دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 The effect of Seaweed and Organic Growing Media on Growth, Yield and Essential Oils of Sovary (Satureja hortensis L.) تأثیر جلبک دریایی و بسترهای کشت آلی بر شاخص‌های رشد، عملکرد و اسانس گیاه مرزه (.Satureja hortensis L) 1 13 21109 10.22034/saps.2024.60874.3194 FA بهروز اسماعیل پور گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، ایران. الهام شجاعی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه محقق اردبیلی، ایران. رسول آذرمی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، دانشگاه محقق اردبیلی، ایران. زهرا آذرمی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ایران. Journal Article 2024 03 10 <strong>Background &Objective:</strong> The use of organic fertilizers such as vermicompost, mushroom waste compost and also biological fertilizers in the organic production of medicinal plants, in addition to providing part of the nutrients needed by the plant, also prevents soil pollution. Investigations on the use of seaweed and growing media as biofertilizers and its effect on the performance of medicinal plants have received less attention. Therefore, this research was carried out with the aim of evaluating the effect of organic growing medium and seaweed on growth indicators, yield and essential oil of savory plant (<em>Satureja hortensis</em> L.).<br /> <br /><strong>Materials & Methods:</strong> This factorial experiment was carried out in the form of a completely randomized design with 3 replications in the Horticultural Science Greenhouse of Mohaghegh Ardabili University. The experimental treatments of the substrate included soil with a ratio of 1:2 soil and sand as a control, and the replacement ratios were 30% of vermicompost and 30% of spent mushroom compost, and other treatments included foliar spraying with seaweed extract at four levels. 0, 0.5, 1 and 2 g/L) in another experiment<br /> <br /><strong>Results:</strong><strong> </strong>The results of the experiment showed that the effect of organic and biological fertilizers on vegetative growth indicators and qualitative traits was significant compared to the control.The highest value for physiological traits and content of phosphorus, nitrogen and most essential oil compounds was related to vermicompost bed and the lowest value of these traits was related to the control treatment.The most phosphorus (4417 mg/kg), nitrogen (3.93 %) was obtained for foliar spraying with a concentration (0.5 g/liter) of seaweed and vermicompost bed, as well as the highest amount of root dry weight (0.38 g) and Fe cocentration (623mg/kg) and the dry weight of aerial parts (4.30 gr) were related to the concentration of 1 g/liter of seaweed treatment.<br /> <br /><strong>Conclusion:</strong> The results of this study showed that the organic fertilizers used, especially vermicompost, along with all the concentrations of seaweed fertilizer used, increased the vegetative yield compared to the control. According to the results of this research, the concentrations of seaweed fertilizer combined with vermicompost fertilizer and in some mushroom compost residues significantly increased the amount of essential compounds compared to the control, and the effect of lower concentrations was greater than higher concentrations.<br />  <strong>مقدمه و اهداف:</strong> مصرف کودهای آلی از قبیل ورمی­کمپوست، کمپوست پسماند قارچ و همچنین کودهای بیولوژیک در تولید ارگانیک گیاهان دارویی علاوه بر تأمین بخشی از مواد غذایی موردنیاز گیاه از آلودگی­های خاک نیز جلوگیری می­کند. بررسی­های صورت گرفته در مورد استفاده از بسترهای کشت و جلبک دریایی به‌عنوان کودهای زیستی و تأثیر آن بر عملکرد گیاهان دارویی کمتر مورد توجه بوده است. لذا این پژوهش، با هدف ارزیابی بررسی تأثیر بستر کشت آلی و جلبک دریایی بر شاخص­های رشد، عملکرد و اسانس گیاه مرزه (.<em>Satureja hortensis</em> L) انجام گرفت.<br /> <br /><strong>مواد و روش­ها</strong><strong>: </strong>این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار در گلخانه علوم باغبانی دانشگاه محقق اردبیلی اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی بستر شامل خاک با نسبت 1:2 خاک و ماسه به‌عنوان شاهد بوده و نسبت­های جایگزینی 30 درصد از ورمی­کمپوست و 30 درصد کمپوست مصرف شده قارچ بود و تیمارهای دیگر شامل محلول‌پاشی با عصاره جلبک دریایی در چهار سطح (0، 5/0، 1 و 2 گرم در لیتر) در آزمایش دیگر بود.<br /> <br /><strong>یافته</strong><strong>‌</strong><strong>ها: </strong>نتایج آزمایش نشان داد که تأثیر کودهای آلی و بیولوژیک بر شاخص­های رشد رویشی و صفات کیفی نسبت به شاهد معنی­دار بود. بیشترین مقدار برای صفات فیزیولوژیکی و محتوای عنصر فسفر، نیتروژن و اکثر ترکیبات اسانس مربوط به بستر ورمی­کمپوست بود و کمترین مقدار این صفات مربوط به تیمار شاهد بود. بیشترین میزان فسفر(4417)،  نیتروژن (93/3 درصد) برای محلول‌پاشی با غلظت (5/0 گرم در لیتر) جلبک دریایی و بستر ورمی کمپوست بدست آمد همچنین بیشترین مقدار وزن خشک ریشه (38/0 گرم) و عنصر آهن (623 میلی گرم بر کیلوگرم) و وزن خشک اندام هوایی(30/4 گرم)  مربوط به غلظت 1 گرم در لیتر تیمار جلبک دریایی بود.<br /> <br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>نتایج حاصل از این بررسی نشان داد کودهای آلی مورد استفاده به‌ویژه ورمی­کمپوست همراه با غلظت‌های مورد استفاده کود جلبک دریایی باعث افزایش پارامترهای رشدی نسبت به شاهد شد. با توجه به نتایج حاصل از این تحقیق غلظت‌های پایین کود جلبک دریایی همراه با کود ورمی کمپوست و در برخی پسماند کمپوست قارچ به‌طور معنی‌داری میزان ترکیبات اسانس را نسبت به شاهد افزایش دادند و تأثیر غلظت کمتر نسبت به غلظت‌های بالاتر بیشتر بود حتی مقدار  بعضی از ترکیبات  اسانس مانند گاماترپینن در غلظت‌های بالای جلبک دریایی کاهش یافتند.<br />  https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21109_493cd75edbaee4d07a0de6807ecfda53.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 The Effects of different levels of sulfur fertilizer and Acidithiobacillus on yield of potato (Solanum tuberosum L.) tuber and some soil nutrients اثرات سطوح مختلف کود گوگرد و باکتری اسیدی تیوباسیلوس بر عملکرد غده سیب‌زمینی (Solanum tuberosum L.) و برخی عناصر غذایی خاک 15 32 21112 10.22034/saps.2024.59394.3144 FA قاسم رستمی گروه آگرواکولوژی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران غلامرضا حیدری گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران شیوا خالص رو گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Journal Article 2023 11 29 <strong>Background and Objective</strong><strong>s</strong><strong>:</strong><strong> </strong>The use of sulfur chemical fertilizer and <em>Acidithiobacillus</em> bacteria can improve the soil and enhance crop performance. Additionally, the simultaneous application of these fertilizers can decrease soil pH and improve the absorption of nutrients.<strong> </strong>This study was conducted to evaluate the effects of sulfur fertilizer and <em>Acidithiobacillus</em> levels on potato tuber yield and some soil nutrients. <strong> </strong> <strong>Materials and Methods: </strong>The experiment was conducted as a factorial based on randomized complete block design with three replications in 2019. The experimental factors included sulfur fertilizer levels (0, 300, 600, 900 and 1200 kg. ha^-1) and <em>Acidithiobacillus </em>bacteria levels (inoculation and non-inoculation). In this experiment, traits such as weight and number of tubers on the plant, tuber yield, biological yield, organic matter, nitrogen, potassium, phosphorus, and soil pH were evaluated.   <strong>Results: </strong>The effect of sulfur fertilizer and <em>Acidithiobacillus </em>application were significant on potato tuber and biological yield. The highest amount of tuber yield was obtained from using <em>Acidithiobacillus</em>, and the lowest amount belonged to not using <em>Acidithiobacillus</em>. The highest amount of tuber yield was related to the treatment of 1200 kilograms of sulfur. Application of sulfur fertilizer and <em>Acidithiobacillus </em>decreased the nitrate residue in potatoes. Using sulfur fertilizer and <em>Acidithiobacillus </em>lowered the soil pH and the highest soil pH was obtained in the control conditions (no use of sulfur and <em>Acidithiobacillus</em>). The highest amount of starch and tuber dry matter were obtained in the treatment of 1200 kg. ha^-1 of sulfur fertilizer. <strong> </strong> <strong>Conclusion:</strong> The results showed that the use of sulfur and <em>Acidithiobacillus </em>along with using basic chemical fertilizers was evaluated positively on the yield and some quality traits of potato as well as some chemical properties of the soil. Using <em>Acidithiobacillus </em>and sulfur decreased the pH of the soil. In general, the use of 1200 Kg. ha^-1 sulfur fertilizer together with <em>Acidithiobacillus </em>bacteria is recommended to increase the quantity and quality of potatoes.<strong> </strong> <strong>مقدمه و اهداف:</strong> استفاده از کود شیمیایی گوگرد و باکتری اسیدی‌تیوباسیلوس، می‌تواند خاک را اصلاح کرده و عملکرد محصول را افزایش دهد. علاوه بر این، کاربرد هم‌زمان این کودها، می‌تواند pH  خاک را کاهش و جذب عناصر مغذی را بهبود می‌بخشد. این مطالعه به منظور بررسی اثرات سطوح کود گوگرد و باکتری اسیدی‌تیوباسیلوس بر عملکرد و اجزای عملکرد غده سیب‌زمینی و برخی عناصر غذایی خاک انجام شد. <strong> </strong> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1399 انجام شد. فاکتورهای آزمایشی شامل سطوح کود گوگرد (0، 300، 600، 900 و 1200 کیلوگرم در هکتار) و باکتری تیوباسیلوس (کاربرد و عدم کاربرد) بودند. در این آزمایش صفاتی از قبیل وزن و تعداد غده در بوته، عملکرد غده، عملکرد بیولوژیک و ماده آلی، نیتروژن، پتاسیم، فسفر و pH خاک ارزیابی شدند. <strong> </strong> <strong>یافته‌ها:</strong> اثر کود گوگرد و مصرف <em>اسیدی‌تیوباسیلوس </em>بر عملکرد غده و بیولوژیک سیب‌زمینی معنی‌دار بود. کاربرد <em>اسیدی‌تیوباسیلوس </em>به افزایش عملکرد غده منجر شد. بیشترین میزان عملکرد غده به تیمار 1200 کیلوگرم گوگرد تعلق داشت که نسبت به تیمار شاهد بدون کود گوگرد از 8/31 درصد افزایش برخوردار بود. استفاده از کود گوگرد و <em>اسیدی‌تیوباسیلوس </em>باعث کاهش باقیمانده نیترات در سیب‌زمینی شد. استفاده از کود گوگرد و <em>اسیدی‌تیوباسیلوس </em>باعث کاهش pH خاک شد و بیشترین pH خاک در شرایط شاهد (عدم استفاده از گوگرد و <em>اسیدی‌تیوباسیلوس</em>) بدست آمد. بیشترین مقدار نشاسته و ماده خشک غده از تیمار 1200 کیلوگرم در هکتار کود گوگرد حاصل شد. <strong> </strong> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج نشان داد که استفاده از گوگرد و <em>اسیدی‌تیوباسیلوس </em>در کنار مصرف کودهای شیمیائی پایه بر عملکرد و اجزای عملکرد و برخی از صفات کیفی سیب‌زمینی و همچنین برخی ویژگی‌های شیمیایی خاک اثرات مثبتی داشت. استفاده از <em>اسیدی‌تیوباسیلوس </em>و گوگرد باعث کاهش pH خاک شد. به طور کلی برای افزایش عملکرد و کیفیت سیب‌زمینی استفاده از کود گوگرد به میزان 1200 کیلوگرم در هکتار همراه با باکتری <em>اسیدی‌تیوباسیلوس </em>توصیه می‌شود. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21112_bbaa40fbb2be6b17c22d5fd506665fd4.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Effect of nitrogen levels and plant density on grain and oil yield of Camelina in Khuzestan اثر سطوح نیتروژن و تراکم بوته بر عملکرد دانه و روغن کاملینا (Camelina Sativa L.) در خوزستان 33 44 21113 10.22034/saps.2024.61122.3203 FA افسانه شجاعی اکولوژی گیاهان زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. آیدین خدائی جوقان گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران 0000-0002-6074-7611 سید عطاءاله سیادت گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران دانیال کهریزی گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران عبدالعلی گیلانی بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز Journal Article 2024 04 06 <strong>Baclgrpimd and Objectives</strong>: Camelina is an oilseed plant that, in addition to food and medicinal uses, is also utilized in industry as biofuel and in cosmetics and personal care products. Compared to other oilseeds, it has low water, fertilizer, and pesticide requirements and can be incorporated into crop rotations with cereals. In camelina production, nutrient management and optimal planting density are key factors influencing growth and yield. Given the high potential for camelina cultivation in Khuzestan, this study was conducted to investigate the effects of different nitrogen fertilizer levels and plant density on grain yield and yield components of camelina in Khuzestan. <strong> </strong> <strong>Materials and Methods:</strong> The experiment was carried out as a split plot design based on randomized complete block design with four replications at the Behbahan agriculture research station during 2021-2022 growing season. Nitrogen was applied at five levels (0, 50, 100, 150, and 200 kg. ha^-1 of pure nitrogen) in the main plots, and planting density was set at four levels (200, 400, 300, and 500 plants per square meter) in the sub-plots. The amount of nitrogen applied to each plot was calculated based on the specified treatments using urea as the source. One-third of the total amount was applied at the beginning of cultivation, and the remainder was applied in two stages. The dimensions of the plots were 1.5 × 2.5 meters, with a spacing of 1 meter between main plots and 2 meters between blocks. Each plot consisted of ten planting rows. <strong> </strong> <strong>Results</strong>: The highest grain yield (2442 kg. ha^-1) and oil yield (857 kg. ha^-1) were obtained with the application of 150 kg. ha^-1 of nitrogen and 300 plants per square meter. at planting densities of 200 and 300 plants per square meter, with increasing nitrogen up to 150 kg.ha^-1, the grain yield increased and then decreased, while in planting densities of 400 and 500 plants per square meter, the yield increased linearly with increasing nitrogen application. <strong> </strong> <strong>Conclusion</strong><strong>: </strong>Applying nitrogen at rates up to 150 kg. ha⁻¹ led to an increase in Camelina grain yield. A density of 300 plants per square meter by provided favorable conditions for plant growth and development, will lead to increase grain and oil yield. Therefore, considering environmental conservation and resource management, a planting density of 300 plants per square meter and the application of 150 kg.ha^-1 nitrogen can be utilized to achieve the highest grain and oil yields of camelina.                                    <strong>مقدمه و اهداف:</strong> کاملینا  گیاهی روغنی است که علاوه بر مصارف خوراکی و درمان در صنعت نیز به عنوان سوخت زیستی و مواد آرایشی و بهداشتی کاربرد دارد. این گیاه در مقایسه با سایر دانه­­های روغنی نیاز کمی به آب، کود و آفت­کش دارد و امکان قرار گرفتن آن در تناوب با غلات وجود دارد. در تولید کاملینا مدیریت عناصر غذایی و تراکم بهینه کاشت از عوامل مهمی است که بر رشد و عملکرد تاثیر می­گذارد. با توجه به پتانسیل بالای کشت کاملینا در خوزستان این پژوهش به منظور بررسی اثر مقادیر مختلف کود نیتروژن و تراکم بوته بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد کاملینا در خوزستان انجام گردید. <strong> </strong> <strong>مواد و روش ها:</strong> آزمایش در سال زراعی 1401-1400 به صورت کرت­های خرد شده و در قالب طرح پایه بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی بهبهان انجام­شد. نیتروژن در پنج سطح صفر،50، ،100 ،150 و 200 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص در کرت­های اصلی و تراکم بوته با چهار سطح 200، 400،300 و 500 بوته در متر مربع در کرت­های فرعی قرار گرفتند. میزان نیتروژن مصرفی هر کرت بر اساس تیمارهای مورد نظر از منبع اوره محاسبه و یک سوم از آن در ابتدای کشت و مابقی به صورت سرک در دو مرحله استفاده گردید. ابعاد کرت‌ها 5/1×5/2 متـر، فاصله بین کرت‌ها­ی اصلی یک­متر و فاصله بین بلوک‌ها دو متر در نظـر گرفتـه شـده و هـر یک از کـرت‌ها شـامل ده خـط کاشت بود. <strong> </strong> <strong>یافته­ها:</strong> بیشترین مقادیر عملکرد دانه و روغن به ترتیب 7/2442 و 4/857 کیلوگرم در هکتار از تیمار مصرف 150 کیلوگرم در هکتار نیتروژن و تراکم 300 بوته در متر مربع بدست­آمد. در تراکم­های 200 و 300 بوته در متر مربع با افزایش نیتروژن تا سطح 150 کیلوگرم در هکتار عملکرد دانه افزایش و­سپس کاهش یافت در حالی که در تراکم­های 400 و 500 بوته در متر مربع با افزایش مصرف نیتروژن عملکرد به صورت خطی افزایش یافت. <strong> </strong> <strong>نتیجه گیری:</strong> افزایش میزان مصرف نیتروژن تا سطح 150 کیلوگرم در هکتار موجب افزایش عملکرد دانه و روغن و اجزای عملکرد کاملینا در آزمایش حاضر شد. همچنین تراکم 300 بوته در متر مربع باعث افزایش عملکرد دانه و روغن شد.  بنابراین، برای دستیابی به تولید بیشترین عملکرد دانه و روغندر کاملینا می­توان از تراکم 300 بوته در متر مربع و مصرف 150 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن برای رقم سهیل در شرایط آب و هوایی خوزستان استفاده کرد.   https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21113_fa21fd8ecb568ce12d4c10b160679a38.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 The effect of Planting Date and Density on Grain Yield and Yield Components of Tepary bean (Phaseolus acutifolius L.) under irrigation levels تأثیر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد لوبیا تپاری (.Phaseolus acutifolius L) در سطوح آبیاری 45 59 21159 10.22034/saps.2024.61527.3218 FA مهدی مزارعی گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد جیرفت حمید مدنی دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، اراک، ایران حسین حیدری شریف آباد دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران محمد حسن شیرزادی دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد جیرفت، جیرفت، ایران غلام‌رضا افشارمنش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی جنوب استان کرمان/ سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی/ جیرفت Journal Article 2024 05 05 <strong>Background and Objectives: </strong>This research was conducted to investigate planting time and plant density effects on the yield and yield components of Tepary bean in Zahedan region.<br /> <br /><strong>Materials and Methods: </strong>The experiment was carried out in the research farm of ornamental medicinal plants of the University of Sistan and Baluchistan-Zahedan in split plots in the form of randomized complete blocks with three replications during the years 2018-2019. In this study, the effect of two levels of irrigation (10-day irrigation cycle: (I₁) and 20-day irrigation cycle: (I₂)) in the main plots, three planting dates (April 30, May 15 and 31, respectively, P₁, P₂ and P₃) in the sub-plots and plant density (40, 60 and 80 plants per m^-2 respectively D₁, D₂ and D₃) in the sub-sub-plots.<br /> <br /><strong>Results:</strong> The results showed that the effect of irrigation levels, planting date and plant density on the yield and yield components of Tepary (Jiroft local bean) is significant. In addition, the 20-day irrigation cycle increased the growth and yield traits of Tepary bean compared to the control irrigation. so that the highest plant height (65.3 cm), biological yield (4629.6 kg. ha^-1) ) and grain yield (1601.5 kg. ha^-1) respectively for treatment combinations I₂P₂D₃, I₂P₂D₃, I₂P₃D₁, I₂P₂D₃, and I₂P₂D₂ was obtained. The interaction results of irrigation levels×planting date indicated the highest number of pods per plant (42) and number of grains per pod (eight) in the I₂P₂ treatment, While the highest weight of 1000 grain (95 grams) was obtained in I₂P₁ treatment. The interaction of planting date×plant density also showed that the highest number of pods per plant and the number of grains per pod are related to P₂D₂ treatment. Also, the highest 1000 grain weight and harvest index were observed in P₂D₁ and P₁D₃ treatments, respectively.<br /> <br /><strong>Conclusion: </strong>Based on the results, it was found that planting Tepary beans on the right planting date (May) not only increases the yield of Tepary beans in the region, but also due to having a favorable climate, it leads to an increase in the yield and components of plant yield with less water consumption. (irrigation cycle of 20 days) and planting with high density (80 plants.m^-2). With the delay in planting (June) due to the increase in temperature in the region and the high temperature of the sensitive reproductive period, in order to achieve more yield, it is necessary to increase water consumption (irrigation period of 10 days) and reduce the density of plants per square meter (40 plants.m^-2). In general, in order to increase the yield of Tepary beans in Zahedan region and reduce water consumption, it is recommended to plant it at the right time, May with a density of 60 plants.m^-2.<br />  <strong>اهداف</strong><strong>: </strong>این پژوهش به­منظور بررسی زمان کاشت و تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد لوبیا تپاری در منطقه زاهدان انجام شد.<br /> <br /><strong>مواد و روش­ها:</strong> آزمایش در مزرعه پژوهشی گیاهان دارویی و زینتی دانشگاه سیستان و بلوچستان-زاهدان به­صورت کرت­های دو بار خرد شده در قالب بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار، طی دو سال 1398 و 1399 اجرا شد. در این مطالعه، اثر دو سطح آبیاری (دور آبیاری 10 روز: (I₁) و دور آبیاری 20 روز: (I₂)) در کرت­های اصلی، سه تاریخ کشت (10 و 25 اردیبهشت و 10 خرداد به ترتیب P₁، P₂ و P₃) در کرت­های فرعی و تراکم بوته (40، 60 و 80 بوته در متر مربع به ترتیب D₁، D₂ و D₃) در کرت­های فرعی فرعی بر عملکرد و اجزای عملکرد لوبیا تپاری (ژنوتیپ محلی جیرفت)<strong> </strong>بررسی شد.<br /> <br /><strong>یافته­ها: </strong>نتایج نشان داد که سطوح آبیاری، تاریخ کشت و تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد لوبیا تپاری<strong> </strong>معنی­دار می­باشد. بیشترین ارتفاع بوته (3/65 سانتی­متر)، قطر ساقه (پنج میلی­متر)، عملکرد زیستی (6/4629 کیلوگرم بر هکتار) و عملکرد دانه (5/1601 کیلوگرم بر هکتار) به­ترتیب برای ترکیب­های تیماری I₂P₂D₃، I₂P₃D₁ و I₂P₂D₂ به دست آمد. نتایج برهمکنش سطوح آبیاری×تاریخ کشت حکایت از بیشترین تعداد نیام در بوته (42) و تعداد دانه در نیام (هشت) در تیمار I₂P₂ داشت، در حالی که بیشترین وزن هزار دانه (95 گرم) در تیمار I₂P₁ حاصل شد. برهمکنش تاریخ کاشت×تراکم بوته نیز نشان داد که بیشترین تعداد نیام در بوته و تعداد دانه در نیام مربوط به تیمار P₂D₂ می­باشد. همچنین، بیشترین وزن هزار دانه و شاخص برداشت به ترتیب در تیمارهای P₂D₁ و P₁D₃ مشاهده شد.<br /> <br /><strong>نتیجه­گیری: </strong>بر اساس نتایج مشخص شد<strong> </strong>که کاشت لوبیا تپاری در تاریخ کشت مناسب (اردیبهشت ماه) نه تنها عملکرد لوبیا تپاری را در منطقه افزایش می­دهد، بلکه به­دلیل برخورداری از آب و هوای مطلوب منجر به افزایش عملکرد و اجزای عملکرد گیاه با مصرف آب کمتر (دور آبیاری 20 روز) و کاشت با تراکم بالا (80 بوته در متر مربع) می­شود. با تأخیر در کشت (خرداد ماه) به­دلیل افزایش دما در منطقه و برخورد دوران حساس زایشی به دمای بالا، جهت دستیابی به عملکرد بیشتر، بایستی مصرف آب را افزایش (دور آبیاری 10 روز) و تراکم بوته در متر مربع را کاهش (40 بوته در متر مربع) داد. در مجموع، جهت افزایش عملکرد لوبیا تپاری<strong> </strong>در منطقه زاهدان و کاهش مصرف آب، کشت آن<strong> </strong>در اردیبهشت ماه با تراکم 60 بوته در متر مربع، توصیه می­شود. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21159_60c005e6146df62a2d049f9c1f4f66d8.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2025 12 22 Effect of mycorrhiza fungi inoculation on morphological characteristics and yield of groundnut (Arachis hypogaea L) تاثیر تلقیح با قارچ میکوریزا بر ویژگی‌های رشدی و عملکرد دانه بادام زمینی (Arachis hypogaea L.) 61 75 21157 10.22034/saps.2024.60643.3185 FA شهرام مهری گروه کشاورزی، واحد پارس‌آباد مغان، دانشگاه آزاد اسلامی، پارس‌آبادمغان، ایران. حسن شیرافکن اجیرلو گروه کشاورزی، واحد پارس‌آباد مغان، دانشگاه آزاد اسلامی، پارس‌آبادمغان، ایران. حسین سلیمانزاده گروه کشاورزی، واحد پارس‌آباد مغان، دانشگاه آزاد اسلامی، پارس‌آبادمغان، ایران. سعداله علیزاده اجیرلو گروه مهندسی فضای سبز دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز تبریز ایران Journal Article 2024 02 19 <strong>Background and Objectives: </strong>This research was carried out to survey the effects of mycorrhiza fungi and comparison of its three species on the growth and development and yield of groundnut.  <strong> </strong> <strong>Materials and Methods: </strong>The experiment was conducted as a factorial experiment in a completely randomized block design with three replications at the experimental field and factors were two groundnut cultivars and three species of mycorrhizal fungi. <strong> </strong> <strong>Results:</strong> The results indicated that plant height, chlorophyll index, weight of seed yield per square meters, non-ripen seed per plant, percent of ripen seed per plant, and plant phosphor content were affected significantly by mycorrhiza fungi and groundnut cultivar. Application of <em>G. etunicatum </em>and<em> </em><em>G. intraradices</em> resulted in plants with more height. The recorded chlorophyll index for the treated plants with G. etunicatum and G. mosseae fungi was significantly higher. The G. etunicatum in compare to other used two mycorrhizas significantly increased the seed weight per square meters. Utilization of G. etunicatum and G. intraradices decreased the count of non-ripen seed per plant. The measured phosphor content of the inoculated plants with G.intraradices fungi was significantly higher than others, indicating this species' effective role in phosphorus uptake <strong> </strong> <strong>Conclusion: </strong>The results of this study indicate that the symbiotic fungi of <em>G. etunicatum </em>and<em> </em><em>G. intraradices</em> demonstrate superior efficacy in enhancing the evaluated parameters related to peanut production. Therefore, their application is strongly advocated as a component of sustainable agricultural management practices. Implementing these microorganisms has the potential to significantly increase crop productivity, enhance quality, and diminish dependence on chemical fertilizers. Additionally, it is crucial to investigate the interactions between various peanut cultivars and different fungal strains to optimize yield outcomes across diverse agricultural environments. <strong> </strong><strong> </strong> <strong>اهداف</strong>: این  تحقیق به منظور بررسی تاثیر تلقیح با قارچ میکوریزا و مقایسه سه گونه از آن بر رشد و نمو و عملکرد بادام زمینی انجام گردید. <strong> </strong><strong>مواد و روش ها:</strong> آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی اجرا گردید و فاکتورها  شامل دو رقم بادام زمینی و سه گونه قارچ میکوریزا بودند. <strong> </strong><strong>یافته ها:</strong> نتایج نشان داد که ارتفاع بوته، شاخص کلروفیل، وزن دانه تولید شده در متر مربع، تعداد دانه نارس در بوته، درصد دانه رسیده در بوته و درصد فسفر گیاه به طور معنی‌داری تحت تاثیر قارچ میکوریزا و رقم بادام زمینی قرار گرفت. با کاربرد میکوریزاهای <em>G. intraradices</em>  و <em>G.</em> <em>etunicatum</em> گیاهانی با ارتفاع بیشتر تولید شد. برای گیاهان تیمار شده با قارچ‌های <em>G.</em> <em>etunicatum</em> و <em>G.</em> <em>mosseae</em>  به طور معنی‌داری شاخص کلروفیل بالاتری ثبت گردید. قارچ G. etunicatum در مقایسه با دو نوع دیگر قارچ‌های مورد استفاده به طور معنی‌داری به وزن بیشتر دانه در متر مربع منجر شد. در نتیجه استفاده از قارچ‌های G. intraradices و G. etunicatum تعداد دانه نارس در بوته کاهش یافت. اثر متقابل رقم بادام زمینی در قارچ میکوریزا بر درصد دانه رسیده در بوته معنی‌دار شد. میزان فسفر اندازه گیری شده برای گیاهان تلقیح شده با قارچ G. intraradices  نسبت به بقیه به طور معنی‌داری بالاتر بود که نشان‌دهنده نقش مؤثر این گونه در جذب فسفر است. نتیجه‌گیری: با توجه به عملکرد برتر گونه‌های *G. etunicatum* و *G. intraradices* در بهبود پارامترهای مورد بررسی، کاربرد این میکروارگانیسم‌های همزیست به عنوان بخشی از مدیریت کشاورزی پایدار در تولید بادام زمینی به شدت توصیه می‌شود. این رویکرد می‌تواند به افزایش بهره‌وری محصول، بهبود کیفیت آن و کاهش وابستگی به کودهای شیمیایی منجر شود. همچنین، توجه به اثرات متقابل بین ارقام بادام زمینی و سویه‌های مختلف قارچی، برای دستیابی به حداکثر بازدهی در شرایط زراعی مختلف ضروری است. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21157_43c956b7b771357b45c5d172d3a90a3e.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Evaluation the Impact of Biofertilizers and Nitrogen on Some Quantitative and Qualitative Characteristics of Safflower (Carthamus tinctorius L.) and Soybean (Glycine max L.) in Intercropping ارزیابی تأثیر کودهای زیستی و نیتروژن بر برخی صفات کمی و کیفی گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) و سویا (Glycine max L.) در کشت مخلوط 77 93 21163 10.22034/saps.2024.59595.3147 FA یعقوب راعی گروه اکوفیزیولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز رقیه قهرمانی دانش آموخته کارشناسی ارشد اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز. ایران. جلیل شفق کلوانق عضو هیات علمی آموزشی دانشگاه تبریز یونس خیری زاده آروق گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2023 12 14 <strong>Background and Objectives:</strong> This study was conducted to investigate the various proportions of safflower and soybean intercropping, as well as the use of biological fertilizers and their influence on lowering the use of chemical fertilizers and improving the yield and yield components of the two plants.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials and Methods: </strong>A factorial experiment based on randomized complete block design (RCBD) with three replications was conducted in farming at the suburbs of Herris County in 2019. Experimental treatments included different planting ratios (sole cropping of safflower and soybean, 30% soybean + 100% safflower, 60% soybean + 100% safflower and 90% soybean + 100% safflower) and fertilizers treatments (100% urea fertilizer, Azoto-Barvar 1 + Phospho-Barvar 2 bio-fertilizer and the combined application of 50% urea and bio-fertilizer).<br /><strong> </strong><br /><strong>Results:</strong> This study's findings revealed that the highest oil yield of safflower was obtained in the 30% soybean + 100% safflower and 60% soybean + 100% safflower ratios, which were 81.7% and 62.7% higher than compared to pure cultivation, respectively. While the percentage of oil was not affected by the intercropping patterns. The maximum oil yield in soybean came from a 90% soybean + 100% safflower, which increased by 13.8% when compared to pure plant culture. In this study, the grain yield, harvest index, oil percentage and oil yield of soybean and safflower plants under the combined application of bio-fertilizers and urea were higher than the individual application of each of them. Results showed that the highest oil yield of safflower belongs in the 30% soybean + 100% safflower (1175 kg ha^-1) and 60% soybean + 100% safflower (1052 kg ha^-1), as well as the combined use of urea and biofertilizers. On the other hand, the highest ratio of LER (land equivalent ratio) (2.32) for grain yield was obtained in the 90% soybean + 100% safflower.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion: </strong>Based on the findings of this study, the combined use of biological fertilizers and urea was found to be the most beneficial nutritional treatment for increasing the seed yield, oil percentage, and oil yield of safflower and soybean plants. Therefore, by conducting additional testing in the next years and guaranteeing the results, it can be recommended for usage.<br />  <strong>مقدمه و اهداف: </strong>این پژوهش با هدف بررسی نسبت­های مختلف کشت مخلوط دوگیاه گلرنگ و سویا و نیز استفاده از کودهای زیستی و تأثیر آن­ها در کاهش استفاده از کودهای شیمیایی و بهبود عملکرد و اجزای عملکرد دو گیاه اجرا گردید.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش­ها: </strong>به­منظور<strong> </strong>بررسی تأثیر نسبت­های مختلف کشت (کشت خالص گلرنگ و سویا، کشت‌های مخلوط افزایشی 30 درصد سویا + 100 درصد گلرنگ، 60 درصد سویا + 100 درصد گلرنگ و90 درصد سویا + 100 درصد گلرنگ) و تیمارهای کودی مختلف (کاربرد 100 درصد کود شیمیایی اوره، کاربرد کودهای زیستی ازتوبارور 1 و فسفوبارور 2 و کاربرد توأم 50 درصد کود اوره و کود زیستی) بر عملکرد دانه و روغن سویا و گلرنگ<strong>، </strong>آزمایشی<strong> </strong>فاکتوریل بر پایه طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار و در سال زراعی 1398 در مزرعه­ای در حومه­ی شهرستان هریس استان آذربایجان­شرقی انجام شد.<strong> </strong><br /><strong> </strong><br /><strong>یافته­ها</strong>: نتایج نشان داد که عملکرد روغن گلرنگ در دو تیمار نسبت 30 درصد سویا به 100 درصد گلرنگ و نسبت 60 درصد سویا به 100 درصد کلرنگ در مقایسه با کشت خالص گلرنگ به­ترتیب 7/81 و 7/62 درصد بیشتر بود. در حالی که درصد روغن تحت تأثیر نسبت­های کاشت قرار نگرفت. در سویا بالاترین عملکرد روغن متعلق به نسبت 90 درصد سویا به 100 درصد گلرنگ بود که در مقایسه با کشت خالص سویا به میزان 8/13 درصد افزایش یافت. در این بررسی عملکرد دانه، شاخص برداشت، درصد روغن و عملکرد روغن هر دو گیاه سویا و گلرنگ در شرایط کاربرد توأم کودهای زیستی و اوره بیشتر از کاربرد انفرادی هر یک از آن­ها بود. نتایج نشان داد که بیش­ترین عملکرد روغن گلرنگ متعلق به الگوهای کاشت 30 درصد سویا به 100 گلرنگ (1175 کیلوگرم در هکتار) و 60 درصد سویا به 100 درصد گلرنگ (1052 کیلوگرم در هکتار) و نیز کاربرد توأم کود اوره و کود زیستی می­باشد. از طرفی بیش­ترین نسبت برابری زمین برای عملکرد دانه (32/2) در الگوی کاشت 90 درصد سویا به 100 درصد گلرنگ به دست آمد.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه­گیری:</strong> بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، به منظور افزایش عملکرد دانه، درصد روغن و عملکرد روغن گیاهان گلرنگ و سویا، کاربرد تلفیقی کودهای زیستی و اوره به عنوان مطلوب­ترین تیمار تغذیه­ای در این پژوهش مشاهده گردید و لذا با انجام آزمایشات تکمیلی در سال­های بعد و اطمینان از نتایج حاصل می­توان آن را جهت استفاده توصیه کرد.<br /><strong> </strong> https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21163_10922848ec133e157add5a983ccf0ba9.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 The effect of different levels of organic and chemical fertilizers on yield and different nitrogen efficiency indeces of rosemary (Rosmarinus officinalis L.) اثر سطوح مختلف کودهای آلی و شیمیایی بر عملکرد و شاخص‌های مختلف کارایی نیتروژن رزماری (Rosmarinus officinalis L.) 95 108 21117 10.22034/saps.2024.60339.3174 FA بهلول عباس زاده دانشیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران معصومه لایق حقیقی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران نگار ولی زاده بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران. فاطمه ذاکریان مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2024 01 30 <strong>  </strong> <strong>Background and objectives: </strong>Optimizing nitrogen management is one of the major challenges in the sustainable production of medicinal plants, as it not only enhances yield but also plays a crucial role in reducing the use of chemical inputs and mitigating environmental pollution. This study was conducted to evaluate the effects of different levels of organic and chemical fertilizers, applied individually and in combination, on yield and various nitrogen use efficiency indices, including nitrogen uptake, physiological nitrogen use efficiency, and nitrogen productivity, in the medicinal plant rosemary (<em>Rosmarinus officinalis</em> L.).   <strong>Materials and Methods: </strong>The experiment was conducted as a randomized complete block design (RCBD) with 16 treatments and three replications. The treatments included V (vermicompost at two levels of 5 and 15 t ha⁻¹), M (cow manure at two levels of 10 and 20 t ha⁻¹), and NPK fertilizers derived from urea, triple superphosphate, and potassium oxide (containing 83% K), applied at two rates of 25:25:50 and 50:50:100 kg ha⁻¹, respectively.    <strong>Results:</strong> The highest plant height, leaf yield, biological yield, nitrogen uptake, and nitrogen uptake efficiency were obtained from the combined application of 10 t ha⁻¹ cow manure + N₅₀P₂₅K₂₅ + 5 t ha⁻¹ vermicompost. The greatest nitrogen productivity based on essential oil yield and leaf yield, with mean values of 0.001 and 0.14 g yield per g absorbed nitrogen, respectively, was recorded in the integrated treatment of 10 t ha⁻¹ cow manure + 5 t ha⁻¹ vermicompost + NPK (50:25:25) (T15). In contrast, the lowest nitrogen productivity values, averaging 0.00043 and 0.06 g yield per g absorbed nitrogen, respectively, were observed in the control treatment (T0).   <strong>Conclusion:</strong> The findings of this study demonstrate that integrated nutrient management based on the combined use of organic and chemical fertilizers not only enhances yield and growth indices of rosemary but also significantly improves nitrogen uptake efficiency, physiological nitrogen use efficiency, and nitrogen productivity. The superiority of the integrated treatment consisting of 10 t ha⁻¹ cow manure, 5 t ha⁻¹ vermicompost, and NPK at a rate of 50:25:25 indicates that the gradual release of nutrients from organic sources, combined with balanced chemical fertilization, plays a key role in increasing nitrogen use efficiency and reducing nitrogen losses. This approach reduces dependence on chemical fertilizers and limits negative environmental impacts such as nutrient leaching and soil pollution, thereby facilitating sustainable and economically viable production of medicinal plants. Accordingly, integrated nutrient management can be recommended as an effective strategy for medicinal plant production systems, particularly under agro-climatic conditions similar to those of the Karaj region. The results further emphasize the need to revise conventional nitrogen application practices and move toward sustainable fertilization systems focused on improving input use efficiency. <strong>مقدمه و اهداف</strong>: مدیریت بهینه نیتروژن از چالش‌های اساسی در تولید پایدار گیاهان دارویی است، زیرا علاوه بر افزایش عملکرد، نقش مهمی در کاهش مصرف نهاده‌های شیمیایی و آلودگی‌های زیست‌محیطی دارد. این پژوهش با هدف بررسی اثر سطوح مختلف کودهای آلی و شیمیایی و کاربرد تلفیقی آن‌ها بر عملکرد و شاخص‌های مختلف کارایی نیتروژن شامل جذب، مصرف فیزیولوژیک و بهره‌وری نیتروژن در گیاه دارویی رزماری (<em>Rosmarinus officinalis </em>L<em>.</em>) انجام شد.<br /> <br /><strong>مواد و روش ها:</strong> آزمایش به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 16 تیمار و سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل V (ورمی کمپوست در دو سطح 5 و 15 تن در هکتار)، M (کود دامی در دو سطح 10 و 20 تن در هکتار) و NPK (به ترتیب از منابع کودی اوره، سوپرفسفات تریپل و اکسید پتاسیم حاوی 83٪ پتاسیم در دوسطح 25، 25، 50 و 50، 50، 100 کیلوگرم در هکتار) بودند.<br /> <br /><strong>یافته ها:</strong> بیشترین ارتفاع بوته، عملکرد برگ و بیولوژیک، میزان جذب نیتروژن، کارایی جذب نیتروژن از تیمار ترکیبی کود دامی به میزان 10تن در هکتار+ N50P25K25  + ورمی‌کمپوست به میزان 5 تن در هکتار، به‌دست آمد. بیشترین کارایی بهره‌وری نیتروژن بر حسب عملکرد اسانس و عملکرد برگ به ترتیب با میانگین 001/0 و 14/0 گرم عملکرد به ازای گرم نیتروژن جذب شده از تیمار تلفیقی10 تن کود دامی + 5 تن ورمی‌کمپوست + NPK با نسبت‌های 50:25:25 (T15) و کمترین آن به ترتیب با میانگین 00043/0 و 06/0 گرم عملکرد به ازای گرم نیتروژن جذب شده از تیمار شاهد (T0) حاصل شد.<br /> <br /><strong>نتیجه گیری:</strong> یافته‌های این پژوهش نشان داد که راهبرد تغذیه تلفیقی مبتنی بر ترکیب کودهای آلی و شیمیایی، نه‌تنها موجب افزایش عملکرد و شاخص‌های رشدی گیاه دارویی رزماری می‌شود، بلکه به‌طور معنی‌داری کارایی جذب، مصرف و بهره‌وری نیتروژن را نیز بهبود می‌بخشد. برتری تیمار تلفیقی شامل 10 تن در هکتار کود دامی، 5 تن در هکتار ورمی‌کمپوست و کود شیمیایی NPK با نسبت 50:25:25 بیانگر آن است که تأمین تدریجی عناصر غذایی از منابع آلی در کنار مصرف متعادل کودهای شیمیایی، نقش کلیدی در افزایش بازده مصرف نیتروژن و کاهش تلفات آن دارد. این رویکرد ضمن کاهش وابستگی به کودهای شیمیایی و محدود کردن پیامدهای منفی زیست‌محیطی نظیر آبشویی و آلودگی خاک، امکان دستیابی به تولید پایدار و اقتصادی گیاهان دارویی را فراهم می‌سازد. از این‌رو، مدیریت تلفیقی تغذیه می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد مؤثر و قابل توصیه در سیستم‌های زراعی گیاهان دارویی، به‌ویژه در شرایط اقلیمی مشابه منطقه کرج، مورد توجه قرار گیرد. نتایج این مطالعه همچنین بر ضرورت بازنگری در الگوهای مصرف نیتروژن و حرکت به سمت سیستم‌های تغذیه‌ای پایدار با محوریت افزایش کارایی نهاده‌ها تأکید دارد.<strong> </strong> https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21117_8122d32bbcabf1a7ef499899c31b7e34.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Effect of organic fertilizers on remobilization, grain yield and fodder quality characteristics of forage pea (Pisum arvense L.) under rainfed and supplementary irrigation conditions تأثیر کودهای آلی بر فرآیند انتقال مجدد، عملکرد دانه و خصوصیات کیفی علوفه گیاه نخود علوفه‌ای (.Pisum arvense L) تحت شرایط دیم و آبیاری تکمیلی 109 126 21118 10.22034/saps.2024.61611.3220 FA وحیده قربانی قوشچی دانش آموخته کارشناسی ارشد زراعت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران جلال جلیلیان گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه-ایران. راضیه خلیل زاده استادیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران Journal Article 2024 05 11 <strong>Background and Objectives:</strong> The careless use of chemical fertilizers has led to numerous environmental issues. A key strategy to reduce reliance on chemical fertilizers and mitigate their adverse effects is the application of organic fertilizers. <strong>Materials and Methods:</strong> The factorial experiment was conducted using a randomized complete block design (RCBD) with three replications during 2022. The first factor consisted of three levels of supplemental irrigation <strong>[</strong>no irrigation (control), one irrigation at 50% flowering stage, two irrigations at 50% flowering and 50% podding stages] and organic fertilizers at three levels [no application of organic fertilizer (control), application of vermicompost at 10 tons ha^-1, application of cow manure at 20 tons ha^-1].   <strong>Results:</strong> The resultdns showed that in comparison to no irrigation, once and twice supplementary irrigation decreased the contribution of total plant in grain yield by 15.1% and 43.2%, respectively. When supplementary irrigation is applied once, as opposed to without irrigation, the digestible dry matter, total digestible nutrients, and net energy for lactation increase by 3.1, 2.4, and 2%, respectively, and when it is applied twice, the increases are 4.3, 5.1, and 4.2 percent, respectively. When compared to no-fertilizer conditions, the use of animal manure and vermicompost reduced the contribution of total plant in grain yield by 38.9% and 44.3%, respectively, while increasing dry matter intake by 3.9% and 14.1% and relative feed value by 3 and 14.2%. Additionally, under non-irrigated conditions, the use of vermicompost and animal manure increased grain yield by 99% and 106.8, respectively, over the absence of fertilizer. <strong> </strong><strong>Conclusion:</strong> The findings suggest that supplemental irrigation and the use of organic fertilizers can significantly enhance the yield and quality of fodder in pea plants cultivated in rainfed conditions.   <strong>مقدمه و هدف: </strong>استفاده بی­رویه از کودهای شیمیایی سبب آسیب‌های زیست­ محیطی می­گردد. استفاده از کودهای آلی یکی از روش­های مهم در راستای کاهش کاربرد کودهای شیمیایی و جلوگیری از صدمات ناشی از آن­ها می­باشد. <strong> </strong> <strong>مواد و روش­ها:</strong> آزمایش در قالب فاکتوریل بر پایه طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1401 اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل آبیاری تکمیلی در سه سطح ]بدون آبیاری (شاهد)، یک بار آبیاری در مرحله 50% درصد گلدهی، دو بار آبیاری در مراحل 50% درصد گلدهی و 50% درصد غلاف­دهی[ و کودهای آلی در سه سطح ]عدم کاربرد کود آلی (شاهد)، کاربرد ورمی‌کمپوست به مقدار 10 تن در هکتار، کاربرد کود گاوی به مقدار 20 تن در هکتار[. <strong>یافته­ها: </strong>نتایج آزمایش نشان داد اعمال یک و دوبار آبیاری تکمیلی در مقایسه با عدم آبیاری سهم انتقال مجدد ماده خشک را به ترتیب 1/15 و 2/43 درصد کاهش داد. هضم­پذیری ماده خشک، کل مواد مغذی قابل هضم و انرژی خالص برای شیردهی تحت تأثیر تیمار یک بار آبیاری تکمیلی نسبت به شرایط بدون آبیاری به ترتیب 1/3، 4/2 و 2 درصد و تحت تأثیر دو بار آبیاری تکمیلی به ترتیب 3/4، 1/5 و 2/4 درصد افزایش یافت. کاربرد کود دامی و ورمی­کمپوست در مقایسه با عدم مصرف کود به ترتیب سبب کاهش 9/38 و 3/44 درصدی سهم انتقال مجدد ماده خشک و افزایش 9/3 و 1/14 درصدی مصرف ماده خشک و 3 و 2/14 درصدی ارزش نسبی خوراکی گردید. همچنین مصرف کود دامی و ورمی­کمپوست در مقایسه با عدم مصرف کود تحت شرایط بدون آبیاری عملکرد دانه را به ترتیب 8/106 و 99 درصد بهبود بخشید. <strong> </strong> <strong>نتیجه­گیری</strong><strong>:</strong> نتایج نشان داد آبیاری تکمیلی و کاربرد کودهای آلی در بهبود عملکرد دانه و خصوصیات کیفی علوفه گیاه نخود علوفه­ای در شرایط دیم موثر بودند.   https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21118_26297c7c2d00d477fc0a77044b6f4140.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Effect of Compost Levels, Iron and Zinc Foliar Application on Yield and Some Agro-Physiological Characteristics and Oil Percentage of Camelina (Camelina sativa L.) اثر سطوح کمپوست، محلول‌پاشی آهن و روی بر عملکرد دانه و درصد روغن کاملینا (Camelina sativa L.) 127 139 21120 10.22034/saps.2024.61805.3226 FA عبدالعلی میرفتح الهی 1- دانشجوی دکتری آگروتکنولوژی،گروه زراعت،دانشکده کشاورزی،دانشگاه زابل،زابل،ایران علیرضا سیروس مهر گروه زراعت،دانشکده کشاورزی،دانشگاه زابل،زابل،ایران عیسی خمری گروه زراعت و اصلاح نباتات-دانشکده کشاورزی -دانشگاه زابل -ایران احمد قنبری گروه زراعت،دانشکده کشاورزی،دانشگاه زابل،زابل،ایران مریم اله دو گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی،دانشکده کشاورزی،دانشگاه زابل،زابل،ایران Journal Article 2024 05 25 <strong>Background and Objective</strong>: Worldwide, the demand for oilseeds is steadily increasing. Camelina, a new oil plant, and its useful agronomic properties, with regard to sustainable agriculture, have recently aroused interest in this oil plant. Despite the great interest in camelina, the potential of organic cultivation has not been noticed by researchers. <strong> </strong> <strong>Materials and Methods</strong>: The aim of this study is to evaluate the response of Camelina to the application of compost, iron and zinc levels on the yield and some physiological characteristics of this plant. For this purpose, an experiment was carried out in the form of split plots in the form of a randomized complete block design with 3 replications in the Research Institute of Zabol (Zahak) and the research farm of Sistan and Baluchistan University (Zahedan). The main factor includes 4 levels of compost (0, 10, 20, and 30 tons per hectare) and the secondary factor includes 4 levels of micronutrient fertilizer application (non-application, iron at the rate of two per thousand, zinc at the rate of three per thousand, and iron+zinc). Was Compost treatment before cultivation was calculated for each plot and mixed with soil and iron and zinc foliar spraying was done in two stages (stemming and before stemming). <strong> </strong> <strong>Results</strong>: The results showed that the highest number of branches (4.5), diameter of main stem (9.24 mm), number of seeds in khorjin (17.6), weight of 1000 seeds (1.135 grams), biological yield (4401.5) kg per hectare), harvest index (28.9) and oil percentage (26.3) from the level of 30 tons per hectare of compost and foliar application of iron and zinc, the highest grain yield (1270.3 kg/hectare) and the number of main sorghums (71) It was obtained from the place of drainage and surface application of 30 tons per hectare of compost and foliar application of iron and zinc. The yield of seeds in Zahak and Zahedan was 33.8% and 38.8%, respectively, compared to the control (no application of compost and iron and zinc foliar spraying) and the percentage of oil with the application of 30 tons per hectare of compost and iron and zinc foliar spraying was 2/2. has increased by 45%. <strong> </strong> <strong>Conclusion</strong>: Therefore, it can be concluded that the application of compost and the consumption of iron and zinc together have been able to provide the necessary conditions to increase the yield of camelina plant. <strong> </strong>   <strong>مقدمه و اهداف</strong>: هدف از این مطالعه، ارزیابی پاسخ کاملینا به کاربرد سطوح کمپوست، آهن و روی بر عملکرد و برخی ویژگی­های فیزیولوژیکی این گیاه می­باشد.   <strong>مواد</strong> <strong>و</strong> <strong>روش</strong>ها: این  بررسی در سال زراعی 1401-1400 در دو منطقه زهک و زاهدان انجام شد. آزمایش به صورت کرت­های خرد شده در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با 3 تکرار در  پژوهشگاه زابل (زهک) و مزرعه تحقیقاتی دانشگاه سیستان و بلوچستان (زاهدان) اجرا گردید. عامل اصلی شامل 4 سطح کمپوست (0، 10، 20 و 30 تن در هکتار) و عامل فرعی شامل 4 سطح محلول پاشی کود ریزمغذی (عدم کاربرد، آهن به میزان دو در هزار، روی به میزان سه در هزار و آهن+روی) بود. تیمار کمپوست قبل از کشت برای هر کرت محاسبه شده و با خاک مخلوط و محلول­پاشی آهن و روی در دو مرحله (پنجه­دهی و قبل از ساقه­روی) انجام شد. <strong> </strong> <strong>یافته</strong>­<strong>ها</strong>: نتایج نشان داد که بیشترین تعداد شاخه (5/4)، قطر ساقه اصلی (24/9 میلی متر)، تعداد دانه در خورجین (6/17)، وزن 1000 دانه (135/1 گرم)، عملکرد بیولوژیک (5/4401 کیلوگرم در هکتار)، شاخص برداشت (9/28) و درصد روغن (3/26) از سطح 30 تن در هکتار کمپوست و محلول پاشی توام آهن و روی، بیشترین عملکرد دانه (3/1270 کیلوگرم بر هکتار) و تعداد خورجین اصلی (71) از زهک و کاربرد سطح 30 تن در هکتار کمپوست و محلول پاشی توام آهن و روی حاصل گردید. عملکرد دانه در زهک و  زاهدان به ترتیب 8/33 و 8/38 درصد  نسبت به شاهد (عدم کاربرد کمپوست و محلول پاشی آهن و روی) و درصد روغن با کاربرد 30 تن در هکتار کمپوست و محلول پاشی توام آهن و روی 2/45 درصد افزایش یافته است. <strong> </strong> <strong>نتیجه­گیری</strong>: کاربرد کمپوست در ترکیب با مصرف آهن و روی می تواند عملکرد دانه کاملینا را افزایش دهد. همچنین شرایط اکولوژیکی شهرستان زهک جهت تولید دانه کاملینا مناسب تر از شهرزاهدان می باشد. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21120_d406ee51439c0ab7aa1da4c7ad1ca9e9.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Investigating the method of application of micronutrient aminochelate on growth, yield and essential oil amount of dill as a medicinal plant (Anethum graveolens L.) بررسی روش کاربرد آمینو کلات عناصر ریزمغذی بر رشد، عملکرد و میزان اسانس گیاه دارویی شوید (Anethum graveolens L.) 141 157 21121 10.22034/saps.2024.62539.3253 FA مریم ذوالفقاری گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران، سوسن قریشوندی گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. شهره زیودار گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران، Journal Article 2024 07 17 <strong>Background & </strong><strong>Objectives</strong>: This research investigates the effect of different methods of application of micronutrients aminochelate on increasing the growth and essential oil of shoot and seeds of dill as a medicinal plant. <strong> </strong> <strong>Materials and Methods</strong>: Experiment was conducted during 2018-2019 in the research farm of Department of Horticultural Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, in form of a randomized complete block design with 4 treatments and 4 replications. The treatments included micronutrient aminochelate in three forms: foliar spray, irrigation and combination of foliar spray and irrigation, and the control. <strong> </strong><strong>Results</strong>: Results showed application of aminochelate had effects on vegetative characteristics such as plant height, fresh and dry weight, number of umbels, seed weight and yield, essential oil of shoots and seeds. Growth indicators such as plant height, wet and dry weight, as well as grain yield, were significantly increased in aminochelate treatments compared to control, and among the treatments, the combined application of amino chelate had the most effect on dry weight 29.02-gram, 1000 seed weight 2.30 gram and seed yield 718.20 gram per meter square. Analysis of essential oil showed that the plants treated with combined application of aminochelate had the highest amount in shoot essential oil yield 3.64 and seed essential oil 4.64 gram per meter square.<strong> </strong><strong>Conclusion</strong>: The combined application of aminochelate fertilizer in the form of foliar spray and irrigation has a positive effect to increase the yield of seeds and essential oil as well as to improve the growth characteristics of dill as a medicinal plant. <strong>مقدمه و اهداف</strong>: این تحقیق تاثیر روش‌های مختلف کاربرد کود آمینوکلات عناصر ریزمغذی شامل آهن، روی، منگنز و بور بر رشد، عملکرد و درصد اسانس پیکره رویشی و بذر گیاه دارویی شوید مورد بررسی قرار داد. <strong> </strong> <strong>مواد و روش ها</strong>: آزمایش در سال‌های 99-1398 در مزرعه تحقیقاتی علوم باغبانی دانشگاه شهید چمران اهواز در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 4 تیمار و 4 تکرار اجرا شد. تیمارها شامل کود آمینوکلات با غلظت دو در هزار که به صورت اسپری برگی، کود آبیاری، تلفیق اسپری و آبیاری و شاهد بدون کود بود. <strong> </strong> <strong>یافته ها:</strong> نتایج نشان داد نحوه کاربرد آمینوکلات بر ویژگی­های رویشی مانند ارتفاع، وزن تر و خشک، تعداد چتر، وزن هزار دانه و عملکرد دانه، درصد و عملکرد اسانس پیکره رویشی و دانه گیاه دارویی شوید تاثیر آماری معنی­دار داشت. شاخص های رشدی مانند ارتفاع گیاه، وزن تر و خشک و عملکرد دانه، در تیمارهای آمینوکلات افزایش قابل توجهی نسبت به تیمار شاهد داشتند، در بین تیمارها کاربرد تلفیقی آمینوکلات بیشترین اثر را بر وزن خشک 02/29 گرم، وزن هزار دانه 30/2 گرم و عملکرد دانه 20/718 گرم در متر مربع داشت، در بیشتر شاخص ها تیمارهای اسپری برگی و کود آبیاری تفاوت معنی داری نداشت. درصد و عملکرد اسانس، تیمار کاربرد تلفیقی آمینوکلات بالاترین عملکرد اسانس پیکره رویشی و دانه را به ترتیب 64/3 و 64/4 گرم در مترمربع دارا بودند. <strong> </strong> <strong>نتیجه گیری</strong>: کاربرد تلفیقی آمینوکلات به صورت اسپری برگی و کود آبیاری جهت افزایش عملکرد بذر و اسانس و همچنین بهبود ویژگی­های رشدی گیاه دارویی شوید اثر مثبت دارد. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21121_1935da301b071f9f59c5d2748f5e532c.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Effect of Beta-Aminobutyric Acid on Eggplant and Okra Infected with Root-Knot Nematode under Field Condition اثر بتا آمینو بوتیریک اسید بر روی گیاهان بادمجان و بامیه آلوده به نماتد ریشه‌گرهی در شرایط مزرعه‌ای 159 175 21123 10.22034/saps.2024.60920.3197 FA نوذر درخشان گروه بیماری‌شناسی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران حبیب اله چاره گانی گروه بیماری‌شناسی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران رسول رضائی گروه بیماری‌شناسی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران 0000-0003-1924-6417 Journal Article 2024 03 16 <strong>Background and Objective:</strong> In the present study, the effect of 1- and 2-mM beta-aminobutyric acid (BABA)<strong> </strong>on eggplant (<em>Solanum</em> <em>melongena </em>L<em>.</em>) and okra plants (<em>Abelmoschus esculentus </em>(L.) Moench) infected with <em>Meloidogyne javanica</em> were investigated under field conditions in two consecutive years. <strong> </strong> <strong>Materials and Methods:</strong> Two parts of field were chosen and eight plots were considered in each part. Six holes were created in each plot and 10 kg plastic pots were placed in the holes with a distance of 25 cm from each other. The pots were filled with field soil without root-knot nematodes. Eggplant seeds were sown in the pots of the first part of the field and okra seeds were sown in the pots of the second part of the field. Seedlings at the four-leaf stage were foliar sprayed with 5 mL per plant of 0 (control), 1- and 2-mM BABA and after 24 hours inoculated with 0 (non-inoculated) and 5000 eggs of <em>M. javanica. </em>The data were subjected to a factorial analysis of variance in a randomized complete block design with eight blocks. <strong> </strong> <strong>Results:</strong> The results showed that foliar spray of 2 mM BABA increased the yield of inoculated eggplants by 9 and 13 %, and in inoculated okra plants by 21 and 15%, respectively, in trial I and II, compared to the control plants. Also, foliar spray of 2 mM BABA reduced the reproduction factor of nematode in eggplants by 23 and 20 %, and in okra plants by 23 and 19% respectively, in trial I and II, compared to the control plants. <strong> </strong><strong>Conclusion:</strong> The results of this study demonstrated that BABA could reduce the damage of <em>M. javanica</em> in eggplant and okra under field condition, to the best of our knowledge as the first report. <strong>مقدمه و اهداف</strong>: در مطالعه حاضر تأثیر<strong> </strong>بتاآمینوبوتیریک اسید (BABA) بر فعالیت نماتد ریشه‌گرهی <em>Meloidogyne javanica </em>(Treub, 1885) Chitwood, 1949<em> </em>روی بادمجان (<em>Solanum</em> <em>melongena </em>L<em>.</em>) و بامیه (<em>Abelmoschus esculentus </em>(L.) Moench) در دو سال و در شرایط مزرعه مطالعه شد. <strong>مواد و روش‌ها:</strong> در مزرعه دو قطعه زمین و در هر قطعه هشت کرت درنظر گرفته شد. در هر کرت شش حفره ایجاد و در آن‌ها گلدان‌های پلاستیکی 10 کیلوگرمی با فاصله 25 سانتی‌متر از یکدیگر قرار داده شد. گلدان‌ها با خاک مزرعه فاقد نماتد ریشه‌گرهی پر گردید. در گلدان‌های قطعه اول بذر بادمجان و در گلدان‌های قطعه دوم بذر بامیه کشت گردید. گیاهچه‌ها در مرحله چهار برگی با پنج میلی‌لیتر BABA در غلظت‌های صفر (شاهد)، 1 و 2 میلی‌مولار محلول‌پاشی و پس از گذشت ۲4 ساعت، با 5000 تخم نماتد مایه‌زنی شدند. آزمایش به صورت فاکتوریل با دو فاکتور نماتد و BABA در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با هشت تکرار برای هر تیمار انجام پذیرفت. <strong> </strong> <strong>یافته ها</strong><strong>:</strong> نتایج نشان داد که استفاده از غلظت 2 میلی‌مولار BABA، در سال اول و دوم به ترتیب باعث افزایش 9 و 13 درصدی میزان محصول بادمجان و 21 و 15 درصدی میزان محصول بامیه آلوده به نماتد در مقایسه با شاهد شد. همچنین استفاده از غلظت 2 میلی‌مولار BABA، در سال اول و دوم به ترتیب باعث کاهش فاکتور تولیدمثل نماتد در گیاهان بادمجان به ترتیب به میزان 23 و 20 درصد و در گیاهان بامیه به ترتیب به میزان 23 و 19 درصد در مقایسه با شاهد شد. <strong> </strong><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج این تحقیق برای اولین مرتبه اثر BABA در کاهش خسارت <em>M. javanica</em> در گیاهان بادمجان و بامیه در شرایط مزرعه را ثابت نمود.<strong> </strong> https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21123_dc35ad44234192847ad662737a79a1a9.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Improving the morphological and phytochemical traits of purple basil by using L-Tyrosine and Arginine amino acids بهبود صفات مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی ریحان بنفش با استفاده از اسید آمینه‌های ال-تیروزین و آرژنین 179 193 21124 10.22034/saps.2024.57732.3087 FA لیلا اکبری گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران عزیزاله خیری گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران فرهنگ رضوی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران محسن ثانی خانی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران حسین ربی انگورانی پژوهشکده فناوریهای نوین زیستی،گروه علوم زراعی، دانشگاه زنجان، Journal Article 2023 07 25 <strong>Background & Objective: </strong>Amino acids have a great impact on plant growth due to having amino compounds and valuable carbon skeleton in their structure. The aim of the present study was to improve the morphological and phytochemical characteristics of purple basil by foliar spraying of L-tyrosine and arginine amino acids. <strong> </strong> <strong>Materials & Methods:</strong> This experiment was carried out in the form of a randomized complete block design with seven treatments and three replications on basil in the research greenhouse of the agricultural faculty of the University of Zanjan. Treatments were at three levels of arginine (2, 4 and 8mM) and L-tyrosine at three levels (2, 4 and 8mM) and control (without treatment) was investigated. In this study some characteristics such as number of leaves, dry and fresh weight of shoot, chlorophyll and carotenoid, phenol and flavonoid, antioxidant and percentage of essential oil were determined. <strong> </strong> <strong>Results: </strong>The obtained results illustrated that application of L-tyrosine enhanced the chlorophyll a (42.5%) and total chlorophyll content (32.3%) and L-tyrosine treatment increased carotenoid (32.8%) content at higher level in comparison with control. High levels of total phenol (45.8%), flavonoids (35.1%), antioxidant capacity (28.5%), number of leaves (33.6%) and percentage of essential oils (62.5%) were observed in L-tyrosine (8mM) treated basil plants. The spraying of L-tyrosine and arginine at 8 mM concentration significantly increased the number of leaves (33.6 and 32.3%), fresh weight of shoot (43.4 and 42.8%) compared to the control treatment. <strong> </strong> <strong>Conclusion:</strong> Spraying arginine and L-tyrosine improved the quality and antioxidant characteristics of plants. In conclusion, application of arginine and L-tyrosine as one of the safe and natural nutrients could increase the morphological and phytochemical characteristics of purple basil medicinal plant. <strong> </strong> <strong>مقدمه و اهداف: </strong>اسیدهای آمینه به دلیل دارا بودن ترکیبات آمینی و اسکلت کربنی با ارزش، در ساختمان خود تاثیر زیادی بر رشد نموگیاه دارند. هدف از مطالعه حاضر بهبود صفات مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی ریحان بنفش با استفاده از محلول‌پاشی اسیدهای آمینه ال-تیروزین و آرژنین بود. <strong> </strong> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این آزمایش به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با هفت تیمار و سه تکرار بر روی گیاه ریحان در گلخانه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان انجام شد. در این آزمایش تیمارها شامل سه سطح از آمینواسید آرژنین (2 و 4 و 8 میلی‌مولار) و سه سطح از آمینواسید ال-تیروزین (2 و4 و 8 میلی‌مولار) به همراه تیمار شاهد بود. در این تحقیق صفاتی مانند تعداد برگ، وزن تر و خشک اندام هوایی و ریشه، میزان کلروفیل و کاروتنوئید، فنول و فلاونوئید، میزان آنتی‌اکسیدان و درصد اسانس اندازه گیری شد. <strong> </strong> <strong>یافته‌ها:</strong> بر اساس نتایج، تیمار ال-تیروزین 8 میلی مولار به طور معنی‌داری موجب افزایش کلروفیل a  (5/42 درصد) و کلروفیل کل (3/32 درصد) نسبت به تیمار شاهد شد و تیمار آرژنین 8 میلی مولار موجب افزایش کاروتنوئید کل (8/32 درصد) گردید. علاوه بر این تیمار ال-تیروزین 8 میلی مولار موجب افزایش فنول کل (8/45 درصد)، فلاونوئید کل (1/35 درصد)، ظرفیت آنتی‌اکسیدانی (5/28 درصد)، تعداد برگ (6/33 درصد) و درصد اسانس (5/62 درصد) نسبت به شاهد شد. محلول‌پاشی با ال-تیروزین و آرژنین 8 میلی­مولار به طور معنی‌داری موجب افزایش تعداد برگ (6/33 و 3/32 درصد)، وزن تر اندام هوایی گیاه (4/43 و 8/42 درصد) نسبت به تیمار شاهد شدند. <strong> </strong> <strong>نتیجه گیری:</strong> محلول‌پاشی آرژنین و ال-تیروزین باعث بهبود کیفیت و ویژگی‌های آنتی اکسیدانی گیاه ریحان شد. در نتیجه، استفاده از آرژنین و ال-تیروزین به عنوان یکی از مواد مغذی طبیعی و ایمن می‌تواند باعث افزایش ویژگی‌های مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی گیاه دارویی ریحان بنفش شود. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21124_8503bd32d82c0c8e2ab26b325d364d9a.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Path Analysis of Relationships between Grain Yield and Related Traits in Spring Rapeseed Genotypes تجزیه علیت (Path Analysis) روابط میان عملکرد دانه و صفات وابسته به آن در ژنوتیپ ‌های بهاره کلزا 195 207 21125 10.22034/saps.2024.62453.3248 FA هنا عبوده دانشگاه علوم کشاورزی و منایع طبیعی خوزستان عبدالمهدی بخشنده دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان محمدرضا مرادی تلاوت دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان سید عطاءاله سیادت دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان سید امیر موسوی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان خلیل عالمی سعید دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان Journal Article 2024 07 11 <strong>Background & O</strong><strong>bjectives: </strong>The study was conducted to analyze the causality between grain yield and related traits in spring rapeseed genotypes. <strong> </strong><strong>Materials and Methods: </strong>The research was carried out in November 2019 at the research farm of Khuzestan University of Agricultural Sciences and Natural Resources at latitude 31 degrees 36 minutes, longitude 48 degrees 53 minutes and 22 meters above sea level. In terms of climate, the studied area is one of the hot and dry areas. The experiment was performed as a split plot in the form of a randomized complete block design in three replications. The main factor in this study consisted of three levels: no irrigation interruption, interruption of irrigation during the flowering stage up to 50% of flowering (flowering stress), and interruption of irrigation until harvest (silique stress). Irrigation was done during the growing season based on the plant's water needs and autumn rainfall, and in the final stages of growth, irrigation was stopped based on the growth stage of the variety. Ten spring rapeseed genotypes were included in the study: Long pod (late growth type, Iran), Aram, RGS003, Jancom, Solar, Hayola 4815, Mahtab, Jolios, Agamex, and Sala. These genotypes were placed as the second factor in sub-plots. The correlation between traits was calculated using step-by-step regression using SPSS software version 22, and the causality between traits was examined using route analysis using R software version 2.2.4. <strong> </strong> <strong>Results: </strong>The results of stepwise regression analysis for rapeseed genotypes demonstrate that under drought stress at the end of the season, oil yield and harvest index (tension applied in the stage of silique to harvest) and harvest index and biological performance (stress applied at the flowering stage up to 50% of silique), respectively, are the two most crucial variables that determine grain yield. There is a high and positive simple correlation in the first stress condition between 1000 seed weight (0.52), biological yield (0.78), grain oil content (0.64) and the number of pods per plant (0.74) with the grain yield. And in the stress conditions of the second stage, a high and positive correlation was observed between grain yield and oil yield trait with a value of (0.97), harvest index with a value of (0.78) and biological yield with a value of (0.64). The results of genotypic causality analysis in the stress conditions of the first and second stages showed that the most negative direct effect of silique length with a value of (-0.917) and the growth period maturation with a value of (-0.793) and the most positive effect in the stress of the first stage From the 1000 seed weight with a value of (0.678) and the stress of the second stage of grain oil yield with a value of (0.379), the highest effect of phenotypic correlation in both applied stresses was observed from the characteristics of the harvest index in the first stress and The second one was obtained with the values ​​(0.734-1.00) respectively. <strong> </strong> <strong>Conclusion: </strong>The results showed that in the correlation analysis and causality analysis, harvest index traits, grain oil yield, 1000 seed weight, silique length and the growth period maturation in both stress conditions of flowering stage up to 50% grain yield and grain yield to harvest have the highest correlation with the amount of grain yield. Therefore, the mentioned traits can be used to improve rapeseed genotypes.<strong> </strong> <strong>مقدمه و اهداف:</strong><strong> </strong>مطالعه به­منظور بررسی تجزیه علیت میان عملکرد دانه و صفات وابسته به آن در ژنوتیپ­های بهاره کلزا اجرا گردید.   <strong>مواد و روش</strong><strong>­</strong><strong>ها: </strong>پژوهش در آبان­ماه 1399 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان با عرض جغرافیایی 31 درجه و 36 دقیقه، طول جغرافیایی 48 درجه و 53 دقیقه و با 22 متر ارتفاع از سطح دریا اجرا شد. آزمایش به­صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک­های کامل تصافی در سه تکرار اجرا شد. عامل اصلی شامل سه سطح بدون اعمال قطع آبیاری، قطع آبیاری مرحله گلدهی تا 50 درصد خورجین­دهی (تنش گلدهی) و قطع آبیاری خورجین­دهی تا برداشت (تنش خورجین­دهی) بود. آبیاری در طول دوره رویشی براساس نیاز آبی گیاه و بارندگی پاییزه انجام شد و در مراحل انتهایی رشد قطع آبیاری براساس مرحله­ی رشدی رقم مورد نظر صورت گرفت. تعداد 10 ژنوتیپ بهاره کلزا شامل لانگ­پاد ، آرام، آرجی­اس003، جانکوم، سولار، هایولا 4815 ، مهتاب، جولیوس، آگامکس  و سالا به عنوان عامل دوم در کرت­های فرعی قرار گرفتند. جهت محاسبه رگرسیون گام به گام از نرم افزار Spss نسخه 22 و همبستگی بین صفات، اشکال و انجام تجزیه علیت (تجزیه مسیر) از نرم افزار نرم­افزار R نسخه2. 2. 4  استفاده شد.  <strong> </strong> <strong>یافته­ها: </strong>نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام ژنوتیپ‌های کلزا در شرایط تنش خشکی انتهای فصل رشد نشان داد، عملکرد روغن و شاخص برداشت (تنش اعمال شده در مرحله خورجین­دهی تا برداشت) و شاخص برداشت و عملکرد بیولوژیکی (تنش اعمال شده در مرحله گل‌دهی تا 50 درصد خورجین­دهی) دو متغیر بسیار مهم هستند که عملکرد دانه را تعیین می کنند. وجود همبستگی ساده بالا و مثبت در شرایط تنش اول بین وزن هزار دانه (52/0)، عملکرد بیولوژیکی (78/0)، میزان روغن دانه (64/0) و تعداد خورجین در بوته (74/0) با میزان عملکرد دانه و در شرایط تنش مرحله­ی ­دوم همبستگی بالا و مثبت عملکرد دانه با صفت عملکرد روغن با مقدار (97/0)، شاخص برداشت با مقدار (78/0) و عملکرد بیولوژیکی با مقدار (64/0) مشاهده شد. نتایج تجزیه علیت ژنوتیپی در شرایط تنش مرحله اول و دوم نشان داد که بیشترین اثر مستقیم منفی طول خورجین با مقدار (917/0-) و طول دوره رسیدگی با مقدار (793/0-) و بیشترین اثر مثبت در تنش مرحله­ی اول از وزن هزار دانه با مقدار (678/0) و تنش مرحله­ی دوم از عملکرد روغن دانه با مقدار (379/0) مشاهده شد، همچنین بالاترین اثر همبستگی فنوتیپی در هر دو تنش اعمال شده از ویژگی شاخص برداشت در تنش اول و دوم به ترتیب با مقادیر (734/0- 00/1) حاصل شد. <strong>نتیجه­گیری: </strong>نتایج نشان داد در آنالیز همبستگی و تجزیه علیت، صفات شاخص برداشت، عملکرد روغن دانه، وزن هزار دانه، طول خورجین و طول دوره رسیدگی در هر دو شرایط تنش مرحله گلدهی تا 50 درصد خورجین­دهی و خورجین­دهی تا برداشت، بیشترین ارتباط را با میزان عملکرد دانه دارا بودند. بنابراین می­توان از صفات ذکر شده در جهت اصلاح ژنوتیپ­های کلزا بهره برد.   https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21125_3bf882c4be110aa609962b539495aead.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Evaluation of Drought Tolerance Indices of Chickpea Cultivars in Different Irrigation Regimes ارزیابی شاخص‌های تحمل به خشکی ارقام نخود در رژیم‌های مختلف آبیاری 209 221 21152 10.22034/saps.2024.58603.3122 FA مهدی کاکایی دانشیار اصلاح‌نباتات، بخش علوم کشاورزی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران. Journal Article 2023 09 26 <strong>Background & Objective:</strong> Chickpea is rich in nutrients and compared to animal protein, it acts as a cheap source of protein, with good quality, so it can be useful for food security in developing countries. Considering the limitation of water needed for irrigation, especially the issue of water shortage in the future, and considering the decrease in average rainfall in recent years, it will be inevitable to conduct applied research in the field of drought. The purpose of this study is to screen the response of drought tolerance after the germination stage in different cultivars of chickpea and to select drought tolerant cultivars, to identify the most desirable and stable drought tolerant indicators and to know the relationships between them in order to it was designed and implemented to be used in future improvement programs to achieve higher yield in the level unit.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials & Methods: </strong>To carry out this research, seven cultivars of chickpeas, including Yadegar, Adel, Ana, Kasra, Mansour, Kaviyan and Arman cultivars, were prepared in the crop year of 2023 with a randomized complete block design with three replications in the educational-research farm of Payame Noor University cultivated in Asadabad (Hamedan). The above-mentioned experiment was carried out in two humidity conditions, the condition without irrigation and the condition with supplementary irrigation in the late stage of the germination period. The potential of drought tolerance indices was used in this research.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results: </strong>The results showed that under normal cultivation conditions, the growth and development of the plant increased significantly compared to the conditions under drought stress, and according to the results obtained in this study, the indices, stress tolerance index, tolerance index, yield index, tolerance index to Changed stress under stress conditions, stress tolerance rating index, mean productivity index, harmonic average index and geometric mean productivity index were found to be appropriate. These indices were able to identify drought-tolerant cultivars with suitable and acceptable yield in both environmental conditions (supplementary irrigation conditions and drought stress conditions). The cultivars that were able to be selected in both environmental conditions by the aforementioned indicators included cultivars Yadegar, Kasra, and Adel, respectively.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion: </strong>Based on the results of all statistical analyses, such as analysis of variance, comparison of averages, correlation analysis of indicators, bi-plot analysis and cluster analysis, Yadegar, Kasra, and Adel cultivars, respectively had the highest yield per unit area. The use of planting density and different planting dates in the coming years to achieve more valuable results is highly recommended.<br />  <strong>مقدمه و اهداف:</strong> نخود سرشار از مواد مغذی است و در مقایسه با پروتئین حیوانی به عنوان یک منبع ارزان قیمت پروتئین، با کیفیت مطلوب عمل می­کند، بنابراین برای امنیت غذایی در کشورهای در حال توسعه می­تواند مفید واقع شود. نظر به محدودیت آب مورد نیاز برای آبیاری به ویژه مسئله کمبود آب در آینده و با توجه به کاهش میانگین نزولات آسمانی در سال­های اخیر لزوم انجام پژوهش­های کاربردی در زمینه خشکی اجتناب ناپذیر خواهد بود. مطالعه پیش­رو با هدف غربالگری پاسخ تحمل به خشکی بعد از مرحله نیام­دهی در ارقام مختلف نخود زراعی و انتخاب ارقام متحمل به خشکی، شناسایی مطلوب­ترین و پایدارترین شاخص­های متحمل به خشکی و اطلاع از روابط بین آن‏ها جهت استفاده در برنامه­های اصلاحی آتی جهت نیل به عملکرد بالاتر در واحد سطح طراحی و اجرا گردید.<br /> <br /><strong>مواد و روش­ها:</strong> برای انجام این پژوهش هفت رقم نخود زراعی شامل ارقام یادگار، عادل، آنا، کسری، منصور، کاویان و آرمان تهیه و در سال زراعی 402-1401 با آرایش طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه آموزشی-پژوهشی دانشگاه پیام نور اسدآباد (همدان) کشت گردید. آزمایش فوق­الذکر در دو شرایط رطوبتی شامل شرایط بدون آبیاری و شرایط با آبیاری تکمیلی در مرحله اواخر دوره نیام­دهی به مرحله اجرا در آمد.<br /> <br /><strong>یافته­ها:</strong> نتایج نشان داد که در شرایط کشت نرمال، رشد­و­نمو گیاه افزایش قابل توجهی در مقایسه با شرایط تحت تنش خشکی داشت و با توجه به نتایج حاصل در این مطالعه شاخص تحمل به تنش خشکی، شاخص تحمل، شاخص عملکرد، شاخص تحمل به تنش تغییر یافته تحت شرایط تنش، شاخص امتیاز­دهی تحمل تنش، شاخص میانگین بهره­وری، شاخص میانگین هارمونیک و شاخص میانگین هندسی بهره­وری مناسب تشخیص داده شدند. لذا این شاخص­ها قادر بودند ارقام متحمل به خشکی و دارای عملکرد مناسب و قابل قبول در هر دو شرایط محیطی مورد بررسی (آبیاری تکمیلی و تنش خشکی) را شناسایی کنند. ارقامی که توانستند در هر دو شرایط محیطی توسط شاخص­های مذکور مورد انتخاب قرار گیرند به‌ترتیب شامل ارقام یادگار، کسری و عادل بودند.<br /> <br /><strong>نتیجه­گیری:</strong> بر اساس نتایج حاصل از کلیه تجزیه­های آماری نظیر تجزیه واریانس، مقایسه میانگین­ها، تجزیه همبستگی شاخص­ها، تجزیه بای­پلات و تجزیه خوشه به ترتیب ارقام یادگار، کسری و عادل دارای بیشترین عملکرد دانه در واحد سطح بودند. استفاده از ارقام بیشتر جهت کشت در سال­های آتی با شرایط آب­و­هوایی متفاوت برای حصول نتایج ارزشمندتر قابل توصیه نهایی می­باشد.<br />  https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21152_d6fea84ef6ad4521de1b7d933e3a28d4.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Effect of Foliar Nutrition of Zinc and Urea on Vegetative Traits, Seed Yield, Percentage and Yield of Black Cumin (Nigella sativa L.) Essential Oil in Autumn and Spring Planting Seasons تأثیر تغذیه برگی روی و اوره بر صفات رویشی، عملکرد دانه، درصد و عملکرد اسانس سیاهدانه (Nigella sativa L.) در دو فصل کاشت پاییزه و بهاره 221 239 21129 10.22034/saps.2024.59389.3143 FA رباب اسمعیلی کارشناسی ارشد فیزیولوژی گیاهان زراعی، گروه اکوفیزولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. جلیل شفق کلوانق استاد گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، گرایش اکولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. صفر نصراله زاده استاد گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، گرایش اکولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. حسن منیری‌فر دانشیار، بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان‌شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج مینا امانی دانشجوی دکتری فیزیولوژی تولید و پس از برداشت گیاهان دارویی، گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، Journal Article 2023 11 29 <strong>Background & Objective: </strong>The response of plants to urea and zinc foliar spraying has been widely studied, but similar research on medicinal and aromatic plants is limited. Due to the fact that the changes of black cumin<strong> </strong>essential oil in response to the application of urea and zinc in different planting dates have not been evaluated, in this research it is tried to determine the effect of foliar application of zinc and urea chemical fertilizers in the two seasons of autumn planting and Spring is on vegetative traits, chlorophyll, percentage and yield of black cumin essential oil (<em>Nigella sativa</em> L.). <strong> </strong> <strong>Materials & Methods: </strong>The experiment was performed as a split-plot based on a randomized complete block design with three replications. In this experiment, planting season as the main factor (autumn planting in early November and spring planting in early May) and foliar treatment were placed in sub-plots. <strong> </strong> <strong>Results: </strong>The results showed that the highest plant height was related to autumn planting with an average of 36.8 cm. The simple effect of combined foliar spraying of zinc (3 kg/ha) and urea (50 kg/ha) and separate foliar spraying of urea in the amount of 50 kg/ha, carotenoid content, leaf chlorophylls a and b and essential oil yield as increased significantly. The highest yield of seed essential oil (6.68 kg/ha) belonged to the combined spraying of zinc and urea, which increased by 32.5%. The highest seed yield and biological yield were obtained in autumn planting. Foliar spraying with zinc and urea in the amount of 3 and 50 kg/ha, respectively, as well as foliar spraying with urea in the amount of 50 kg/ha, significantly increased the seed yield and biological yield compared to the control. The mutual effect of planting season and foliar application showed that foliar application with 3 kg of zinc and 50 kg/ha in autumn planting had the highest seed yield (603.5 kg/ha). <strong> </strong> <strong>Conclusion: </strong>The application of urea chemical fertilizer at the rate of 50 kg/ha was the main factor in increasing the average of the studied traits among the nutritional treatments. In general, in conditions similar to this experiment, it is recommended to use urea fertilizer and autumn planting to obtain the desired essential oil yield in black cumin. <strong> </strong> <strong>مقدمه و اهداف:</strong> واکنش گیاهان به محلول­­­پاشی اوره و روی به طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفته است، اما تحقیقات مشابه روی گیاهان دارویی و معطر محدود است. با توجه به این که تغییرات اسانس سیاهدانه در پاسخ به کاربرد اوره و روی در تاریخ­های مختلف کاشت مورد ارزیابی قرار نگرفته است، در این تحقیق سعی بر آن است تا اثر محلول­پاشی کودهای شیمیایی روی و اوره در دو فصل کاشت پاییزه و بهاره بر صفات رویشی، کلروفیل، درصد و عملکرد اسانس سیاهدانه  (<em>Nigella sativa</em> L.) می­باشد. <strong> </strong> <strong>مواد و روش­ها: </strong>آزمایش در مزرعه تحقیقاتی جهاد کشاورزی شهرستان شبستر به­­صورت اسپلیت­­پلات بر پایه طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. در این آزمایش فصل کاشت به‌عنوان عامل اصلی (کاشت پاییزه در اوایل آبان ماه و در کاشت بهاره در اوایل اردیبهشت) و تیمار محلول‌پاشی در کرت­های فرعی قرار گرفتند. تیمار محلول­پاشی که قبل از گلدهی انجام پذیرفت، شامل F1: شاهد (آب­پاشی)، F2: محلول­پاشی روی به مقدار 3 کیلوگرم در 1000 لیتر آب در هکتار از منبع سولفات­روی، F3: محلول­پاشی اوره به مقدار 50 کیلوگرم در 1000 لیتر آب در هکتار، F4: محلول­پاشی اوره به مقدار 100 کیلوگرم در 1000 لیتر آب در هکتار، F5: محلول­پاشی توأم روی و اوره به­ترتیب به مقدار 3 و 50 کیلوگرم در 1000 لیتر آب در هکتار، F6: محلول­پاشی توأم روی و اوره به­ترتیب به مقدار 3 و 100 کیلوگرم در 1000 لیتر آب در هکتار بود. <strong> </strong> <strong>یافته­ها:</strong> نتایج نشان داد که بیشترین ارتفاع بوته مربوط به کاشت پاییزه با میانگین 8/36 سانتی­متر بود. اثر ساده محلول­پاشی توأم روی (سه کیلوگرم در هکتار) و اوره (50 کیلوگرم در هکتار) و محلول­پاشی جداگانه اوره به مقدار 50 کیلوگرم در هکتار، محتوای کاروتنوئید، کلروفیل­های a و b برگ و عملکرد اسانس به­طور معنی­داری افزایش دادند. بیشترین عملکرد اسانس دانه (68/6 کیلوگرم در هکتار) متعلق به محلول­پاشی ترکیبی از روی و اوره بود که 5/32 درصد افزایش داشت. بیشترین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی در کاشت پاییزه حاصل شد. محلول­­پاشی توأم روی و اوره به­­ترتیب به مقدار 3 و 50 کیلوگرم در هکتار و نیز محلول­­پاشی اوره به مقدار 50 کیلوگرم در هکتار، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی را درمقایسه با شاهد به­­طور معنی­داری افزایش دادند. اثر متقابل فصل کاشت و محلول­پاشی نشان داد که محلول­پاشی توأم 3 کیلوگرم روی و 50 کیلوگرم اوره در هکتار در کاشت پاییزه بیشترین (5/603 کیلوگرم در هکتار) عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند.   <strong>نتیجه­گیری:</strong> محلول­پاشی کود شیمیایی اوره به مقدار 50 کیلوگرم در هکتار عامل اصلی افزایش میانگین صفات مورد بررسی در بین تیمارهای تغذیه­ای بود. درمجموع، در شرایط همسان با این آزمایش، استفاده از کود اوره و کاشت پاییزه جهت حصول عملکرد اسانس مطلوب در سیاهدانه قابل توصیه می­باشد. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21129_22552f00f3d1c4d7a296319466b3ccef.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Evaluation of Essential oil Components of Some Medicinal plant Mentha piperita L. Ecotypes in Different Harvesting and Drying Methods بررسی ترکیبات شیمیایی اسانس تعدادی از اکوتیپ‌های گیاه دارویی نعناع‌فلفلی (Mentha piperita L.) در روش‌های مختلف برداشت و خشک کردن 241 253 21128 10.22034/saps.2025.60046.3159 FA مهدی محب الدینی گروه علوم باغبانی، دانشکده‌ی کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران زهرا بشیرزاده گروه علوم باغبانی، دانشکده‌ی کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران رقیه فتحی گروه علوم باغبانی، دانشکده‌ی کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، لرستان، ایران Journal Article 2024 01 13 <strong>Background and Objective: </strong>Preserving plant biodiversity is important for creating structural diversity and main compounds in the future for the sustainable development of human civilization. Peppermint (<em>Mentha piperita </em>L.), with numerous medicinal properties is one of the most important plants from Lamiaceae family. These plants produce a major and diverse group of secondary metabolites. Main purpose of this research is evaluation of essential oil components of some <em>Mentha piperita</em> L. ecotypes in different harvesting and drying methods.<br /><strong> </strong><br /><strong>Materials and Methods: </strong>In this research, the diversity of essential oil compounds in different methods of harvesting (50% flowering- 100% flowering) and drying in different (oven- shade) accesion of peppermint plants was investigated. This experiment was conducted in University of Mohaghegh Ardabili climatic condition.in 2022, based on randomized complete block design with three replications. Their essential oils were extracted by using of Clevenger apparatus and were analyzed by GC-MS.<br /> <br /><strong>Results:</strong> Analysis of variance showed that there were significant differences among studied essential oil compounds traits. In total, 25 compounds were identified, and the largest amount of compounds was found in the Zanjan accession in the harvesting and drying method 50% flowering-shade and the highest number of compounds was observed in the Noorabad accession. The most important components of peppermint essential oil were: Limonene (0.23-29.45%), Menthol (0.30-30.16%), Cadinol (0.21.17.40%), Pulegone (0.35-13.72), Ledol (0.20-3.86%), Propazulen (0.26-5.28%) and Terpinol (0.21-2.85%). Maximum correlation was shown between Naphthalene and Aromadendrene (0.80). Cluster analysis, classified the treatments into four major groups. Factor analysis indicated that the 9 factors explained 93.19 of the variability among the accessions.<br /> <br /><strong>Conclusion:</strong> The results suggested that <em>Mentha piperita </em>L accessions of Iran had a high genetic diversity that can be used in the breeding programs. The considerable variations were observed among accessions in viewpoint of number, type and amount of essential oil compounds. <strong>مقدمه و اهداف</strong><strong>:</strong><strong> </strong>حفظ تنوع زیستی گیاهی برای ایجاد تنوع ساختاری و ترکیبات اصلی در آینده برای توسعه پایدار تمدن بشری مهم است. نعناع‌فلفلی با نام علمی  <em>Mentha piperita</em> L.با خواص دارویی متعدد یکی از مهمترین گیاهان خانواده نعناعیان استکه گروه عمده و متنوعی از متابولیت‌های ثانویه را تولید می‌کنند. بنابراین هدف از این پژوهش بررسی ترکیبات شیمیایی اسانس تعدادی از اکوتیپ‌های گیاه دارویی نعناع‌فلفلی در روش‌های مختلف برداشت و خشک کردن می‌باشد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش‌ها: </strong>به منظور بررسی تنوع ترکیبات شیمیایی اسانس در روش‌های مختلف برداشت (نیمه گلدهی - گلدهی کامل) و خشک کردن (سایه – آون) در توده‌های مختلف گیاه نعناع‌فلفلی آزمایشی فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دانشگاه محقق اردبیلی در سال 1401 اجرا گردید. اسانس مواد گیاهی به روش تقطیر با آب و با استفاده از دستگاه کلونجر استخراج و مهمترین ترکیبات اسانس گونه‌ها با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی مشخص گردید.<br /><strong> </strong><br /><strong>یافته‌ها: </strong>نتایج تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که تمامی صفات ترکیبات اسانس مورد مطالعه گیاه نعناع‌فلفلی در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بودند. بالاترین مقدار ترکیبات در توده زنجان به روش برداشت و خشک کردن نیمه گلدهی- سایه و بیشترین تعداد ترکیبات هم در توده نورآباد مشاهده شد. مهم‌ترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس Limonene بین 23/0 تا 45/29 درصد، Menthol 30/0 تا 16/30 درصد، Cadinol 21/0 تا 40/17 درصد، Pulegone 35/0 تا 72/13 درصد، Ledol 20/0 تا 86/3 درصد،Propazulene  26/0 تا 28/5 درصد و Terpinol 21/0 تا 85/2 درصد بود. بیشترین میزان همبستگی بین ترکیب Naphthalene با Aromadendrene (80/0) مشاهده گردید. نتایج تجزیه خوشه‌ای، تیمارهای مورد بررسی را به چهار گروه تقسیم‌بندی و بر اساس نتایج تجزیه به عامل‌ها نه عامل اصلی توانستند مجموعا 19/93 درصد از واریانس کل را توجیه کنند.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه‌گیری</strong><strong>:</strong><strong> </strong>نتایج حاکی از آن است که توده‌های <em>Mentha piperita </em>L. ایران دارای تنوع ژنتیکی بالایی هستند که می‌توان از آن در برنامه‌های اصلاحی استفاده کرد. همچنین تغییرات قابل توجهی در بین توده‌ها از نظر تعداد، نوع و میزان ترکیبات اسانس مشاهده شد.<br />  https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21128_3bebe92691fe3ddff6cb5ff9426d4f68.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2025 12 22 Comparison of Three Spectral Vegetation Indices in Classifying Land Use/Cover Using Decision Tree مقایسه سه شاخص طیفی گیاهی در طبقه‌‌بندی پوشش/ کاربری اراضی با استفاده از درخت تصمیم 253 269 21155 10.22034/saps.2024.61012.3200 FA فاطمه رحیمی اجدادی گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Journal Article 2024 03 27 <strong>Background and Objective: </strong>The drastic changes of land use in northern provinces of Iran have been one of main issues of the policy-making during the last two decades, and so it is always important to find an appropriate method. The present research aims to evaluate the performance and compare three plant spectral indices for land use/cover classification in Lahijan and improve the obtained results.<br /><strong>Materials and Methods: </strong>OLI images of Landsat 8 were used to produce maps of NDVI, LAI and EVI. The classification was done using decision tree and thresholding according to six land uses/covers of the region, and land use/cover maps were developed. To improve the classification performance, a new decision tree was proposed by combining NDVI and DEM.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results: </strong>The validation results using the confusion matrix showed that the performance of NDVI with overall accuracy of 87.7% and kappa coefficient of 0.83 was more than the others. The overall accuracy of LAI and EVI was 71.4 and 71.6%, respectively. The kappa coefficients were 0.828, 0.609 and 0.614 respectively. The proposed method increased the overall accuracy by 4.94% and reached 92.60%. It also increased the percentage of true classification in the tea class from 50.75 to 86.87% and in the forest from 95.08 to 98.18%.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusions: </strong>In areas with dense vegetation, it is possible to improve the results of land use/cover classification by combining NDVI and DEM in a decision tree. The results can be used for quick mapping and detecting of land use/cover of the region.<br /><strong> </strong> <strong>مقدمه و اهداف: </strong>تغییرات شدید کاربری اراضی در دو دهه گذشته در استان‌‌های شمالی کشور از معضلات اصلی نهادهای سیاست‌‌گزار بوده و همواره دستیابی به روش‌‌های مناسب حائز اهمیت می‌‌باشد. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی عملکرد و مقایسه سه شاخص طیفی گیاهی در طبقه‌‌بندی پوشش/کاربری زمین در شهرستان لاهیجان و بهبود نتایج بدست­آمده می‌‌باشد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش‌‌ها: </strong>از تصاویر سنجنده‌‌ی OLI ماهواره لندست 8 برای تولید نقشه‌‌های مربوط به سه شاخص طیفی NDVI، LAI و EVI استفاده شد. طبقه‌‌بندی با استفاده از درخت تصمیم و اعمال حد آستانه و با توجه به شش کاربری منطقه انجام شد و نقشه‌‌های کاربری- پوشش اراضی تولید گردید. برای بهبود عملکرد طبقه‌‌بندی، درخت تصمیم جدیدی با تلفیق داده‌‌های NDVI و مدل رقومی ارتفاع پیشنهاد شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>یافته‌‌ها: </strong>نتایج اعتبارسنجی با استفاده از ماتریس اغتشاش نشان داد عملکرد NDVI با صحت کلی 7/87٪ و ضریب کاپای 83/0دقیق‌‌تر از دو شاخص دیگر بوده است. صحت کلی LAI و EVI برابر 4/71 و 6/71% بود. ضرایب کاپای بدست‌‌آمده به ترتیب 828/0، 609/0 و 614/0 بود. روش پیشنهادی صحت کل را به میزان 94/4% افزایش و به 60/92% رساند. همچنین درصد طبقه‌‌بندی صحیح در کلاس باغ چای را از 75/50 به 86/87٪ و در کلاس جنگل از 08/95 به 18/98٪ افزایش داد.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه‌‌گیری: </strong>در مناطق با پوشش گیاهی متراکم، می‌‌توان با تلفیق داده‌‌های NDVI و مدل رقومی ارتفاع در قالب یک درخت تصمیم، نتایج طبقه‌‌بندی پوشش/کاربری اراضی را بهبود بخشید. نتایج پژوهش حاضر را می‌‌توان برای پهنه‌‌بندی و شناسایی سریع پوشش‌‌ها و کاربری‌های منطقه استفاده کرد.<br />  https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21155_eb210da4d01519e069f42f5a586ae211.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Comparing the Ecological Health and Sustainability of Wheat and Pistachio Production Systems in the Goharkuh Taftan Agro-industry Complex Using a Thermodynamic Approach and Sensitivity Analysis of the Results. مقایسه سلامت اکولوژیکی و پایداری نظام تولیدی گندم و پسته مجتمع کشت و صنعت گوهرکوه تفتان با استفاده از رویکرد ترمودینامیکی و تحلیل حساسیت نتایج 275 290 21126 10.22034/saps.2024.60678.3186 FA مهدی معتکفی آگروتکنولوژی، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران مهدی دهمرده گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران احمد قنبری گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران محمدرضا اصغری پور گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران Journal Article 2024 02 21 <strong>Background </strong><strong>&</strong><strong> Objective: </strong>In this study, we investigated how increasing energy inputs affect the stability of wheat and pistachio production systems, revealing that enhanced production may come at the cost of reduced stability in these systems. <strong> </strong><strong>Materials & Methods: </strong>Using approaches that can identify the extent of deviation of systems from stability will be fruitful for making future decisions. In this study, we have utilised the thermodynamic approach proposed by Steinborn and Svirezhev to determine the entropy overproduction and deviation from the stable state of the wheat and pistachio production system in the Goharkuh Taftan agro-industry complex. <strong> </strong> <strong>Results: </strong>The examined components include excess entropy production, limit energy load, maximal crop production for sustainable agriculture, and deviation from sustainable agriculture of the system. The results indicate that both production systems have generated excess entropy. The entropy overproduction by the wheat product was approximately 67% less than that of pistachios, indicating a higher stability of the wheat product than pistachios. <strong> </strong> <strong>Conclusion: </strong>The wheat production system has been more energy-efficient than the pistachio production system due to higher productivity. The difference in the intensity of energy flows and the variation in the structure of the two production systems complex have been the reasons for the disparity in the quantities of the components under investigation. However, none of these systems are sustainable in the long run, and adopting management approaches that reduce the intensity of energy inflows into these systems and require more use of renewable energies is essential to reach a stable state. <strong>مقدمه و اهداف: </strong>در این پژوهش، ما به بررسی چگونگی تأثیر افزایش جریان‌های انرژی ورودی بر کاهش پایداری نظامهای تولیدی گندم و پسته پرداخته‌ایم، که نشان می‌دهد افزایش تولید می‌تواند به بهای کاهش پایداری این نظام‌ها تمام شود. <strong> </strong><strong>مواد و روش‌ها: </strong>استفاده از رویکردهایی که بتوان به‌وسیله آن‌ها مقدار انحراف نظام‌ها از حالت پایدار را مشخص کرد، برای اتخاذ تصمیم‌های آتی مثمر ثمر خواهد بود. در پژوهش حاضر ما از رویکرد ترمودینامیکی پیشنهاد شده توسط استینبرن و اسویرژف بهره برده‌ایم تا از این طریق مقدار آنتروپی اضافی تولید شده و انحراف از وضعیت پایدار نظام تولید گندم و پسته مجتمع کشت و صنعت گوهرکوه تفتان را مشخص کنیم. <strong> </strong> <strong>یافته‌ها: </strong>مولفه‌های مورد بررسی شامل آنتروپی اضافی تولید شده، حداکثر انرژی مجاز ورودی، حداکثر عملکرد در شرایط پایدار و معیار انحراف از وضعیت پایدار نظام می‌باشد. نتایج نشان داد هر دو نظام‌ تولیدی دارای آنتروپی اضافی تولید شده هستند.  مقدار آنتروپی تولید شده محصول گندم در حدود 67 درصد کمتر از محصول پسته بوده است که پایداری بیشتر محصول گندم نسبت به پسته  را نشان می‌دهد. <strong> </strong><strong>نتیجه‌گیری: </strong>نظام تولیدی گندم به‌علت بهره‌وری انرژی بالاتر از پایداری بیشتری نسبت به نظام‌ تولیدی پسته برخوردار بوده است. اختلاف شدت جریان‌های انرژی ورودی و تفاوت در ساختار دو نظام‌ تولیدی مجتمع دلیل تفاوت در مقدار مولفه‌های مورد بررسی بوده است. اما در مجموع هیچکدام از این نظام‌ها در بلند مدت پایدار نیستند و برای رسیدن به حالت پایدار اتخاذ شیوه‌های مدیریتی که باعث کاهش شدت جریان‌های انرژی ورودی به این نظام‌ها می‌شود و استفاده بیشتر از انرژی‌های تجدید پذیر، الزامی است. https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21126_eb978c5e7d11d14c6a66f9bd6312da66.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 35 4 2026 01 20 Investigating soybean yield and yield components, land equality ratio and competitive index in delayed intercropping with wheat بررسی عملکرد و اجزای عملکرد سویا، نسبت برابری زمین و شاخص‌ رقابتی در کشت مخلوط تاخیری با گندم 291 310 21153 10.22034/saps.2025.63261.3386 FA علی رضا سمندر اگروتکنولوژی (اکولوژی گیاهان زراعی)، گروه آموزشی مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و فناوری کشاورزی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران مرتضی برمکی گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران عادل دباغ محمدی نسب گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، گرایش اکولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. رئوف سیدشریفی گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی Journal Article 2025 07 23 <strong>Background & Objectives</strong>: Due to the increase in world population and the need for food using traditional agricultural methods does not meet the needs of society. Relay intercropping is one of the ways to achieve sustainability in agriculture. However, studying its economic and competitive indicators is critical to optimizing production. Therefore, the aim of this study was Investigation of soybean yield and yield components, land equivalence ratio and competitive index in relay intercropping with wheat.   <strong>Materials and Methods</strong>: The experiment was conducted as a factorial design within a completely randomized block design with three replications in the Bile-Savar Moghan County, during the 2019-2020 and 2021-2022 in two agricultural years. The treatments included soybean planting dates (including May 15 and June 10) as the main factor and soybean cultivars (early-ripening (Williams), medium-ripening (L17) and late-ripening (DPX) genotypes) and soybean planting density among wheat (15 and 25 plants per square meter)) as the sub-factor.   <strong>Results</strong>: The results showed that the highest number of seeds per pod, thousand-seed weight, and single plant weight were observed in 2019-2020 year at a density of 15 plants per square meter. The highest soybean yield was also obtained on the delayed planting date of June 10 with a density of 25 plants per square meter with an average of 932.50 kg per hectare. Based on the results, the highest harvest index (34.28%) and biological yield (3220 kg per hectare) were observed on the planting date of May 15 with 25 plants per square meter in the medium-ripening (L17) and early-ripening (Williams) cultivars, respectively. Also, the highest land equivalence ratio in the first and second agricultural years was obtained on the planting date of May 15 with 25 plants per square meter in the late-ripening (DPX) (1.204) and early-ripening (Williams) (1.100) cultivars, respectively. The highest productivity index (10920.5) of the first agricultural year was obtained in the delayed planting date of June 10 with a density of 15 plants per square meter in the medium-ripening variety (L17). The competition index and the total relative value of the first agricultural year were obtained in the planting date of May 15 with a density of 15 plants per square meter in the medium-ripening (L17) (0.401) and late-ripening (DPX) (0.972) varieties, respectively, and the highest dominance index (0.331 and 0.478) was obtained in both agricultural years with a planting date of June 10 with a density of 15 plants per square meter in the medium-ripening (L17) variety.   <strong>Conclusions</strong>: The results of the present study showed that the late-ripening (DPX) had the highest yield (716 kg/ha) in relay intercropping compared to other cultivars, and the use of relay intercropping results in better utilization of environmental resources and increased crop production compared to monoculture of the same species.   <strong>مقدمه و اهداف:</strong> با توجه به افزایش جمعیت جهان و نیاز به غذا، استفاده از روش‌های سنتی کشاورزی پاسخگوی نیازهای جامعه نیست. کشت مخلوط تأخیری یکی از راه‌های دستیابی به پایداری در کشاورزی است. هدف از این مطالعه بررسی عملکرد و اجزای عملکرد سویا، نسبت برابری زمین و شاخص رقابتی در کشت مخلوط تأخیری با گندم بود. <strong> </strong> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> آزمایش به‌صورت فاکتوریل در طرح قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در شهرستان بیله­سوار مغان در دو سال زراعی 1400-1399 و 1400-1401 اجرا شد. تیمارهای مورد آزمایش شامل تاریخ‌های کاشت سویا (شامل 15 اردیبهشت و 10 خرداد ماه) به‌عنوان فاکتور اصلی و ارقام سویا (شامل ژنوتیپ‌های‌ زودرس (Williams)، متوسط‌رس (L17) و دیررس (DPX)) و تراکم کاشت سویا در بین گندم (15 و 25 بوته در مترمربع) به‌عنوان فاکتورهای فرعی بودند. <strong> </strong> <strong>یافته‌ها:</strong> نتایج نشان داد که بیش‌ترین تعداد دانه در نیام، وزن هزار دانه و وزن تک بوته در سال 1400-1399 در تراکم  15 بوته در مترمربع مشاهده شد. بیش‌ترین عملکرد سویا نیز در تاریخ کاشت تاخیری10 خرداد با تراکم  25 بوته در مترمربع با میانگین 50/932 کیلوگرم در هکتار به‌دست آمد. براساس نتایج، بیش‌ترین شاخص برداشت (28/34 درصد) و عملکرد بیولوژیکی (3220 کیلوگرم در هکتار) در تاریخ کاشت 15 اردیبهشت با 25 بوته در مترمربع به‌ترتیب در ارقام متوسط‌رس (L17) و زودرس (ویلیامز) مشاهده شد. همچنین، بیش‌ترین نسبت برابری زمین در سال اول و دوم زراعی در تاریخ کاشت 15 اردیبهشت با 25 بوته در مترمربع به‌ترتیب در ارقام دیررس (DPX) (204/1) و زودرس (ویلیامز) (100/1) به‌دست آمد. بیش‌ترین شاخص بهره‌وری (5/10920) سال اول زراعی در تاریخ کاشت تاخیری 10 خرداد با تراکم 15 بوته در مترمربع در رقم متوسط‌رس (L17) بود. شاخص رقابت و مجموع ارزش نسبی سال اول زراعی در تاریخ کاشت 15 اردیبهشت با تراکم 15 بوته در مترمربع به‌ترتیب در ارقام متوسط‌رس (L17) (401/0) و دیررس (DPX) (972/0) از بیش‌ترین مقدار برخوردار بود و بیش‌ترین شاخص غالبیت (331/0 و 478/0) نیز در هر دو سال زراعی با تاریخ کشت 10 خرداد با تراکم 15 بوته در مترمربع در رقم متوسط‌رس (L17) به‌دست آمد. <strong> </strong> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج تحقیق حاضر نشان داد که رقم دیررس DPX)) بیش‌ترین عملکرد (716 کیلوگرم درهکتار) را در کشت مخلوط تأخیری نسبت به ارقام دیگر داشت و استفاده از کشت مخلوط تأخیری راه‌کار مناسبی برای استفاده بهتر از منابع محیطی و افزایش عملکرد در مقایسه با کشت خالص است.   https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21153_83f6d1294e94ee205f9c663bd6bd4435.pdf