 آبان حاصل شد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21417_4e43572620c0266104d4ab66074c0400.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Investigating the effect of ethanolic extracts of plant species on germination, and growth traits of wild oat (Avena fatua L.) in laboratory and greenhouse conditions بررسی اثر عصاره‏ های اتانولی گونه ‏های گیاهی بر جوانه ‏زنی و صفات رشدی علف هرز یولاف وحشی (Avena fatua L.) در شرایط آزمایشگاهی و گلخانه ‏ای 227 242 21405 10.22034/saps.2024.62786.3265 FA بیتا عباسی دانشکده پردیس کشاورزی و منابع طبیعی رازی، کرمانشاه.گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی علیرضا باقری پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران غلامرضا محمدی اکولوژی گیاهان زراعی، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی دانشگاه رازی، کرمانشاه مهشید رحیمی فرد گروه گیاهان دارویی و فراورده های دارویی، پژوهشکده جنگلها و مراتع، تهران، ایران Journal Article 2024 08 10 Background and Objectives: This study was conducted to explore the use of plant extracts with allelopathy properties as natural herbicides and alternatives to chemical pesticides, aligning with environmentally friendly management practices. Material & Methods: The experiment was conducted as a factorial experiment in a completely randomized design in the laboratory and educational greenhouse of Razi University of Kermanshah in 2022. In laboratory studies, ethanol extracts of papaver fruit, harmel seed, fenugreek seed, artichoke leaf and fruit, peanut and camelina leaves, juglans skin and pomegranate skin in concentrations of 6.25, 12.5, 25, 50, 75 and 100 g/l and distilled water (negative control) and the herbicide triflorin (positive control) were the experimental treatments. In the greenhouse experiment, extracts of artichoke, pomegranate, peanut and papaver plants at concentrations of 25, 50, 75 and 100 g/l and distilled water (negative control) and the herbicide glyphosate (positive control) were foliar sprayed on wild oat weeds. Results: In laboratory conditions, the lowest seedling survival and highest inhibition of seed germination wild oat were obtained by application artichoke and papaver extracts at concentrations of 75 and 100 g/L. In a greenhouse experiment with foliar spray of artichoke and papaver extracts, the highest percentage of growth inhibition and the lowest growth and photosynthetic traits of wild oats were observed. In addition, the extract concentration of 100 g/L reduced plant height, root length, root fresh weight, root dry weight, seedling fresh weight and seedling dry weight, chlorophyll index, stomatal conductance, photosynthetic efficiency and quantum efficiency of photosystem II of the wild oat plant at the rate of 16.80, 22.16, 58.33, 64.86, 36.55, 33.82, 74.81, 80.16, 81.24 and 28.24% compared to distilled water, respectively. Conclusion: Since artichoke and papaver extracts in concentrations of 100 and 75 g/l were higher potential in inhibiting the growth of wild oat weed. Therefore, their application can be recommended as a natural herbicide for wild oat control. مقدمه و اهداف: این مطالعه به منظور استفاده از عصارههای گیاهی با خاصیت دگرآسیب به عنوان علف‏کش‏های طبیعی و جایگزین‏ برای سموم شیمیایی در راستای مدیریت سازگار با محیط‌زیست انجام شد. مواد و روش‏ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاٌ تصادفی درآزمایشگاه و گلخانه آموزشی دانشگاه رازی کرمانشاه در سال 1401 اجرا شد. در بررسیهای آزمایشگاهی عصاره‏های اتانولی گیاهان شقایق، اسپند، شنبلیله، آرتیشو، بادام‌زمینی، کاملینا، گردو و انار در غلظت‏های 25/6، 5/12، 25، 50، 75 و 100 ‏گرم بر لیتر و آب مقطر (شاهد منفی) و علف‏کش تری‏فلورالین (شاهد مثبت) تیمارهای آزمایش بودند. در آزمایش گلخانه‏ای، نیز عصاره گیاهان آرتیشو، انار، بادام‌زمینی و شقایق در غلظت‏های 25، 50، 75 و 100 ‏گرم بر لیتر و آب مقطر (شاهد منفی) و علف‌کش گلایفوسیت (شاهد مثبت) بر علف هرز یولاف وحشی محلول‏پاشی شدند. یافته ها: در شرایط آزمایشگاهی با کاربرد عصاره‏های آرتیشو و شقایق در غلظت 75 و 100 گرم بر لیتر، کمترین زنده‏مانی گیاهچه و بیشترین بازدارندگی از رشد جوانه بذر یولاف وحشی به دست آمد. در آزمایش گلخانه‏ای با محلول‏پاشی عصاره‏های آرتیشو و شقایق بیشترین درصد بازدارندگی از رشد و کمترین صفات رشدی و فتوسنتزی یولاف وحشی مشاهده شد. به‌علاوه غلظت عصاره 100 گرم بر لیتر، ارتفاع گیاه، طول ریشه، وزن‏تر ریشه، وزن خشک‌ریشه، وزن‏تر گیاهچه و وزن خشک گیاهچه، میزان شاخص سبزینگی، هدایت روزنه‏ای، کارایی فتوسنتزی و کارایی کوانتومی فتوسیستم II یولاف را به ترتیب به میزان80/16، 16/22، 33/58، 86/64، 55/36، 82/33، 81/74، 16/80، 24/81 و 24/28 درصد نسبت به آب مقطر کاهش داد. نتیجه‏گیری: با توجه به اینکه عصاره‏های آرتیشو و شقایق در غلظت‏‏های 100 و 75 گرم بر لیتر پتانسیل بالاتری در مهار رشد گیاهچه علف‏هرز یولاف وحشی داشت. لذا می‏توان کاربرد آن‏ها را به‌عنوان یک علف‏کش طبیعی برای کنترل یولاف وحشی توصیه کرد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21405_3520f766864cb551f42f9390a84a92fb.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 05 21 Response of Yield and Yield Components, Oil and Protein of rapeseed (Brassica napus L.) Cultivars to Planting Dates under Weed Competition Conditions بازتاب عملکرد و اجزای عملکرد، روغن و پروتئین ارقام کلزا (Brassica napus L.) به تاریخ‌های کاشت در شرایط رقابت با علف‌های هرز 243 256 21426 10.22034/saps.2024.64122.3301 FA رمضان علی دوست محجوب دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان، گیلان، ایران جعفر اصغری استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت محمد ربیعی موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش وترویج کشاورزی، رشت، ایران علی سراجی پژوهشکده چای، موسسه تحقیقات علوم باغبانی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، لاهیجان، ایران Journal Article 2024 10 26 Background & Objectives: The aim of research is to investigate and compare the effects of different planting dates on the competitive ability of rapeseed cultivars against weeds, and to identify the best cultivar for expanding the cultivation area of rapeseed in the temperate and humid climate of Guilan. Materials and Methods: The experiment was carried out during two years (2021 to 2023) in Amlesh. In split plot factorial experiment, two weed interference conditions (full competition under natural weed community and weed free) were considered as main plots and four varieties of canola (RGS003, Delgan, Drago and Hayola4815) and three planting dates (6th of October, 26th of October and 15th of Novamber) as factorial arrangement in sub plots. Results: The results of variance analysis showed a significant effect of weed, cultivar and planting date on seed yield, biological yield, number of pods per plant, and oil yield. The average comparison results showed that weed interference caused a decrease in seed yield by 10% (from 2631 kg.ha-1 to 2364 kg.ha-1) regardless of cultivar. The cultivar type and planting date had a significant effect on the biomass and density of weeds. Delgan and Drago cultivars had the highest seed yield in each weed interference conditions with average of 2650 and 2590 kg/ha. The effect of planting date on the reduction of seed yield in rapeseed cultivars was greater than that of weed interference. Weed-free treatments were significantly different from weedy treatments in terms number of silique per plant, number of seeds per silique, seed yield, biological yield, oil yield and protein yield. Conclusion: The Delgan cultivar had higher seed and oil yield than other treatments in both weed interference conditions on the planting date of 26 October, which suggests that this cultivar can be used to produce adequate rapeseed yield in Guilan. مقدمه و اهداف: هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه تاریخهای مختلف کاشت بر قدرت رقابت ارقام کلزا با علفهای هرز و شناسایی بهترین رقم برای گسترش سطح کشت کلزا در آب و هوای معتدل و مرطوب گیلان میباشد. مواد و روشها: مطالعه طی دو سال زراعی (1400 تا 1402) در املش استان گیلان انجام شد. آزمایش اسپلیت پلات فاکتوریل، دو شرایط تداخل علف‌های هرز (رقابت کامل در شرایط جامعه طبیعی علف‌های هرز و بدون علف‌های هرز) به‌عنوان کرت‌های اصلی و چهار رقم کلزا (آرجی اس003، دلگان، دراگو و هایولا 4815) و سه تاریخ کاشت (15 مهر، پنج آبان و 25 آبان) به صورت فاکتوریل در کرتهای فرعی در نظر گرفته شدند. یافتهها: نتایج تجزیه واریانس، تاثیر معنیدار تداخل علف هرز، رقم و تاریخ کاشت را بر عملکرد دانه، عملکرد زیستی، تعداد خورجین در بوته و عملکرد روغن را نشان داد. نتایج مقایسه میانگین نشان داد تداخل علفهای هرز بدون در نظر گرفتن رقم باعث کاهش 10 درصد عملکرد دانه (از 2631 به 2364 کیلوگرم در هکتار) شد. نوع رقم و تاریخ کاشت بر زیست توده و تراکم علفهای هرز تأثیر معنی داری داشت. ارقام دلگان و دراگو با میانگین 2650 و 2590 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را در هر دو شیوه تداخل علف هرز داشتند. تاثیر تاریخ کاشت بر کاهش عملکرد ارقام کلزا بیشتر از تداخل علفهای هرز بود. تیمارهای بدون علفهای هرز از نظر تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، عملکرد دانه، عملکرد زیستی، عملکرد روغن و عملکرد پروتئین تفاوت معنیداری با تیمارهای علفهای هرز داشتند. نتیجهگیری: رقم دلگان در تاریخ کاشت پنج آبان در هر دو شرایط تداخل علفهای هرز نسبت به سایر تیمارها عملکرد دانه و روغن بیشتری داشت که میتوان از این رقم برای تولید عملکرد مناسب در گیلان استفاده کرد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21426_2c355ac4c87a90e3173c48c3aa1e70fa.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Advantages of millet (Panicum miliaceum L.) and soybean (max Glycine) strip intercropping under weed-free and weed-infested conditions. سودمندی الگوهای مختلف کشت مخلوط نواری ارزن (Panicum miliaceum L.) و سویا (max Glycine) در شرایط عاری و آلوده به علف‌هرز 257 273 21406 10.22034/saps.2025.63168.3279 FA گودرز احمدوند گروه مهندسی تولید گیاهی و ژنتیک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا بهزاد شریب دانشجوی دکتری گروه مهندسی تولید گیاهی و ژنتیک. دانشکده کشاورزی . دانشگاه بوعلی سینا عادل دباغ محمدی نسب استاد دانشگاه تبریز Journal Article 2024 09 15 Background and Objectives: The purpose of this research was millet and soybean yield evaluation in monoculture and strip intercropping under weed-free and weed-infested conditions. Materials and Methods: Split-plot experiment based on randomized complete block design with three replications was conducted in 2021 and 2022. The main plots included weed-free and weed-infested treatments, and the subplots included six different patterns of millet (M) and soybean (S) strip intercropping, sole cropping of millet and sole cropping of soybean. Millet and soybean seed yield traits and LER, AYL, K, IA, CAI indices were investigated. Results: The results of variance analysis showed that the effect of weed-infested, cropping system and interaction on grain yield of millet (p< 0.01) and soybean (p< 0.01) were significant. The highest grain yield of millet (1134/83 kg/ha) and soybean (1832/83 kg/ha) was obtained in the weed-free sole cropping treatment, and the lowest one in millet (355/16 kg/ha) was observed in the 2M2S intercropping weed-infested treatment and in soybean (440/22 kg/ha) was observed in the 2S4M intercropping under weed-infested treatment. The highest LER in the 2M4S intercropping under weed-infested condition was 1.85 in the average of two years. The maximum CAI in the average data of two years related to 2M4S intercropping in weed-free treatment. Also, the maximum IA was related to 2M4S intercropping in weed-infested condition. Conclusion: LER and CAI was greater than 1 in all intercropping patterns, which indicates the superiority of millet and soybean intercropping, compared to their sole cropping. The positive value of IA and AYL in all intercropping patterns indicated the beneficial effect of plants on each other and the advantage of their intercropping in weed-free and weed-infested conditions. 2M4S intercropping in weed-infested treatment increased millet and soybean grain yield per occupied area by 20% and 9.7% compared to the sole cropping of both plants in weed-free conditions, respectively. مقدمه و اهداف: هدف از این تحقیق، بررسی سودمندی کشت مخلوط نواری ارزن و سویا در جهت افزایش عملکرد و استفاده مفید از منابع محیطی در شرایط آلوده و عاری از علفهرز بود. مواد و روشها: به منظور بررسی سودمندی کشت مخلوط نواری ارزن و سویا در شرایط آلوده و عاری از علفهرز، آزمایشی به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو سال 1400 و 1401 اجرا گردید. در کرتهای اصلی دو تیمار کنترل و عدم کنترل علفهای هرز و در کرتهای فرعی شش الگوی مختلف کشت مخلوط نواری ارزن (M)و سویا (S)و کشت خالص آنها در نظر گرفته شد و صفت عملکرد اقتصادی (دانه) ارزن و سویا و شاخص LER، AYL، K، CAI، IA مورد بررسی قرار گرفت. یافتهها: بر اساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس کرتهای خرد شده، اثر اصلی عامل علفهرز و عامل الگوی کشت مخلوط و نیز اثر متقابل آنها بر عملکرد اقتصادی در هر دو گونه گیاهی ارزن و سویا در سطح احتمال یک درصد معنیدار شد. بیشترین عملکرد اقتصادی دو گونه ارزن و سویا به ترتیب معادل 83/1134 و 83/1832 کیلوگرم در هکتار در تیمار کشت خالص عاری از علفهرز هر دو گونه بدست آمد و کمترین عملکرد اقتصادی دو گونه ارزن و سویا به ترتیب معادل 16/355 و 22/440 کیلوگرم در هکتار در تیمار 2M2S در شرایط آلوده به علفهرز در گیاه ارزن و در تیمار 2S4M در شرایط آلوده به علفهرز در گیاه سویا مشاهده شد. بیشترین میزان LER در تیمار کشت مخلوط 2M4S در شرایط آلوده به علفهرز به میزان 85/1 در میانگین دادههای دو سال حاصل شد و بیشترین CAI در میانگین دادههای دو سال مربوط به تیمار کشت مخلوط 2M4S عاری از علفهرز بود و نیز بیشترین شاخص سودمندی کشت مخلوط محاسبه شده متعلق به کشت مخلوط 2M4S در شرایط آلوده به علفهرز بود که این امر ناشی از استفاده بهتر گیاهان از منابع غذایی موجود در این تیمار میباشد. نتیجهگیری: نسبت برابری زمین و شاخص سطح کانوپی در همه الگوهای کشت مخلوط بیشتر از یک بود که نشان دهنده برتری کشت مخلوط دو گونه ارزن و سویا نسبت به کشت خالص آنها میباشد. مثبت بودن شاخص سودمندی اقتصادی کشت مخلوط و افت عملکرد واقعی در همه الگوهای کشت بیانگر تاثیر مفید گیاهان برروی همدیگر و سودمندی کشت مخلوط آنها در شرایط آلوده و عاری از علفهرز میباشد. تیمار کشت مخلوط 2M4S در شرایط عدم کنترل علفهرز در هر دو گیاه ارزن و سویا در واحد سطح اشغالی بترتیب 20% و 7/9% افزایش در عملکرد را نسبت به تیمار خالص هر دو گونه در شرایط کنترل علفهرز داشت.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21406_99600ee772f2ce92f860bf41adb3e4d1.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 The potential contribution of the development of Edible Parks in providing Thermal comfort in cities ارزیابی نقش توسعه ادیبل ‌پارک‌ها در تامین آسایش دمایی در شهرها 275 301 21428 10.22034/saps.2024.62865.3263 FA زهرا نوبر گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران اکبر رحیمی گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز،تبریز، ایران Journal Article 2024 08 07 Background & Objectives: Expansion and industrialization in cities cause challenges, including sustainable food supply and ecological needs, particularly in developing cities. In recent years, Edible Parks have been implemented to address a portion of these ecological, environmental, and social needs through green infrastructure, thereby contributing significantly to urban sustainability. Materials and Methods: This study was conducted through a combination of field investigation, analytical assessment, and quantitative evaluation. In the first phase, the physical and microclimatic characteristics of the site—including topography, vegetation cover, and surface material composition—were systematically monitored. To assess the impact of different planting configurations on thermal comfort conditions, a comparative scenario analysis approach was employed. Accordingly, seven distinct planting scenarios, comprising various combinations of deciduous trees, evergreen trees, and shrubs, were developed and implemented on a fixed study site. To accurately analyze the microclimatic performance of each scenario, simulations were carried out using ENVI-MET 4 and RayMan for calculating thermal comfort indices. All scenarios were simulated over an 8-hour period, from 10:00 to 18:00, on 30 June 2020, identified based on meteorological data as one of the hottest days of the year. Input data, including air temperature, relative humidity, wind speed, solar radiation, and atmospheric boundary conditions, were obtained from the nearest meteorological station and incorporated into the simulation models Results and Discussion: The implementation of planting scenarios consisting of deciduous trees, evergreen trees, and shrubs within urban agricultural lands demonstrated a substantial impact on improving microclimatic conditions and enhancing thermal comfort. Analysis of the Predicted Mean Vote (PMV) index revealed that the presence of multilayer vegetation reduced PMV values by 1/5 units compared to the non-vegetated surface and by 1/4 units relative to the cultivated simulated surface, indicating a marked decrease in heat stress during peak daytime hours. Similarly, the assessment of the Physiological Equivalent Temperature (PET) index confirmed the significant effectiveness of the planting configurations, as PET values decreased by 6°C relative to bare ground and by 5/57°C compared to the cultivated surface scenario. These reductions are primarily attributed to enhanced shading, increased evapotranspiration, and the attenuation of incoming solar radiation provided by the vegetative layers. Furthermore, the ambient air temperature exhibited an average reduction of 0/49°C under the planting scenarios, which, although modest in magnitude, plays a meaningful role in mitigating localized urban heat accumulation. Conclusion: The findings of this study clearly demonstrate that integrating tree plantings—including both deciduous and evergreen species—with agricultural crops within a defined site can serve as an effective strategy for the development of edible parks. Analysis of thermal comfort indices indicates that the presence of multilayer vegetative structures significantly improves microclimatic conditions through increased shading, reduced surface temperatures, and enhanced relative humidity. Moreover, the application of well‑designed and principled planting configurations within the proposed scenarios not only systematizes and optimizes the climatic modifications induced by vegetation but also contributes to the restoration of abandoned or degraded agricultural lands. This integrated approach supports both ecological revitalization and the sustainable enhancement of multifunctional urban green infrastructures. Keywords: Edible Park, PMV Index, Simulation, Thermal Comfort, Urban Climate مقدمه و اهداف: گسترش و صنعتی شدن در شهرها سبب ایجاد چالش هایی اعمم از تامین پایدار غذا و نیازهای اکولوژیکی، در شهرهای در حال توسعه احساس می شود؛ ادیبل پارک ها در سالهای اخیر به‌منظور تامین بخشی از نیازهای اکولوژیکی، زیست محیطی و اجتماعی با رویکرد زیرساخت های سبز درتامین بخش وسیعی از نیاز ها در شهرها می باشد. مواد‌ و روش ها : این پژوهش به‌صورت میدانی، تحلیلی و سنجشی ، در مرحله نخست با پایش ویژگی‌های فیزیکی و اقلیمی سایت شامل توپوگرافی، پوشش گیاهی و جنس مصالح سطحی صورت گرفت است. به‌منظور ارزیابی تأثیر الگوهای مختلف کاشت بر شرایط آسایش حرارتی، از روش تحلیل تطبیقی سناریوها بهره‌گیری شد. در این راستا، هفت الگوی کاشت متفاوت متشکل از ترکیب‌های گوناگون درختان برگریز، همیشه‌سبز و درختچه‌ها طراحی و در یک سایت ثابت پیاده‌سازی گردید. برای تحلیل دقیق شرایط خرداقلیمی هر سناریو، فرایند شبیه‌سازی با استفاده از دو نرم‌افزار ENVI-MET 4 و RayMan برای محاسبه شاخص‌های آسایش حرارتی انجام گرفت. تمامی سناریوها در بازه زمانی ۸ ساعته، از ساعت 10:00 تا 18:00 در تاریخ ۱۰ تیرماه ۱۳۹۹—که بر اساس داده‌های هواشناسی به‌عنوان یکی از گرم‌ترین روزهای سال شناسایی شد—مورد شبیه‌سازی قرار گرفتند. داده‌های ورودی شامل دمای هوا، رطوبت نسبی، سرعت باد، تابش خورشیدی و شرایط مرزی جوی، از نزدیک‌ترین ایستگاه هواشناسی استخراج و در مدل‌های شبیه‌سازی بازتعریف شد. نتایج و بحث: بهره گیری از سناریوهای کاشت متشکل از درختان برگریز، همیشه‌سبز و درختچه‌ها در اراضی کشاورزی شهری، اثر قابل توجهی بر بهبود شرایط خرداقلیمی و ارتقای آسایش حرارتی دارد. بررسی شاخص PMV نشان می‌دهد که حضور پوشش گیاهی چندلایه ، به مقدار 1.5 نسبت به سطح بدون کشت و به مقدار 1.4 ، نسبت به سطح زراعی‌شده کاهش دهد؛ موضوعی که بیانگر کاهش محسوس تنش گرمایی در ساعات گرم روز است. تحلیل شاخص PET نیز اثربخشی قابل ملاحظه الگوهای کاشت را تأیید می‌کند، به‌گونه‌ای که مقدار PET در سناریوهای گیاهی ۶ درجه سانتی‌گراد نسبت به زمین فاقد پوشش و 5.57درجه سانتی‌گراد نسبت به سطح زراعی‌شده کاهش یافته است. این کاهش عمدتاً ناشی از افزایش سایه‌اندازی، تبخیر–تعرق و تعدیل تابش خورشیدی توسط عناصر گیاهی است. افزون بر این، دمای هوای محیط نیز تحت تأثیر الگوهای کاشت به‌طور میانگین0.49 درجه سانتی‌گراد کاهش یافته که هرچند محدود به‌نظر می‌رسد، اما در مقیاس شهری نقش مهمی در کاهش گرمایش موضعی ایفا می‌کند. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش به‌وضوح نشان می‌دهد که ترکیب‌سازی کاشت درختان، شامل گونه‌های برگریز و همیشه‌سبز، همراه با محصولات زراعی در یک سایت مشخص، می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد مؤثر در توسعه ادیبل‌پارک‌ها مورد استفاده قرار گیرد. تحلیل شاخص‌های آسایش حرارتی نشان می دهد که حضور ساختارهای گیاهی چندلایه، با ایجاد سایه، کاهش دمای سطح و افزایش رطوبت نسبی، منجر به بهبود قابل توجه شرایط خرداقلیمی می‌شود. از طرف دیگر به‌کارگیری الگوهای اصولی کاشت در قالب سناریوهای طراحی‌شده، نه‌تنها موجب مدیریت و جهت‌دهی سیستماتیکِ اثرات اقلیمی شده، بلکه به احیای اراضی کشاورزی رها شده یا در معرض تخریب نیز کمک می‌کند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21428_ed2e6678e5c36e31e035ee40b5655f39.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Using parametric, non-parametric and SIIG index methods to study the genotype × environment interaction and seed yield stability of new sunflower hybrids استفاده از روش‌های پارامتری، ناپارامتری و شاخص SIIG به‌منظور بررسی برهمکنش ژنوتیپ × محیط و پایداری عملکرد دانه هیبریدهای جدید آفتابگردان 303 319 21407 10.22034/saps.2024.62530.3252 FA امیر قلی‌زاده استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج مهدی غفاری دانشیار، موسسه تحقیقات، اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران حسین احمدی اوچ‌تپه استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج مراد چشمه نور محقق، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، غلامحسین شیراسماعیلی استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج فرناز شریعتی عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Journal Article 2024 07 17 Background and Objectives: The aim of this study was to investigate the genotype × environment interaction and determine the yield stability of new sunflower hybrids. Materials and Methods: In this study, 18 hybrids along with the Zarin cultivar were evaluated under non stress, salinity and drought stress conditions in a randomized complete block design with three replications in four experimental field stations (Boroujerd, Gorgan, Gonbad and Isfahan) during 2022-2023 cropping season. In this study, parametric, non-parametric methods, and SIIG index were used to investigate the genotype × environment interaction and determine the yield stability of new sunflower hybrids. Plants were harvested at maturity and then the seed yield was recorded for each genotype at each test environment. Results: Results of combined analysis of variance indicated that the effects of environments, genotypes, and genotype × environment interaction were significant, suggesting that the genotypes responded differently in the studied environment conditions. So, there was the possibility of stability analysis. According to stability analysis using the Eberhart and Russel method, the H14, H10 and H1 genotypes with higher seed yield than the overall mean and regression coefficient equal one (bi=1) were identified as the genotypes with high general stability for all regions. Based on the simultaneous selection method for yield and stability (YSi), the genotypes H1, H4, and H10 with the lowest values were stable, whereas genotypes H3, H9, and H6 with the highest values were unstable. Also, based on the SIIG index, the genotypes H1, H4, H2, H10, H12, and H16 having high SIIG values as well as higher seed yield than the total average was recognized as superior genotypes from the point of stability and seed yield. Conclusion: Generally, the results indicated that hybrids H1, H4, H2, H10, H12 and H16 were superior genotypes for seed yield and stability in this study. Therefore, these hybrids can be used for further testing, including adaptation tests. مقدمه و اهداف: هدف از این مطالعه، بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و تعیین پایداری عملکرد و سازگاری هبیریدهای جدید آفتابگردان بود. مواد و روش‌ها: در این بررسی، تعداد 18 هیبرید به همراه رقم زرین در شریط بدون تنش، تنش شوری و خشکی در چهار ایستگاه‌ تحقیقاتی (بروجرد، گرگان، گنبد و اصفهان) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1401-1400 مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این پژوهش برای بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و تعیین پایداری عملکرد هبیریدهای جدید آفتابگردان از روش‌های پارامتری، ناپارامتری و شاخص SIIG استفاده شد. در زمان رسیدگی محصول عملکرد دانه برای هر ژنوتیپ در هر محیط اندازه‌گیری گردید. نتایج: نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثرات محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط معنی‌دار بود. معنی‌دار بودن اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، بیانگر واکنش متفاوت ژنوتیب‌ها در محیط‌های مختلف بود و بنابراین، امکان تجزیه پایداری ژنوتیپ‌ها وجود داشت. بر اساس نتایج تجزیه پایداری با روش ابرهارت و راسل، ژنوتیپ‌های H14، H10 و H1 با عملکرد بالاتر از میانگین و ضریب رگرسیون نزدیک به یک به‌عنوان ژنوتیپ‌های با سازگاری عمومی بالا برای تمام مناطق شناخته شدند. بر اساس روش گزینش همزمان برای عملکرد و پایداری (YSi)، ژنوتیپ‌های H1، H4و H10 با کمترین مقادیر به‌عنوان پایدارترین و ژنوتیپ‌های H3، H9و H6 با بیشترین مقدار آماره‌ مذکور به‌عنوان ناپایدارترین ژنوتیپ‌ها شناسایی شدند. همچنین بر اساس شاخص SIIG، ژنوتیپ‌های H1، H4، H2، H10، H12 و H16 با داشتن مقدار SIIG بالا و همچنین عملکرد دانه بالاتر از میانگین به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر از نظر پایداری و عملکرد دانه شناخته شدند. نتیجه‌گیری: بهطور کلی نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های H1، H4، H2، H10، H12 و H16 از نظر هر دو عامل پایداری و میانگین عملکرد دانه، ژنوتیپ‌های برتر این آزمایش بودند و می‌توان از آن‌ها برای انجام آزمایشات بیشتر از جمله آزمایشات سازگاری استفاده نمود. واژه‌های کلیدی: اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، آفتابگردان، پایداری عمومی، روش ابرهارت و راسل، شاخص SIIG

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21407_136b0d1a7bcedec9d65560be9e5683b4.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 1 2026 04 20 Investigation of Genetic Diversity and Multivariate Analysis of some Iranian melon cultivars based on Morpho-physiological characteristics under Salinity Stress in Greenhouse بررسی تنوع ژنتیکی و آنالیز چند متغیره برخی ارقام خربزه ایرانی بر اساس ویژگی‌های مورفو-فیزیولوژیکی تحت تنش شوری در شرایط گلخانه‌ای 321 340 21425 10.22034/saps.2024.58711.3126 FA زهرا پیری گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه فرزاد رسولی گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه ناصر صباغ نیا گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه احمد آقایی گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه مراغه رعنا پناهی تجرق علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه Journal Article 2023 10 04 Background and Objectives: Salinity is one of the most important abiotic stresses limiting crop production worldwide. Considering the increasing extent of saline lands and the high costs of soil reclamation, identifying plant genotypes with high salinity tolerance is a priority in breeding programs. This study was conducted to evaluate genetic variation among 10 Iranian native melon (Cucumis melo L.) populations under salinity stress and to identify salt-tolerant genotypes. Materials and Methods: The experiment was carried out as a factorial arrangement in a completely randomized design with three replications under controlled greenhouse conditions. Ten native melon populations were exposed to different salinity levels using NaCl (including a non-stress control and salinity treatments up to 150 mM). Morphophysiological traits such as shoot fresh weight, chlorophyll index (SPAD), relative water content (RWC), membrane stability index (MSI), electrolyte leakage, and Na and K concentrations and their ratio (K/Na) in the leaves were measured. Results: Under salinity stress, the highest shoot fresh weight (346.5 g) and chlorophyll index (69.3) were obtained in the ‘Kalk Sardasht’ genotype under non-stress conditions, while the lowest values were recorded in ‘Tokhmeh Ata’ (38.47 g) and ‘Amoochi Daraz’ (31.57 g) at 150 mM NaCl. The highest relative water content and membrane stability index were observed in ‘Kalk Qorveh’ under control conditions, whereas ‘Tokhmeh Ata’ showed the lowest values at the highest salinity level (RWC = 65.28%) and the highest electrolyte leakage (99.76%). The highest Na (22.57 mg g⁻¹ FW), K (27.48 mg g⁻¹ FW) and K/Na ratio (23.32) were found in ‘Qobadlou’, ‘Qasr Shirin’ and ‘Tokhmeh Ata’, respectively, while the lowest values (0.94 mg g⁻¹ FW for Na and 4.81 mg g⁻¹ FW for K) were also observed in ‘Tokhmeh Ata’ seeds. Conclusion: Overall, the results indicated considerable genetic variation among the studied melon populations in response to salinity stress. Given their superior performance across most morphophysiological traits under salt stress, the cultivars ‘Shalagh’ and ‘Girke’ can be considered valuable genetic resources for melon improvement and breeding programs aimed at enhancing salinity tolerance. مقدمه و اهداف: شوری یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرزیستی محدودکننده تولید محصولات زراعی در جهان است. با توجه به گسترش روزافزون اراضی شور و هزینه‌های بالای اصلاح خاک، شناسایی ژنوتیپ‌های گیاهی متحمل به شوری از اولویت‌های اصلی در برنامه‌های به‌نژادی به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تنوع ژنتیکی ده توده بومی ایرانی طالبی (Cucumis melo L.) در پاسخ به تنش شوری و شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به شوری انجام شد. مواد و روش‌ها: این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار، تحت شرایط کنترل‌شده گلخانه‌ای اجرا گردید. ده توده بومی خربزه و طالبی در سطوح مختلف شوری اعمال‌شده توسط کلریدسدیم (شامل شاهد بدون شوری و تیمارهای شور تا غلظت 150 میلی‌مولار) مورد بررسی قرار گرفتند. صفات مورفوفیزیولوژیک شامل وزن تر اندام هوایی، شاخص کلروفیل (SPAD)، درصد آب نسبی برگ (RWC)، شاخص پایداری غشاء (MSI)، نشت الکترولیت و غلظت سدیم و پتاسیم و نسبت K/Na در برگ‌ها اندازه‌گیری شد. یافته‌ها: تحت شرایط تنش شوری، بیشترین وزن تر اندام هوایی (5/346 گرم) و شاخص کلروفیل (3/69) در ژنوتیپ کالک سردشت در شرایط بدون شوری به‌دست آمد، در حالی که کمترین مقادیر این صفات در ژنوتیپ‌های تخمه آتا (47/38 گرم) و آموچی دراز (57/31 گرم) در غلظت 150 میلی‌مولار NaCl مشاهده شد. بیشترین درصد آب نسبی و شاخص پایداری غشاء در ژنوتیپ کالک قروه در شرایط شاهد و کمترین مقدار در ژنوتیپ تخمه آتا در بالاترین سطح شوری ثبت شد (به‌ترتیب 32/96 و 28/65 درصد)، در حالی که بیشترین نشت الکترولیت (76/99 درصد) نیز در همین ژنوتیپ و بالاترین سطح شوری مشاهده گردید. بیشترین غلظت سدیم (57/22 میلی‌گرم بر گرم وزن تر)، پتاسیم (48/27 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و نسبت K/Na (32/23) به‌ترتیب در ژنوتیپ‌های قبادلو، قصر شیرین و تخمه آتا به‌دست آمد، در حالی‌که کمترین مقادیر سدیم (94/0 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و پتاسیم (81/4 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) نیز در ژنوتیپ تخمه آتا مشاهده شد. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی نتایج نشان‌دهنده وجود تنوع ژنتیکی قابل توجهی در میان توده‌های بومی طالبی مورد مطالعه در پاسخ به تنش شوری است. با توجه به عملکرد برتر ژنوتیپ‌های شالاغ و گرکه در اغلب صفات مورفوفیزیولوژیک تحت شرایط شور، این ژنوتیپ‌ها می‌توانند به‌عنوان منابع ژنتیکی ارزشمند در برنامه‌های به‌نژادی و به‌نژادی طالبی با هدف افزایش تحمل به شوری مورد استفاده قرار گیرند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21425_36fba8e5978116303700737be36697b4.pdf