دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 06 22 Effect of different Cover Crops on Weed Biomass, Yield and Yield components of Soybean اثر گیاهان پوششی مختلف بر وزن خشک علف‌های هرز، عملکرد و اجزای عملکرد سویا 1 22 21706 10.22034/saps.2025.62231.3240 FA میثم بادسار دانشجوی دکتری اکولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان. گرگان آسیه سیاهمرگویی دانشیار، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان. گرگان بهنام کامکار استاد, گروه اگروتکنولوژی، دانشگاه فردوسی مشهد. افشین سلطانی استاد گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان. ابراهیم زینلی دانشیار، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان- گرگان- ایران. پریسا علیزاده دهکردی استادیار،دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد Journal Article 2024 06 23 Background and Objective: Cover crop cultivation, along with their proper management, can serve as a favorable alternative to conventional weed control methods in soybean. One of the most important points that researchers emphasize regarding the use of cover crops is selecting the appropriate cover crop for each agricultural crop; because a plant may be suitable in all respects, but still have allelopathic effects on the main crop. Thus this research has been conducted with the aim of investigating the effect of different cover crops on weeds control and yield of soybeans-DPX variety. Materials and Methods: The experiment was designed and conducted as a split-plot arrangement based on a randomized complete block design with three replications over two cropping years (2017–2019) at the research farm of Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources in Golestan Province. The main factor included the residual of six cover crops including Arugula (Eruca sativa), Indian mustard (Brassica junce), Hairy vetch (Vicia villosa), Berseem clover (Trifolium alexandrinum), Rye (Secale cereale), Barley (Hordeum vulgare) and control (no planting of cover crops) and the sub-factor included weed control in two levels of weeding or no weeding. The cover crops were planted in mid-November at three times the recommended rate. The cover crops were terminated one week before soybean planting using the herbicide Gramoxone (Paraquat, 3 liters per hectare). Soybeans (cultivar DPX) were manually planted into the residues of these cover crops, with a row spacing of 50 cm and a within-row plant spacing of 13 cm. Results: In the first year, weedy treatment caused a 42% decrease in soybean yield and reduced the grain yield from 1908 kg/ha to 1107 kg/ha. In the second year, the highest yield of soybean was obtained in Berseem clover cover crop and weed free treatment (3279 kg. ha-1). Yield of soybean in Arugula and Indian mustard residues were similar in weedy and weed free conditions; despite the ability of Arugula and Indian mustard residues to control of weeds, it seems that the low yield of soybean in these treatments were related to the alleopatic effect of these plants' residues on soybeans. In general, yield of soybean in barley, rye, berseem clover and hairy vetch residues in weedy treatment decreased by 13, 23, 57 and 58%, respectively compared to weed free treatment, Conclusion: Based on the results of this research, it is recommended to use of Berseem clover and Hairy vetch residues with weeding in soybean cultivation. It is also recommended to use rye and barley residues in soybeans if it is not possible to use complementary methods in weed control. مقدمه و اهداف: کشت گیاهان پوششی همراه با مدیریت‌ مناسب آنها می‌تواند جایگزین مطلوبی برای روش‌های معمول کنترل علف‌های هرز در سویا باشد. یکی از مهم‌ترین نکاتی که محققان در استفاده از گیاهان پوششی بر آن تاکید دارند، انتخاب گیاه پوششی مناسب برای هر گیاه .زراعی است؛ زیرا ممکن است گیاهی از تمام جنبه‌ها مناسب باشد؛ اما اثرات دگرآسیبی بروی گیاه زراعی داشته باشد.از اینرو این پژوهش با هدف بررسی اثر گیاهان پوششی مختلف در کنترل علف‏های هرز و عملکرد سویا رقم دی پی ایکس انجام گرفته است. مواد و روش‌ها: آزمایش در قالب طرح اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوک‏های کامل تصادفی در سه تکرار در دو سال زراعی 1398- 1396 در مزرعه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در استان گلستان طراحی و اجرا شد. کرت اصلی شامل بقایای هفت نوع گیاه پوششی شامل منداب (Eruca sativa)، خردل علوفه‌ای (Brassica junce)، ماشک گل خوشه‌ای (Vicia villosa)، شبدر برسیم (Trifolium alexandrinum)، چاودار (Secale cereale)، جو (Hordeum vulgare) و شاهد (عدم کاشت گیاه پوششی) و و کرت فرعی شامل کنترل علف‌هرز در دو سطح وجین یا عدم وجین دستی بود. کاشت گیاهان پوششی در اواسط آبان‌ماه در سه برابر مقدار توصیه شده انجام شد. گیاهان پوششی یک هفته پیش از کاشت سویا با علف‌کش گراماکسون (پاراکوات، ۳ لیتر در هکتار) از بین رفتند. کاشت سویا (رقم دی‌پی‌اکس) به‌صورت دستی و درون بقایای این گیاهان، با فاصله ردیف‌های ۵۰ و فاصله بوته‌های ۱۳ سانتی‌متر انجام شد. یافته‌ها: در سال اول آزمایش عدم وجین علف‌های هرز سبب کاهش 42 درصدی عملکرد دانه سویا شد و عملکرد دانه را از 1908 کیلوگرم در هکتار به 1107 کیلوگرم در هکتار رساند. در سال دوم آزمایش بیشترین مقدار عملکرد دانه سویا در شرایط وجین علف‌های هرز در بقایای شبدر برسیم با 3279 کیلوگرم در هکتار مشاهده شد. همچنین عملکرد سویا در بقایای منداب و خردل علوفهای در هر دو شرایط وجین و عدم وجین مشابه بود؛ با وجود آنکه بقایای منداب و خردل علوفهای در مهار علف‌های هرز موفق بودند، به نظر می‌رسد کاهش عملکرد مشاهده شده به وجود اثرات دگرآسیبی بقایای این گیاهان بر سویا مرتبط باشد. عملکرد سویا در شرایط عدم وجین در مقایسه با تیمار وجین علف‌های هرز در بقایای جو و چاودار، شبدر برسیم و ماشک به ترتیب به میزان 13، 23، 57 و 58 درصد کاهش یافت. نتیجه‌گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که استفاده از بقایای شبدر برسیم و ماشک همراه با وجین در سویا توصیه می شود؛ همچنین استفاده از بقایای چاودار و جو در سویا در صورتی که امکان استفاده از روشهای مکمل در کنترل علف‌های هرز وجود نداشته باشد، پیشنهاد میشود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21706_b8776e9e154c4855123560960894ded0.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 06 22 Study the interaction of Growth-Promoting Rhizobacteria and Nitrogen on the Growth and Yield of rice (Oryza sativa L.) under weed Competition مطالعه برهمکنش ریزوباکتری‌های محرک رشد و نیتروژن بر رشد و عملکرد برنج (Oryza sativa L.) در شرایط رقابت با علف‌های هرز 23 45 21707 10.22034/saps.2025.64103.3299 FA یوسف امینی بنگر گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری فائزه زعفریان گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری ساجده گل محمدزاده گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ارسطو عباسیان گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Journal Article 2024 10 21 Background & Objectives: Rice (Oryza sativa L.) is an important crop that is grown worldwide to supply the world’s expanding food demand. In sustainable agriculture, the use of biological fertilizers has a special role in increasing crop production and maintaining stable soil fertility, which their effect on weed competition should be investigated. This study aimed to investigate the effect of nitrogen fertilizer management and growth-promoting rhizobacteria on rice yield in competition with weeds. Materials & Methods: In order to investigate the effect of plant growth promoting rhizobacteria (PGPR) and nitrogen fertilizer on the yield and yield components of rice (Tarom Hashemi) in the presence of weeds, a field experiment was carried out on factorial arrangement based on randomized complete blocks design with three replications in 2022 in babol. Experimental treatments include 1) control (without nitrogen fertilizer and PGPR); 2) 100% nitrogen fertilizer; 3) inoculation with Enterobacter sp. bacteria; 4) inoculation with Ensifer sp. bacteria; 5) inoculation with Burkhoderia capacia bacteria; 6) combined application of Enterobacter bacteria + 50% nitrogen fertilizer; 7) combined application of Ensifer bacteria + 50% nitrogen fertilizer and 8) combined application of Burkhoderia + 50% nitrogen fertilizer as the first factor and two levels of absence and presence of weed as the second factor. In the final harvesting stage, density and dry weight of weeds, morphological traits and yield and yield components of rice were investigated. Results: According to the results, purple nutsedge (Cyperus rotondus L.), barnyard grass (Echinocloa cruss-galli) and water plantin (Alisma plantago-aquatica L.) weeds were present in the field, and the density and dry weight of these weeds increased due to the application of chemical fertilizer treatment. Among the investigated fertilizer treatments, the highest number of tiller (21.03 per plant), number of panicle (17.80 per plant), number of filled grain (156) and number of total grain (159) were obtained in the combined treatment of Enterobacter + 50% nitrogen and weed-free conditions. While the highest height (134.83 cm) and thousand grain weight (25.18 gr) was obtained in the treatment of nitrogen fertilizer application (100%). Moreover, the maximum leaf area index (6.08) were observed in the treatment of nitrogen fertilizer application (100%) and weed-free conditions. According to the results, the highest grain yield (4248 kg.ha-1) and biological yield (9314 kg.ha1) were observed in Enterobacter + 50% nitrogen treatment in weed-free conditions, which are 97.10 and 49.41% more than the control treatment in the presence of weeds, respectively. Conclusion: The present study’s results suggested using the combined application of Enterobacter + 50% nitrogen for improving the rice yield and for sustaining the soil health. In general, the use of growth-promoting bacteria can reduce the consumption of chemical fertilizers and herbicides with a positive effect on the yield of crops especially in weed competiton, which is an important strategy in moving towards is sustainable agriculture. مقدمه و اهداف: برنج (Oryza sativa L.) محصول مهمی است که در سراسر دنیا برای تأمین تقاضای رو به رشد غذا در جهان کشت می‌شود. در کشاورزی پایدار کاربرد کودهای زیستی نقش ویژهای در افزایش تولید محصول و حفظ حاصلخیزی پایدار خاک دارد که باید تاثیر آنها بر رقابت علفهای هرز مورد بررسی قرار گیرد. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر مدیریت کود نیتروژن و ریزوباکتریهای محرک رشد بر عملکرد برنج در رقابت با علف‌های هرز انجام شد. مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی اثر باکتریهای محرک رشد و کود نیتروژن بر عملکرد و اجزای عملکرد برنج (طارم هاشمی) در شرایط حضور علف‌های هرز آزمایشی فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1401 در شهرستان بابل انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل 1) شاهد (عدم مصرف کود نیتروژن و تلقیح باکتری)؛ 2) کود شیمیایی نیتروژن (100 درصد)؛ 3) تلقیح با باکتری Enterobacter sp.؛ 4) تلقیح با باکتری Ensifer sp.؛ 5) تلقیح با باکتری Burkholderia capacia؛ 6) کاربرد تلفیقی باکتریEnterobacter sp. + 50 درصد کود نیتروژن؛ 7) کاربرد تلفیقی باکتریEnsifer sp. + 50 درصد کود نیتروژن؛ 8) کاربرد تلفیقی باکتری Burkhoderia capacia + 50 درصد کود نیتروژن به‌عنوان عامل اول و دو سطح عدم حضور و حضور علف هرز به‌عنوان عامل دوم بود. در مرحله برداشت نهایی، تراکم و وزن خشک علف‌های هرز، صفات مورفولوژیک و عملکرد و اجزای عملکرد برنج بررسی شد. یافته‌ها: با توجه به نتایج علف‌های هرز اویارسلام (Cyperus rotondus L.)، سوروف (Echinochloa crus-galli) و قاشق‌واش (Alisma plantago-aquatica L.) در مزرعه حضور داشتند و تراکم و وزن خشک این علف‌های هرز در اثر اعمال تیمار کود شیمیایی افزایش یافت. در بین تیمارهای کودی مورد بررسی، بیشترین تعداد پنجه (03/21 عدد در بوته)، تعداد خوشه (80/17 عدد در بوته)، تعداد دانه پر (156) و تعداد دانه کل (159) در تیمار ترکیبی انتروباکتر+ 50 درصد کود نیتروژن و عدم حضور علف هرز به‌دست آمد، درحالی‌که بیشترین ارتفاع (83/134 سانتیمتر) و وزن هزار دانه (18/25) در تیمار کاربرد کود نیتروژن (100 درصد) به‌دست آمد. علاوه براین، بالاترین شاخص سطح برگ (08/6) نیز در تیمار کاربرد کود نیتروژن (100 درصد) و در عدم حضور علف‌های هرز دیده شد. با توجه به نتایج بیشترین عملکرد دانه (4248 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد بیولوژیک (9314 کیلوگرم در هکتار) در تیمار ترکیبی انتروباکتر + 50 درصد کود نیتروژن در شرایط عاری از علف هرز مشاهده شد که به‌ترتیب 10/97 و 41/49 درصد بیشتر از تیمار شاهد در شرایط حضور علف‌های هرز بود. نتیجه‌گیری: نتایج مطالعه حاضر استفاده از کاربرد ترکیبی تیمار انتروباکتر+ نیتروژن (50 درصد) را برای بهبود عملکرد برنج و حفظ سلامت خاک پیشنهاد می‌کند. به‌طورکلی استفاده از باکتریهای محرک رشد میتواند با اثر مثبت بر روی عملکرد گیاه زراعی بخصوص در شرایط رقابت با علف‌های هرز، مصرف کودها وسموم شیمیایی را کاهش دهد که این امر راهبرد مهمی در جهت حرکت به سمت کشاورزی پایدار میباشد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21707_8504b1063a548cc3d69ad650a16ea1e7.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 06 22 The Effect of Foliar Application of Micronutrients and Type of Seed Priming on the growth characteristics and essential oil yield of Savory (Satureia hortensis L.) تاثیر محلول‌پاشی عناصر ریزمغذی و نوع پرایمینگ بذر بر عملکرد کمی و کیفی مرزه (Satureia hortensis L.) 47 60 21708 10.22034/saps.2025.63363.3291 FA مرتضی محمدزاده گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه امیرنیا رضا گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه مهدی قیاسی عضو هیات علمی گروه مهندسی تولید و ژنتیک دانشگاه ارومیه 0000-0002-7746-8758 سکینه عبدی استادیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز. سهیلا محمدی آلاگوز گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه Journal Article 2024 10 09 Background & Objective: Savory (Satureia hortensis L.) is a medicinal plant whose essential oil contains valuable compounds such as carvacrol and thymol. Improving germination and micronutrient availability can enhance its quantitative and qualitative yields. However, few studies have examined the combined effects of seed priming and foliar application of micronutrients (especially in nano-form) on the growth and essential oil of savory. Therefore, this study aimed to evaluate the effect of foliar application of zinc, iron, and manganese (conventional and nano) along with different seed priming methods on the growth characteristics and essential oil yield of savory. Material and Methods: A factorial RCBD experiment with three replications was conducted over two growing seasons (2019–2021) at Ahar, Iran. Factors: (1) seed priming at four levels (control, osmopriming with PEG 6000, hardening, hydropriming with distilled water for 24 h); (2) foliar application at seven levels (control water spray, conventional Zn/Fe/Mn sulfates, and nano‑chelates of Zn/Fe/Mn, all at 5 g L⁻¹). Measured traits: plant height, number of flowering branches, dry weight of branches and aerial parts, essential oil and oil yield (kg ha⁻¹). ANOVA was performed using SAS (v. 9.1) and means compared by the LSD test at p ≤ 0.05. Results: The results indicated that the simultaneous application of osmopriming treatments and nano zinc had the greatest significant effect on increasing most growth components and essential oil yield in savory plants. So that this treatment increased the number of flowering stems, dry weight of flowering stems, dry weight of aerial parts, and the yield of savory essence by approximately 38%, 25%, 44%, and 43%, respectively, in the first year of the study and approximately 38%, 24%, 44%, and 40%, respectively, in the second year compared to the control treatment. Conclusion: Overall, the results demonstrated that the simultaneous application of osmopriming of summer savory seeds along with foliar application of nano zinc with a concentration of 5 grams per liter is a promising method for increasing essential oil yield of Savory under similar climatic conditions. مقدمه و اهداف: مرزه(Satureia hortensis L.) گیاهی دارویی با اسانسی حاوی ترکیبات ارزشمند همچون کارواکرول و تیمول است. بهبود جوانه‌زنی و فراهمی ریزمغذی‌ها می‌تواند عملکرد کمی و کیفی آن را افزایش دهد. با این حال، مطالعات محدودی بر روی اثر تلفیق پرایمینگ بذر و محلول‌پاشی ریزمغذی‌ها (به‌ویژه در شکل نانو) بر رشد و اسانس این گیاه انجام شده است. از این رو، این پژوهش با هدف ارزیابی تأثیر محلول‌پاشی روی، آهن و منگنز (به شکل معمولی و نانو) همراه با روش‌های مختلف پرایمینگ بذر بر صفات رشدی و عملکرد اسانس مرزه انجام شد. مواد و روش ها: این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار طی دو فصل زراعی (۱۴۰۰-۱۳۹۸) در شهرستان اهر انجام شد. فاکتور اول این تحقیق پرایمینگ بذر در چهار سطح (شاهد، اسموپرایمینگ با PEG 6000، هاردنینگ و هیدروپرایمینگ با آب مقطر به مدت ۲۴ ساعت) و فاکتور دوم محلول‌پاشی در هفت سطح (شاهد، سولفات‌های روی، آهن، منگنز و نانوکلات‌های آن‌ها) همه با غلظت ۵ گرم در لیتر بودند. صفات اندازه‌گیری شده شامل ارتفاع بوته، تعداد شاخه گل‌دهنده، وزن خشک شاخه و اندام هوایی ،درصد و عملکرد اسانس بودند. تجزیه واریانس با SAS نسخه ۹.۱ و مقایسه میانگین‌ها با آزمون LSD در سطح 5 درصد انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان دادند کاربرد همزمان تیمارهای اسموپرایمینگ و محلول‌پاشی نانو روی بیشترین تاثیر را بر افزایش معنی‌دار اکثر مولفه‌های رشد و عملکرد اسانس مرزه داشت. به طوری که تیمار یاد شده تعداد سرشاخه‌های گلدار، وزن خشک سرشاخه، وزن خشک اندام هوایی و عملکرد اسانس گیاه مرزه را در مقایسه با تیمار شاهد به ترتیب حدود 38، 25، 44 و 43 درصد در سال اول پژوهش و حدود 38، 24، 44 و 40 درصد در سال دوم افزایش داد. نتیجهگیری: اعمال همزمان اسموپرایمینگ بذور گیاه مرزه به همراه محلول‌پاشی عنصر روی به صورت نانو با غلظت 5 گرم در لیتر، به عنوان روشی امیدبخش جهت افزایش عملکرد اسانس مرزه در شرایط آب و هوایی مشابه قابل توصیه است.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21708_56170838105ebf1b84e202be93920128.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 06 22 Effect of vermicompost and seed size on yield component and yield of cowpea (Vigna unguiculata L.) اثر ورمی کمپوست و اندازه بذر روی اجزای محصول و محصول دانه لوبیا چشم بلبلی (Vigna unguiculata L.) 61 73 21709 10.22034/saps.2025.58359.3110 FA صفر نصراله زاده استاد گروه اکوفیزیولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. شهین رسولی شکور کارشناسی ارشد فیزیولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. رقیه فرضی امین آباد گروه اکوفیزیولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Journal Article 2023 09 10 Background & Objective: With the increasing population of the world and the food needs of this population, the quantity and quality of agricultural products, especially legumes, must be increased to provide a significant part of the protein needed by this population. Materials & Methods: In order to evaluate the effects of vermicompost and seed size on yield and bean seed quality, in 2018 an experiment was performed as a split plot based on a randomized complete block design with three replications in the research farm of the Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran. vermicompost treatments as the main factor in four levels including 0, 2, 4 and 6 tons per hectare, were assigned to main plots and seed size in three levels: large, mixed and small (100 seeds weight of 18.08, 15.29 and 14.91 g, respectively) were allocated to the sub plots. During this experiment, traits such as seedling germination percentage, plant height, number of lateral branches, number of pods per plant, thousand-seed weight, grain yield, and harvest index were measured. Results: Most of the morphological traits such as plant height and number of branches were affected by interaction of seed size and vermicompost. The highest grain yield was obtained from mixed and large seeds with the application of 4 tons per hectare of vermicompost. Conclusion: The use of 4 tons per hectare of vermicompost and choosing large seeds for planting, is recommended to improve the yield of cowpea according to the weather conditions in the region. مقدمه و اهداف: با افزایش جمعیت جهان و نیازهای غذایی این جمعیت رو به رشد، باید کمیت و کیفیت تولیدات کشاورزی به ویژه حبوبات برای تأمین بخش قابل توجه پروتئین مورد نیاز این جمعیت افزایش یابد. مواد و روشها: برای بررسی اثر ورمی کمپوست و اندازه بذر روی عملکرد و اجزای عملکرد دانه لوبیا چشم بلبلی در سال 1397 آزمایشی به صورت کرتهای خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز طراحی و اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل چهار سطح تیمار کودی (0، 2، 4 و 6 تن در هکتار) ورمی کمپوست در کرتهای بزرگ به عنوان عامل اصلی و اندازه بذر در سه سطح (ریز، مخلوط و درشت) در کرتهای کوچک و به عنوان عامل فرعی بودند. در طی این آزمایش صفاتی مانند درصد سبز شدن گیاهچهها، ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعداد نیام در بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و شاخص برداشت اندازهگیری شدند. یافتهها: اغلب صفات مورفولوژیکی مانند ارتفاع بوته و تعداد شاخههای فرعی تحت تأثیر اثر متقابل اندازه بذر و ورمیکمپوست قرار گرفت. بالاترین عمکلرد دانه از بذرهای مخلوط و درشت با کاربرد 4 تن در هکتار ورمیکمپوست حاصل شد. نتیجهگیری: کاربرد 4 تن در هکتار ورمیکمپوست و کاشت بذرهای درشت جهت بهبود عملکرد لوبیا چشم بلبلی با توجه به شرایط آب و هوایی در منطقه توصیه میشود. '

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21709_713cc9294f079393e35c41560215f10e.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 06 22 The effect of density and relative time of appearance of yellow nutsedge (Cyperus esculentus L.) on the yield and yield components of rice (Oryza sativa L. cv. ʼHashemiʼ) تأثیر تراکم و زمان نسبی ظهور علف‌هرز اویارسلام زرد (Cyperus esculenthus L.) بر عملکرد و اجزای عملکرد برنج (Oryza sativa L.) رقم هاشمی 75 89 21710 10.22034/saps.2025.63799.3287 FA همت اله پیردشتی گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری محمد ابستا گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری رحمت عباسی دانشیار گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری نعمت اله صداقت زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد Journal Article 2024 10 01 Background & Objectives: Yellow nutsedge (YN) is one of the perennial weeds. Due to its extensive vegetative growth and production of underground stems (rhizomes), bulbs, seeds, and tubers, it is recognized as one of the most noxious weeds worldwide. This weed possesses a highly competitive ability in paddy fields, leading to a reduction in rice yield. Therefore, this experiment was conducted to evaluate the effect of density and relative time of emergence of YN on the growth and yield of Hashemi variety of rice. Materials and Methods: An experiment was conducted in 2023 in a factorial arrangement based on a randomized complete block design in three replications. The density of YN at four levels (zero, 15, 30, and 45 plants per m-2) and the relative time of weed emergence at three levels (at the same time, one and two weeks after planting) were the two experimental factors. To establish the desired weed densities, YN seedlings were randomly transplanted as single plants into the experimental plots based on specific density levels and relative emergence times. At the harvest stage, rice yield-related traits such as tiller number (TN), 1000-grain weight (TGW), biological yield (BY), paddy yield (PY), and harvest index (HI) were measured. Results: Results of the analysis of variance (ANOVA) showed that the relative emergence time and density of YN had a significant effect on all measured traits. Furthermore, the interaction between relative emergence time and weed density was significant for PY, total number of grains per panicle, and number of filled grains per panicle at the 5% probability level, and for BY at the 1% probability level. PY at the same time as transplanting, one and two weeks after transplanting of YN weed and at densities of 15, 30, and 45 plants per square meter compared to the control were reduced by 29.90, 32.89, 49.83, 32.23, 35.22, 47.18, 9.97, 15.61 and 17.61%, respectively. In the same conditions, Also, simultaneous planting with on weed competition had a higher biological yield compared to simultaneous planting with a density of 45 plants (4850 kg ha-1 vs. 2880 kg ha-1). Conclusion: With the increase in the relative time of the emergence of the YN, the intensity of the effect of its density decreased, so that two weeks after planting, the effect of the YN density on most of the yield components was insignificant. In general, the results showed the extreme sensitivity of PY to the simultaneous interference of YN even at low concentrations. مقدمه و اهداف: علفهرز اویارسلام زرد یکی از جگنهای چندساله بوده و به‌دلیل رشد رویشی زیاد و تولید ساقه زیرزمینی، پیاز، بذر و غده بهعنوان یکی از خطرناکترین علفهایهرز در جهان شناخته می‌شود. این علف‌هرز با توان رقابتی بالا در اراضی شالیزاری موجب کاهش عملکرد برنج میشود. در همین راستا، پژوهش حاضر بهمنظور ارزیابی اثر تراکم و زمان نسبی ظهور این علفهرز بر رشد و عملکرد برنج رقم هاشمی طراحی و اجرا شد. مواد و روشها: این آزمایش در سال 1402 در قالب فاکتوریل بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. تراکم علفهرز اویارسلام زرد در چهار سطح (صفر، 15، 30 و 45 بوته در مترمربع) و زمان نسبی ظهور علفهرز در سه سطح (همزمان، یک و دو هفته بعد از نشاکاری) دو عامل آزمایش بودند. برای اعمال تراکم علف های هرز، گیاهچه‌های اویارسلام زرد بر اساس میزان تراکم و زمان نسبی ظهور علفهرز در تاریخهای مشخص‌شده به صورت تصادفی و تک‌بوته در کرت‌های آزمایش نشاکاری شدند. در مرحله برداشت صفات مرتبط با عملکرد برنج مانند تعداد پنجه، وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک، عملکرد شلتوک و شاخص برداشت اندازه‌گیری شدند. یافتهها: نتایج حاصل از تجزیه واریانس دادهها نشان داد که زمان نسبی ظهور و تراکم علفهرز اویارسلام زرد بر تمام صفات مورد بررسی معنیدار گردید. همچنین برهمکنش زمان نسبی و تراکم علفهرز اویارسلام زرد از نظر عملکرد شلتوک، تعداد کل دانه در خوشه و تعداد دانه پر در خوشه در سطح احتمال پنج درصد و از نظر عملکرد بیولوژیک در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود. عملکرد شلتوک در همزمان با نشاکاری، یک و دو هفته پس از نشاکاری علفهرز اویارسلام زرد و در تراکمهای 15، 30 و 45 بوته در مترمربع در مقایسه با شاهد بهترتیب 90/29، 89/32 و 83/49، 23/32، 22/35، 18/47، 97/9، 61/15 و 61/17 درصد کاهش یافت. همچنین کشت همزمان نشاکاری با تراکم صفر بوته عملکرد بیولوژیک بالاتری در مقایسه با کشت همزمان با تراکم 45 بوته (4850 در مقابل 2880 کیلوگرم در هکتار) داشت. نتیجهگیری: با افزایش زمان نسبی ظهور اویارسلام زرد، از شدت تأثیر تراکم آن کاسته شد، بهطوریکه سبزشدن در دو هفته پس از نشاکاری، تأثیر تراکم اویارسلام زرد بر اغلب اجزای عملکرد غیرمعنیدار بود. بهطورکلی نتایج آزمایش نشاندهنده حساسیت شدید عملکرد شلتوک به تداخل همزمان اویارسلام زرد حتی در تراکمهای کم بود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21710_d827a7886585671c1631dacae54084be.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Preliminary evaluation of the genotypes of the Matricaria chamomilla L. based on quantitative and qualitative functional traits in Isfahan ارزیابی مقدماتی ژنوتیپ‏های گیاه داروئی بابونه آلمانی Matricaria chamomilla L.)) بر اساس صفات کمی و کیفی عملکردی در استان اصفهان 91 106 21711 10.22034/saps.2025.60790.3193 FA لیلی صفایی مربی پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، نجمه هادی استادیار، بخش تحقیقات گیاهان داروئی و معطر، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران سعید دوازده امامی 3- دانشیار، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، داوود امین آزرم 4- استادیار، بخش تحقیقات علوم زراعی- باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان ، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج Journal Article 2024 03 03 Background and Objectives: German chamomile (Matricaria chamomilla L.) is a valuable plant that widely used in the cosmetic, health and pharmaceutical industries. Since the improvement works and obtaining varieties with high quality and quantity are very important in achieving food security, this research was planned as an introduction to introduce the varieties of this plant in Isfahan Materials and Methods: The experiment was conducted during 2022-2023 in Fozveh station. The experiment was on the basis of randomized complete block design with 3 replications. On 32 populations of M. chamomilla. Seven populations from Isfahan (cultivated), eight populations from Lorestan (wild), 13 populations from Khuzestan (wild), three populations from Fars (wild), and one population from Khorasan (cultivated) were examined. Plant production was carried out by direct seed sowing in the fall. Due to the plant being an annual and the same planting time, seed sowing was carried out every 2 years on October 17. Each population was sown on lines with 6 m long and the line spacing was 1.5 m. The distance between plants in the row was 15 cm. Due to the small size of the seeds, the seeds were mixed with wind-blown sand before sowing. 5 to 6 seeds were sown in each planting location so that the results were close to those obtained from conventional chamomile cultivation. Drip irrigation and manual weed control were performed. The traits studied included plant height, flower yield, seed yield, essential oil percentage, and essential oil yield. Essential oil extraction was performed using water distillation and a Clevenger apparatus, and essential oil compounds were identified using gas chromatography (GC) and gas chromatography coupled to mass spectrometry (GC/MS). Results: Considerable variation was observed between populations. Cultivated populations had higher height, flower and seed yield, but wild populations had higher essential oil. The number of days until seed ripening in cultivated populations was higher than in wild populations, which increased plant growth and yield. Positive and significant correlation was observed between flower and seed yield with height and number of days until maturity. Using principal component analysis, the first two components determined 71% of the total variation. Flower yield, seed yield, percentage of essential oil, height, E-β farnesene and α-bisabololoxide yield formed first component. Genotypes were classified into 4 groups. The placement of different populations together showed that geographic diversity follows genetic diversity. Conclusion: Considering the importance of flower yield and essential oil yield in chamomile, using the results of cluster analysis, 18 populations from the initial 32 populations were selected to continue research and complete the breeding process. From the first group, five populations were selected: Isfahan 1, 4, 5, and 6 and Lorestan 1 due to high flower yield. From the second group, six populations were selected: Isfahan 2, Lorestan 3, 4, and 6 and Khuzestan 2 and 5 due to higher essential oil yield. From the third group, eight populations were selected: Isfahan 7, Lorestan 2, 5, 7, and 8 and Khuzestan 3, 6, and 10 due to high flower yield and essential oil yield. مقدمه و اهداف: بابونه آلمانی (Matricaria chamomilla L.) گیاهی دارویی و اقتصادی می‏باشد که در صنایع آرایشی، بهداشتی و داروئی استفاده فراوان دارد. از آنجا که کارهای اصلاحی و دستیابی به ارقام با کیفیت و کمیت بالا در رسیدن به امنیت غذایی اهمیت زیادی دارد لذا این تحقیق به عنوان مقدمه‏ای جهت معرفی رقم برتر گیاه در اصفهان برنامه ریزی گردید. مواد و روش‏ها: آزمایش طی سال‏های 1402- 1401 در ایستگاه تحقیقاتی شهید فزوه وابسته به مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی با سه تکرار روی 32 جمعیت وحشی و زراعی بابونه انجام شد. این جمعیت‏ها شامل هفت جمعیت از استان اصفهان (زراعی)، هشت جمعیت از استان لرستان (وحشی)، 13 جمعیت از استان خوزستان (وحشی)، سه جمعیت از استان فارس (وحشی) و یک جمعیت از استان خراسان (زراعی) بود. تولید گیاه از طریق کشت مستقیم بذر در فصل پاییز انجام شد. به علت یک‏‏ساله بودن گیاه و جهت یکسان بودن زمان کاشت، کشت بذر در هر 2 سال در تاریخ 17 مهرماه انجام شد. کشت هر جمعیت بر روی خطوطی به طول 6 متر و فاصله خطوط 5/1 متر بود. فاصله بین بوته‏ها بر روی ردیف، 15 سانتی‏متر در نظر گرفته شد. با توجه به ریز بودن بذر، بذور قبل از کشت با ماسه بادی مخلوط شدند. در هر محل کشت 5 تا 6 عدد بذر ریخته شد تا نتایج به نتایج حاصل از کشت مرسوم بابونه نزدیک باشد. آبیاری به صورت قطره‏ای و مبارزه با علف‏های هرز به صورت دستی انجام شد. صفات مورد بررسی شامل ارتفاع گیاه، عملکرد گل، عملکرد بذر، درصد اسانس و عملکرد اسانس بود. استخراج اسانس با استفاده از روش تقطیر با آب و دستگاه کلونجر و شناسایی ترکیب‏های اسانس‏ با دستگاه‏های گاز کروماتوگرافی (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) انجام گردید. یافته‏ها: تنوع قابل ملاحظه‏ای بین جمعیت‏ها مشاهده گردید. جمعیت‏های زراعی بابونه از ارتفاع و عملکرد گل و بذر بالاتر و جمعیت‏های وحشی از اسانس بیشتری برخوردار بودند. همبستگی مثبت و معنی‏داری بین عملکرد گل و بذر با ارتفاع و روز تا رسیدگی کامل بذر مشاهده شد. دو مولفه اول در تجزیه به مولفه‏های اصلی، 71 درصد از کل واریانس متغیرها را تبیین کرد. عملکرد گل، عملکرد بذر، درصد اسانس، ارتفاع و عملکرد دو ترکیب E-β farnesene و α-bisabololoxide A عمده‏ترین نقش را در تشکیل مولفه اول داشتند. تجزیه خوشه‏ای، 32 جمعیت مورد بررسی را در پنج گروه قرار داد. قرار گرفتن جمعیت‏ها در کنار هم نشان داد که ﺗﻨﻮع ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ تا حد زیادی از ﺗﻨـﻮع ژﻧﺘﯿﮑـﯽ ﺗﺒﻌﯿﺖ دارد. نتیجه‏گیری: با توجه به اهمیت عملکرد گل و عملکرد اسانس در گیاه بابونه، با استفاده از نتایج تجزیه خوشه‏ای، 18 جمعیت از 32 جمعیت اولیه جهت ادامه تحقیقات و تکمیل فرایند اصلاحی انتخاب شدند که از گروه اول، پنج جمعیت اصفهان 1، 4، 5 و 6 و لرستان 1 به دلیل عملکرد گل بالا، از گروه دوم، شش جمعیت اصفهان 2، لرستان 3، 4 و 6 و خوزستان 2 و 5 به دلیل عملکرد اسانس بیشتر و از گروه سوم، هشت جمعیت اصفهان 7، لرستان 2، 5، 7 و 8 و خوزستان 3، 6 و 10 به دلیل عملکرد گل و عملکرد اسانس بالا بودند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21711_505fb4b0905e5c79e3f80abba874b49c.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Effect of Biofertilizer Application on Agronomic Characteristics and Yield of Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) in Intercropping with Basil (Ocimum basilicum L.) اثر کاربرد کود زیستی بر صفات زراعی و عملکرد شنبلیله (Trigonella foemum-graecum L.) در کشت مخلوط با ریحان (basilicum L. Ocimum) 107 122 21747 10.22034/saps.2025.64883.3317 FA عاطفه ابراهیمی گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز روح اله امینی استاد گروه اکوفیزیولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز عادل دباغ محمدی نسب گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Journal Article 2024 12 05 Background & Objectives: Sustainable agriculture is a combination of agricultural management knowledge that can be beneficial in the long term from a biological, environmental and economic perspective. One of the solutions for sustainable agriculture is the use of intercropping and biofertilizers. In this regard, the present study investigates the effect of different biofertilizer and intercropping treatments with basil (Ocimum basilicum L.) on the growth characteristics and yield of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.). Materials & Methods: An experiment was conducted in a Farm in Chaldran city in 2021. The experiment was conducted as a factorial in a randomized complete block design with three replications. The first factor was the type of cultivation in five levels including monocropping of fenugreek, intercropping with basil by the replacement method in the form of a row intercropping with the ratios of 2:2, 2:4, 3:5 fenugreek-basil and an additive intercropping of (100% basil + 50% of fenugreek). The second factor was the type of fertilizer in three levels including the application of 100% chemical fertilizer (NPK), biofertilizer (Mycoroot + Biofarm), and combination of 50% chemical fertilizer and biofertilizer (Mycoroot + Biofarm). Results: According to the results the highest fenugreek grain yield was produced in 2F:2B treatment (70.61) g/m2 which had a significant difference with other cultivation patterns. Also, based on the results, the effect of fertilizer treatments and planting system on plant height, number of pods and fenugreek oil yield was significant, but the maximum value of these traits was related to the 2 rows of fenugreek: 2 rows of basil treatment (49.62 cm), (24 pods) and (3g/m2). The land equivalence ratio in all treatments was more than one and the highest value (2/01) was observed in intercropping of 2F:2B two rows of fenugreek-two rows of basil with the combination of biofertilizer + 50% chemical fertilizer. Conclusion: According to oil yield, fenugreek grain yield, and land equivalent ratio, intercropping of fenugreek and basil is a suitable alternative to monocropping of these plants, Also in order to reduce the chemical fertilizers use, it can be combined with biofertilizers. In this research two rows of fenugreek-two rows of basil intercropping pattern can be suggested. مقدمه و اهداف: کشاورزی پایدار تلفیقی از دانش مدیریت زراعی است که میتواند در بلندمدت از نظر بیولوژیکی، زیستمحیطی و اقتصادی سودمند باشد. یکی از راهکارهای کشاورزی پایدار، استفاده از کشت مخلوط و کودهای زیستی است. در این راستا پژوهش حاضر به بررسی اثر تیمارهای مختلف کودی زیستی و کشت مخلوط ریحان ) basilicum L. Ocimum) برصفات رشدی و عملکرد شنبلیله gereasum L.)– (Trigonella foenum می پردازد. مواد و روش ها: آزمایشی در مزرعه شهرستان چالدران در سال 1400 اجرا گردید.آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. فاکتور اول الگوی کشت در پنج سطح شامل کشت خالص شنبلیله، کشت مخلوط ردیفی 2:2 (2ردیف ریحان : 2ردیف شنبلیله) کشت مخلوط نواری 2:4 (4ردیف ریحان : 2ردیف شنبلیله) کشت مخلوط نواری 3:5 (5 ردیف ریحان : 3ردیف شنبلیله)، کشت مخلوط افزایشی (100:50) 100 درصد ریحان + 50 درصد شنبلیله و فاکتور دوم نوع کود در سه سطح شامل کاربرد 100درصد کود شیمیایی ، 50 درصد کود شیمیایی+ کود زیستی(مایکوروت+بایوفارم) و کود زیستی (مایکوروت+ بایوفارم) بودند. یافتهها: بر طبق یافتهها بیشترین عملکرد دانه شنبلیله در بین الگوهای مختلف کشت مخلوط مربوط به تیمار 2 ردیف شنبلیله: 2 ردیف ریحان (61/70 گرم در مترمربع) بود که اختلاف معنی داری با دیگر الگوهای کشت داشت. همچنین بر اساس نتایج حاصله، اثر تیمارهای کودی والگوی کاشت برارتفاع بوته، تعداد نیام و عملکرد روغن شنبلیله معنی دار ولی بیشینه مقدار این صفات مربوط به تیمار2 ردیف شنبلیله: 2 ردیف ریحان به ترتیب (62/49 سانتی متر)، (24 عدد) و(3 گرم در مترمربع) بود. نسبت برابری زمین در کلیه تیمارها یشتر از یک بوده و حداکثر میزان این نسبت (01/2) برای کشت مخلوط دو ردیف شنبلیله-دو ردیف ریحان با تلفیق کود زیستی+50 درصد کود شیمیایی میباشد. نتیجهگیری: با توجه به ارزیابی عملکرد روغن ، عملکرد دانه شنبلیله و نسبت برابری زمین، کشت مخلوط شنبلیله و ریحان جایگزین مناسبی برای کشت خالص این گیاهان است همچنین به منظور کاهش اثرات کود شیمیایی میتوان از تلفیق آن با کود زیستی بهره برد. در نتیجه الگوی کشت مخلوط دو ردیف شنبلیله-دوردیف ریحان میتواند توصیه گردد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21747_2b4661245ba24ae1553e4039d59c3238.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Effect of Planting Pattern and Integrated Management on Weed Structure, Yield and Yield Components of peanut (Arachis hypogaea L.) اثر آرایش کاشت و مدیریت تلفیقی بر ساختار علف‌های هرز، عملکرد و اجزای عملکرد بادام زمینی (Arachis hypogaea L.) 123 138 21712 10.22034/saps.2025.62901.3266 FA عباس نوبهار گیگلو دانشجوی دکتری علوم علف‌های‌هرز، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران احمد توبه گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران سلیم فرزانه استادیار گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران رسول فخاری بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، مغان، ایران کمال شهبازی هومونلو بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، Journal Article 2024 08 10 Background and Objectives: Considering the importance of oil seeds as the second food reserve in the world after grains, it is necessary to carry out extensive research in the field of various types of oilseeds. The aim of this study was to evaluate effect of planting pattern and integrated management on weed structure, yield and yield components of peanut. Materials and Methods: This experiment was carried out split plot based on a randomized complete block design with six replications in the cropping years of 2021 - 2022 and 2022-2023 in the Agricultural and Natural Resources Research Center of Moghan. Main plot includes planting pattern in three levels (single row, two parallel rows and two zigzag rows) on 75 cm row, and sub plot includes 7 levels of weed management including (planting cover crops 1- crimson clover and 2- hairy vetch, chemical control: 3- application of bentazone + supergalant herbicides combination, 4- mechanical control: 4- weeding once (20 days after planting) and 5- weeding twice (20 and 40 days after planting), 6- weeding the total season of weeds and 7- the control without the use of cover crop and the use of herbicide. Results: The results of the experiment showed that the height of the plant, the number of branches, the chlorophyll index, weight of 100 seeds, seed yield, total density of weeds, and total biomass of weeds were influenced by weed control methods and planting patterns. The highest measured height of the plant (54 cm), the number of branches (10), weight of 100 seeds (82 g), seed yield (1786 kg.ha-1) were obtained in the two-row zigzag planting arrangement and at different levels of weeding, and then in the treatments of hairy vetch, clover and herbicide application, and the lowest values of the mentioned traits were found in the single planting pattern and in without control. In general, two-row zigzag and two-row parallel caused 47% and 32% increase in grain yield, respectively, compared to single row planting patterns. The highest density (15) and biomass of weeds (11 g) was in the single-row planting pattern and in without control and the lowest weed density (1) was in the two-row zigzag planting pattern and in weeding twice or planting cover crops of hairy vetch. Conclusion: According to the conditions of Moghan region, planting two zigzag rows and weeding twice will be the best option to control weeds of peanuts. Also, due to the lack of manpower for weeding, it is recommended to use a mixture of bentazon + super gallant herbicides. مقدمه و اهداف: با توجه به اهمیت دانههای روغنی بهعنوان دومین ذخائر غذایی جهان پس از غلات، انجام تحقیقات گسترده در زمینه انواع دانههای روغنی ضروری میباشد. این مطالعه به‌منظور ارزیابی اثر آرایش کاشت و مدیریت تلفیقی بر ساختار علف های هرز، عملکرد و اجزای عملکرد بادام زمینی انجام شد. مواد و روشها: آزمایش در سال‌های 1401 و 1402 در مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان) به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با شش تکرار اجرا شد. کرتهای اصلی شامل نوع آرایش کاشت (تک ردیفه، دو ردیفه موازی و دو ردیفه زیگزاگی) رو پشتهی 75 سانتیمتری و کرتهای فرعی، 7 سطح مدیریت علفهای هرز شامل (کاشت گیاهان پوششی 1- شبدر کریمسون و 2- ماشک‌ گل‌خوشه‌ای، 3- کاربرد ترکیب علفکش بنتازون + سوپرگالانت، 4- یکبار وجین (20 روز پس از کاشت)، 5- دوبار وجین (20 و 40 روز پس از کاشت)، 6- وجین تمام فصل علفهای هرز و 7- شاهد بدون کاربرد گیاه گیاه پوششی و بدون کاربرد علفکش بودند. یافتهها: نتایج حاصل از آزمایش نشان داد که ارتفاع بوته، تعداد شاخه، شاخص کلروفیل، وزن صد دانه، عملکرد دانه بادام زمینی و تراکم و زیست توده علفهای هرز پهن برگ و باریک برگ تحت تأثیر روشهای کنترل علفهای هرز و آرایش کاشت قرار گرفتند. بیشترین مقدار ارتفاع بوته (54 سانتیمتر)، تعداد شاخه (10 عدد)، وزن صد دانه (82 گرم) و عملکرد دانه بادام زمینی (1786 کیاوگرم در هکتار) در آرایش کاشت دو ردیفه زیگزاگی و در سطوح مختلف وجین علفهای هرز و پس از آن در تیمارهای گیاه پوششی ماشک، شبدر و کاربرد علفکش به دست آمد و کمترین مقادیر صفات ذکر شده در آرایش کاشت تک ردیفه و در شرایط شاهد بدون کنترل حاصل گردید. بطور کلی آرایش کاشت دو ردیفه زیگزاگی و دو ردیفه موازی به ترتیب موجب 47 و 32 درصد افزایش عملکرد دانه نسبت به آرایش کاشت تک ردیفه شدند. بیشترین تراکم (15 بوته در متر مربع) و زیست توده علفهای هرز (11 گرم در متر مربع) در آرایش کاشت تک ردیفه و در شرایط شاهد بدون کنترل و کمترین تراکم علفهای هرز (1 بوته در متر مربع) در آرایش کاشت دو ردیفه زیگزاگی و بطور مشترک در تیمارهای وجین علفهای هرز و کشت گیاه پوششی ماشک به دست آمد. نتیجه گیری: با توجه به شرایط منطقه مغان، آرایش کاشت دو ردیفه زیگزاگی و انجام دوبار وجین علفهای هرز بهترین گزینه برای کنترل علفهای هرز بادام زمینی خواهد بود. ولی در صورت کمبود نیروی کار برای وجین، استفاده از اختلاط علفکش بنتازون و سوپر گالانت در اولویت بعدی قابل توصیه میباشد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21712_b2d407c483e932b68fba2d043cf77402.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Effects of Drought Stress and Salicylic Acid Sprayingon some Agronomical and Physiological Traits in Cumin Ecotypes اثرات تنش خشکی و محلول‌پاشی اسید سالیسیلیک بر برخی از صفات زراعی و فیزیولوژیک در اکوتیپ‌های زیره سبز 139 154 21742 10.22034/saps.2025.63225.3272 FA مسعود گلستانی استادیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2024 08 30 Background &Objectives: Drought stress is one of the limiting factors for crop production. Salicylic acidcan increase stress resistance and also improve plant growth and yield.The aim of this study was to investigate the effect of salicylic acid application on agronomical and physiological characteristics of cumin (Cuminum cyminum L.) ecotypes under drought stress conditions. Materials and Methods:This experiment was conducted as split plot factorial experiment based on randomized complete block design with three replications during 2023in Abarkouh city. Experimental factors included three levels of drought stress (non-stress, mild stress and severe stress), two level of salicylic acid spraying (0 and 2 mM) and six cumin ecotypes (Ardakan, Bafgh, Abadeh, Kerman, Isfahan and Semirom). Results:The highest value of number of umbel per plant, number of seed per umbel, plant height and leaf relative water content and the lowest value of ion leakage were seen under non-stress condition with salicylic acid application. The highest value of grain yield was obtained under non-stress condition with salicylic acid application and the lowest value of grain yield was obtained under severe drought stress and lack of application ofsalicylic acid and the most increase of this trait was observed under severe drought stress with salicylic acid application. Kerman and Ardakan ecotypes had the highest value of number of umbels per plant, number of seed per umbel, leaf relative water content and grain yield and the lowest value of plant height and ion leakage. Conclusion:Based on the present research, the use of 2mM salicylic acid is recommended to improve the growth and yield of cuminfor decrease of negative effects of drought stress conditionespecially in Kerman and Ardakan ecotypes. مقدمه و اهداف: تنش خشکی یکی از عوامل محدود‌کننده تولید گیاهان زراعی به‌شمار می‌رود. اسید سالیسیلیک درکنار افزایش توان مقاومت به تنش‌ها، رشد و عملکرد گیاه را نیز بهبود می‌بخشد. هدف این پژوهش بررسی اثرات استفاده از اسید سالیسیلیک روی برخی از صفات زراعی و فیزیولوژیکی در اکوتیپ‌های گیاه زیره سبز (Cuminum cyminum L.) تحت شرایط تنش خشکی بود. مواد و روش‌ها: این آزمایش به‌صورت اسپلیت‌پلات فاکتوریل درقالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1402 در شهرستان ابرکوه اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل تنش خشکی در سه سطح بدون‌تنش، تنش متوسط و شدید، محلول‌پاشی اسید سالیسیلیک در دو غلظت صفر و 2 میلی‌مولار و اکوتیپ در شش سطح اردکان، بافق، آباده، کرمان، اصفهان و سمیرم بود. یافته‌ها: بیشترین تعداد چتر در بوته، تعداد دانه در چتر، ارتفاع بوته و محتوای نسبی آب برگ و کمترین نشت‌یونی در تیمار بدون‌تنش با کاربرد اسید سالیسیلیک مشاهده شد. بیشترین عملکرد دانه در تیمار بدون‌تنش با محلول‌پاشی اسید سالیسیلیک و کمترین آن در تیمار تنش خشکی شدید و عدم محلول‌پاشی بود و بیشترین درصد افزایش آن با کاربرد اسید سالیسیلیک در شرایط تنش خشکی شدید مشاهده شد. اکوتیپ‌های کرمان و اردکان ازنظر تعداد چتر در بوته، تعداد دانه در چتر، محتوای نسبی آب برگ و عملکرد دانه بیشترین و ازنظر نشت‌یونی و ارتفاع بوته کمترین مقدار را داشتند. نتیجه‌گیری: براساس نتایج این پژوهش، استفاده از 2 میلی‌مولار اسید سالیسیلیک جهت بهبود رشد و عملکرد گیاه زیره سبز جهت کاهش اثرات منفی تنش خشکی به‌ویژه در اکوتیپ‌های کرمان و اردکان قابل توصیه می‌باشد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21742_ee888761e17a5de03f2c6b6d115a9c67.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 07 Effect of light quality and method of leaf cutting preparation on rooting and rhizome generation of Zamioculcas zamiifolia اثر کیفیت نور و روش تهیه قلمه برگی بر ریشه‌زایی و تولید ریزوم گیاه زاموفیلیا (Zamioculcas zamiifolia) 155 169 21715 10.22034/saps.2025.60015.3181 FA سهیلا نقش آرا دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. منصور مطلوبی دانشیار گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران علیرضا مطلبی آذر دانشیار گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران مینا امانی دانشجوی دکتری گروه باغبانی دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2024 02 13 Background & Objectives: Foliage palnts as a member of indoor plants are popular for their beautiful leaves. Zamioculcas zamiifolia is an important ornamental species with significant economic value which belongs to this group. This study aims to investigate the factors influencing rooting and the production of rapidly growing rhizomes, which are essential for the quick establishment of the plant. Additionally, the role of artificial light in enhancing growth underscores the need for relevant experiments.Application of light quality in propagating leaf cuttings might be helpful in solving this problem. Materials & Methods: The experiment was conducted factorially in a completely randomized design, evaluating two factors: cutting type (1. complete leaflet cuttings, 2. leaflet cuttings with a 2 cm petiole, 3. half leaflet cuttings) and light quality (red, blue, and purple). Leaflets were taken from middle part of a matured leaf grown on a mother plant. Light intensity in all treatments was set to provide 200 µmol (photos) m-2 s-1. Measurements included rhizome length and width, number of rhizomes and roots, average root length, and chlorophyll index at 80, 110, and 140 days post-planting. Results: The leaflet sample with the petiole showed the greatest rhizome length, increasing from 27.16 mm at 80 days to 42.4 mm at 140 days. Purple light produced the widest rhizome, while the complete leaflet sample yielded the highest number of roots across all light conditions. Half leaflet cuttings resulted in the lowest number of roots and the shortest roots as well. Purple light was found to be the most effective for enhancing propagation efficiency. Followng purple light, the role of red light in propagation was more efficient than the both white and blue light. Chlorophyll index was the highest under white light in the last two measurement periods. However, the lowest chlorophyll indext was observed in the half leaflet cuttings grown under puple light. Conclusions: This study highlights the significant impact of cutting type and light quality on the growth of Zamioculcas zamiifolia. Purple light is recommended to enhance rhizome and root production in this ornamental plant. Half leaflet cuttings showed higher potential in increasing the number of rhizomes and consequently the number of plantlets progagated using this type of cuttings despite of poor rooting quality observed in intial stages of development. مقدمه و اهداف: گیاهان برگساره ای گروه بزرگی از گیاهان آپارتمانی هستند که بخاطر داشتن برگ های زیبا مورد توجه عموم مردم هستند. گیاه زاموفیلیا (Zamioculcas zamiifolia) به‌عنوان یک گیاه زینتی با ارزش از این گروه شناخته می شود. ازدیاد تجاری این گیاه به کمک قلمه های برگی است. طولانی بودن زمان تکثیر یکی از موانع اصلی در ازدیاد تجاری این گیاه به شمار می رود. یافتن راهکارهای مناسب برای رفع این مشکل می تواند بسیار ارزشمند باشد. استفاده از کیفیت مناسب نور در ازدیاد قلمه برگی شاید بتواند به حل این مشکل کمک کند. مواد و روشها: آزمایش بهصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی اجرا شد. فاکتور اول شامل نوع قلمه در سه سطح: 1- قلمههای برگچهای کامل 2- قلمههای برگچهای همراه دو سانتیمتر از نصف دمبرگ 3- قلمه برگچهای شامل نصف برگچه با برش طولی از محل رگبرگ اصلی بود. فاکتور دوم کیفیت نور شامل نورهای قرمز (650 نانومتر)، آبی (460 نانومتر)، بنفش (400 نانومتر) و سفید بود. برگچه ها از بخش میانی یک برگ بالغ از گیاه مادری در حال رشد بدست آمدند. شدت نور مورد استفاده در تمامی تیمارها 200 میکرومول فوتون بر مترمربع بر ثانیه تنظیم شد. اندازه‌گیری صفات طول و عرض ریزوم، تعداد ریزوم و ریشه، میانگین ریشه، شاخص کلروفیل در زمانهای 80، 110 و 140 روز از کاشت انجام شد. یافتهها: نمونه برگچه با دمبرگ در طول سه زمان بیشترین طول ریزوم را نشان داد که از 27/16 میلی‌متر در 80 روز به 4/22 میلی‌متر در 140 روز رسید. همچنین، نور بنفش و نمونه برگچه کامل بیشترین عرض ریزوم را تولید کردند. نمونه برگچه کامل در تمامی شرایط نوری بیشترین تعداد ریشه را تولید کرد. نمونه نصف برگچه کمترین تعداد و کوتاهترین ریشه ها را تولید کرد. نور بنفش به‌عنوان مؤثرترین نور در افزایش راندمان تکثیر شناسایی شد. بعد از نور بنفش تاثیر نور قرمز در راندمان تکثیر بیشتر از نور سفید و آبی بود. نور سفید بیشترین میزان شاخص کلروفیل را در دو زمان آخر اندازه‌گیری نشان داد.کمترین میزان شاخص کلروفیل در نور بنفش و در نمونه نصف برگچه مشاهده شد. نتیجهگیری: استفاده از نور بنفش می‌تواند به‌عنوان یک روش مؤثر در افزایش تولید ریزوم و ریشه در این گیاه زینتی مورد توجه قرار گیرد.قلمه های نصف برگچه برای افزایش تعداد ریزوم ها و درنتیجه افزایش شمار گیاهان تولیدی کارآیی بیشتری دارند هرچند در مراحل اول کیفیت ریشه های تولیدی آنها پایین است.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21715_26ac8a0d143e664e17e1ea4f31fd2320.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Evaluation of agro-climatic suitability of jujube (Ziziphus jujuba) in Fars province, ارزیابی تناسب اقلیمی-کشاورزی عناب (Ziziphus jujuba ) در استان فارس 171 187 21716 10.22034/saps.2025.62557.3255 FA جواد طایی سمیرمی گروه علوم کشاورزی - دانشگاه فنی و حرفه ای- تهران- ایران محمود ایزدی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران محمد فروزنده گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل Journal Article 2024 07 19 Background and Objectives: The development of planting new species in a region requires the analysis of the limitations and capabilities of the lands using new methods and geostatistical techniques on a regional scale. Materials and Methods: This research was carried out in order to evaluate the climatic capacity of the lands of Fars province for jujube cultivation in 2020-2023For this purpose, databases and information layers including meteorology, land use, digital elevation model (DEM 30 meters), soil, vegetation, etc. were created. In the second step, the agro-climatic indicators of the studied area were determined and standardized, and based on that, the jujube growth period pattern was determined in each region. In the third step, the phenological behavior of jujube species was determined and analyzed based on the existing models, and then in the fourth step, the climate-agricultural indicators determining the ecological tolerance ranges of jujube, including thermal indices, topography, thermal risks in the main period's phenology were modeled, evaluated and zoned using the method of AHP. The final map described and explained the agroclimatic suitability of jujube in Fars province, emphasizing the goal of producing suitable fruit. Results: Based on these results, 21% of lands with very high suitability, 23% of lands with good to medium suitability, and 21% of lands with poor suitability and the rest of the lands, which include approximately 35% of the province, are not suitable for jujube cultivation in order to produce high quality fruit. Conclusion: In general, it is predicted that, the cold to moderate climates of Fars province with appropriate soil depth, areas are very prone to produce high-quality jujube fruit. Subtropical climates and relatively warm areas of have moderate suitability. Tropical areas with a very hot climate and very cold areas with an altitude of more than 2200 meters and areas that had other edaphic limitations are not suitable for jujube production. Also, the model used in this research has provided a practical instruction for the development of jujube production. مقدمه و اهداف: توسعه کاشت گونه‌های جدید در یک منطقه مستلزم تحلیل محدودیت‌ها و قابلیت‌های اراضی با استفاده از روش‌های نوین و تکنیک‌های زمین‌آماری در مقیاس منطقه‌ای است. این تحقیق به منظور ارزیابی توان اقلیمی اراضی استان فارس جهت کشت عناب در سال 1400-403 انجام شده است. مواد و روش‌ها: ابتدا پایگاه دادهها و لایههای اطلاعاتی شامل هواشناسی، کاربری اراضی، مدل رقومی ارتفاع (دقت 30 متر)، خاک، پوشش گیاهی استان فارس ایجاد شد و دادههای گیاهی از مناطق اصلی تولید عناب در خراسان جنوبی و برخی مناطق فارس جمع آوری گردید. در گام دوم شاخصهای اقلیمی کشاورزی منطقه مورد مطالعه تعیین و تفکیک شد و بر اساس آن الگوی دوره رشد عناب در هر منطقه تعیین گردید. در گام سوم رفتار فنولوژی گونه عناب بر اساس مدل‌های موجود تعیین و تحلیل شد و سپس در گام چهارم شاخص‌های اقلیمی-کشاورزی تعیین کننده دامنه‌های بردباری اکولوژیک عناب شامل شاخص حرارتی، توپوگرافی، ریسک‌های حرارتی با استفاده از روش مقایسات زوجی مدل‌سازی، ارزیابی و پهنه‌بندی گردید. نقشه نهایی میزان تناسب آگروکلیماتیک عناب در استان فارس را با تأکید بر هدف تولید میوه مناسب توصیف و تبیین نمود. یافته‌ها: نتایج نشان داد که 21 درصد از اراضی دارای تناسب بسیار بالا، 23 درصد اراضی دارای تناسب خوب تا متوسط و 21 درصد اراضی از تناسب ضعیف و بقیه اراضی که تقریباً 35 درصد سطح استان را شامل می‌شود برای کشت عناب به منظور تولید میوه با کیفیت بالا نامناسب می‌باشد. نتیجه‌گیری: طور کلی بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش اقلیم‌های سرد تا معتدل استان فارس با عمق مناسب خاک، مناطق بسیار مستعدی برای تولید میوه عناب با کیفیت بالا ومناطق اقلیمی نسبتاً گرم و نیمه گرمسیری استان از تناسب متوسط برخوردار هستند. مناطقی گرمسیر با اقلیم بسیار گرم و مناطق بسیار سرد با ارتفاع بیش از 2200 متر و مناطقی که دارای سایر محدودیت‌های ادافیکی بودند برای تولید عناب مناسب نمی‌باشند. همچنین الگوی مورد استفاده در این پژوهش، یک دستورالعمل مناسب و کاربردی جهت توسعه کشت عناب ارایه نموده است.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21716_d7c2d08c1b7af4cf716fd3cdcbe2486b.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Study of essential oil components and some phytochemical characteristics of Salvia officinalis L. under infra-red and hybrid (infra-red- hot air) drying methods مطالعه تغییرات ترکیبات اسانس و برخی خصوصیات فیتوشیمیایی گیاه مریم‌گلی دارویی Salvia officinalis L.)) تحت تیمارهای خشکاندن با روش های مادون قرمز و ترکیبی (هوای گرم- مادون قرمز) 189 203 21718 10.22034/saps.2025.64389.3306 FA سعیده علیزاده سالطه گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران سمایه پناهی گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران خسرو محمدی قرمزگلی گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران حسین غفاری ستوبادی گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2024 11 06 Background & Objectives: The essential oil of the sage has numerous applications in the pharmaceutical, perfumery, and health and cosmetic products industries. On the other hand, the method of drying significantly affects the quantity and quality of the essential oil of medicinal plants. According to previous studies, the effect of infrared drying and the hybrid method (hot air-infrared) on the yield and components of the essential oil of sage have not yet been investigated. Therefore, due to economic importance of this plant's essential oil in various industries, the present study was conducted. Materials and Methods: In this study, changes in essential oil compounds and some phytochemical properties under infrared drying treatments (0.4, 0.5 and 0.6 W/cm2), combined (hot air-infrared) And the shade drying were investigated in the form of a completely random design with three replications. Results: According to the results obtained, the best method for preserving the color quality of the medicinal sage was infrared drying at 0.4 W/cm2. Among the components of the essential oil, the amount of beta thujone compound was observed in infrared drying at 0.4 W/cm², and the maximum amount of camphor and alpha thujone were obtained in the combined drying method (infrared 0.4 W/cm² + hot air at 45°C). Also, the highest amount of 1,8-cineole compound was recorded in shade drying. The highest amount of flavonoid was found in the combined drying method (infrared 0.4 W/cm2 + hot air at 45°C). The highest amount of antioxidant activity was observed in shade drying method with a slight difference compared to the combined drying method. Conclusion: Based on the obtained results, the combined hot air-infrared drying method is recommended for maintaining both the appearance quality and the active compounds of sage essential oil. مقدمه و اهداف: اسانس گیاه دارویی مریم گلی در صنایع داروسازی، عطرسازی و فرآورده‌های بهداشتی و آرایشی کاربردهای فراوانی دارد. از طرفی انتخاب روش ﺧﺸﮏ ﮐﺮدن بر کمیت و کیفیت اسانس گیاهان دارویی تاثیر بسزایی دارد. با توجه به بررسی مطالعات پیشین، اثر خشک کردن مادون قرمز و همچنین روش هیبریدی هوای گرم- مادون قرمز، بر عملکرد و اجزای اسانس گیاه دارویی مریم گلی تاکنون انجام نشده است، لذا با توجه به اهمیت اقتصادی اسانس این گیاه در صنایع مختلف، مطالعه حاضر صورت پذیرفت. مواد و روش ها: در این مطالعه، تغییرات ترکیبات اسانس و برخی خصوصیات فیتوشیمیایی تحت تیمارهای خشک کردن مادون قرمز (٤/٠، ٥/٠، ٦/٠ وات بر سانتیمتر مربع)، ترکیبی (هوای داغ-مادون قرمز) و سایه خشک در قالب طرح کاملاً تصادفی و با سه تکرار بررسی شد. یافته ها: با توجه به نتایج به دست آمده، بهترین روش برای حفظ کیفیت رنگ گیاه مریمگلی دارویی، روش خشک کردن با مادون قرمز 4/0 وات بر سانتیمتر مربع بود. از بین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس، مقدار ترکیب بتا توجون در روش خشک کردن با مادون قرمز 4/0 وات بر سانتیمتر مربع، و حداکثر میزان ترکیبات کامفور و آلفا توجون، روش خشک ‌کردن ترکیبی (مادون قرمز 4/0 وات بر سانتیمتر مربع- هوای گرم 45 درجه) بود. همچنین بیشترین میزان ترکیب 1و8- سینئول در خشک‌کردن در سایه مشاهده گردید. بیشترین میزان فلاونوئید در روش خشک کردن ترکیبی (مادون قرمز 4/0 وات بر سانتیمتر مربع- هوای گرم 45 درجه) به دست آمد. بیشترین میزان فعالیت آنتیاکسیدانی در روش خشک کردن در سایه با اختلاف جزئی با روش خشک کردن ترکیبی (مادون قرمز 4/0 وات بر سانتیمتر مربع- هوای گرم 45 درجه) بود. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج به دست آمده، روش خشک کردن ترکیبی جهت حفظ کیفیت ظاهر و مواد مؤثره موجود در اسانس مریم گلی توصیه می‌شود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21718_1619f5f907bcf8d5e70565c2dd1e93a6.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Effect of Algae Extract and Dipotassium Phosphate Foliar Application on the Life Parameters of Black Bean Aphid (Aphis fabae) اثر محلول پاشی با عصاره جلبک و کود فسفات پتاسیم بر آماره های زیستی شته سیاه باقلا (Aphis fabae 205 219 21762 10.22034/saps.2025.67785.3374 FA کوثر کریمی رشته حشره شناسی کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان تبریز سولماز عظیمی گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. ناهید واعظ گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. Journal Article 2025 06 10 Background and Objectives: The application of organic fertilizers and fertilizers containing phosphorus and potassium can increase the resistance of crops against pests. This study aimed to investigate the effect of algae extract (Stemplex) and potassium phosphate fertilizer (Dekap) on the biostatistics of the black bean aphid (Aphis fabae). Material and Methods: This study was conducted to investigate the effect of fertilizer treatment (Dekap, Stimplex and control) on the biological statistics of black beet aphids under controlled conditions of temperature (25±2 C0) and humidity (60%±5). In addition, the light period was 14 hours of light and 10 hours of darkness. Beans were sprayed three times with the recommended concentration of Dekap fertilizer (1 ml per liter) and Stemplex (2 ml per liter). The first time was at the planting stage and the subsequent times were repeated at intervals of two weeks after planting faba bean. The aphids were reared on each treatment for three generations. The data were analyzed using the age-stage, two-sex life table approach. Results: The results of experiments on the effect of two fertilizers on bean plant showed that different treatments compared to control treatment had a significant effect on biological characteristics and outlines of the black beet aphid life table. The maximum duration of the immature stages was 7.83±0.26 days on the Stemplex treatment. The highest intrinsic population growth rate (r) was obtained on control treatment (0.51±0.009 per day) and the lowest r value was related to Stemplex fertilizer treatment (0.13±0.016). In addition, the lowest value of net reproduction rate (R0) was calculated to be 3.36±0.46 (offspring/ individual) on the Stemplex treatment. Conclusion: Creating optimal conditions for the plant and using appropriate fertilizers affects the host plant's resistance to pests. Also, changing the quality of the host through the use of fertilizer may affect the biological characteristics of the pest. According to the results obtained, organic fertilizers, compared to the control treatment, reduced the intrinsic rate of population growth and reproduction rate of black aphid, which was effective in the resistance of broad bean to the aforementioned pest and reduced the use of chemical pesticides. مقدمه و اهداف: استفاده از کودهای آلی و کودهای حاوی فسفر و پتاسیم می تواند مقاومت گیاهان زراعی را در برابر آفات افزایش دهد. تحقیق حاضر با هدف بررسی اثر عصاره جلبک (استمپلکس) و کود فسفات پتاسیم(دکاپ) بر آمارههای زیستی شته سیاه باقلا (Aphis fabae) انجام شد. مواد و روشها: آزمایش تحت شرایط کنترل شده دما (2± 25 درجه سلسیوس) و رطوبت (5±60 درصد) و دوره نوری 14 ساعت روشنایی و 10 ساعت تاریکی انجام شد. گیاه باقلا بدون تیمار کودی، شاهد در نظر گرفته شد و گیاه باقلا با غلظت توصیه شده کود فسفات پتاسیم با نام تجاری دکاپ (یک میلیلیتر در یک لیتر) و عصاره جلبک با نام تجاری استمپلکس (دو میلیلیتر در یک لیتر) در سه نوبت محلولپاشی شد. نوبت اول در مرحله کاشت و دفعات بعد با فاصله دو هفته پس از کاشت باقلا تکرار شد. شتهها روی هر تیمار به تعداد سه نسل پرورش داده شدند. دادههای بهدست آمده بر اساس نظریه جدول زندگی دوجنسی تجزیه و تحلیل شد. یافتهها: نتایج آزمایش تاثیر دو کود روی گیاه باقلا نشان داد که تیمارهای مختلف نسبت به تیمار شاهد اثر معنیداری روی ویژگیهای زیستی و فراسنجههای جدول زندگی شته سیاه باقلا داشتند. بیشینهی طول دوره مراحل نابالغ 26/83±0/7 روز روی تیمار عصاره جلبک به دست آمد. بیشترین نرخ ذاتی افزایش رشد جمعیت (r) روی تیمار شاهد (009/0±51/0 بر روز) و کمترین مقدار r مربوط به تیمار کود استمپلکس (016/0±13/0 بر روز) بهدست آمد. همچنین کمترین مقدار نرخ خالص تولید مثل (R0) 46/0±36/3 (نتاج/ فرد) روی تیمار جلبک محاسبه شد. نتیجهگیری: ایجاد شرایط بهینه برای گیاه و مصرف مناسب کودها، روی مقاومت گیاه میزبان نسبت به آفات تأثیرگذار است. همچنین تغییر کیفیت میزبان با استفاده از کود ممکن است ویژگیهای زیستی آفت را تحت تاثیر قرار دهد. با توجه به نتایج بهدست آمده کود های آلی در مقایسه با تیمار شاهد، باعث کاهش نرخ ذاتی افزایش رشد جمعیت ومیزان زادآوری شته سیاه شدند که در مقاومت باقلا به آفت مذکور تاثیر گذار بوده و باعث کاهش مصرف سموم شیمیایی خواهد شد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21762_cb2cb84d2c8dbaa815d6df039a5261e2.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Effect of Magnetized Water on Root Traits of Different Wheat Species under Salinity Conditions اثر آب مغناطیسی بر صفات ریشه گونه‌های مختلف گندم در شرایط شور 221 237 21761 10.22034/saps.2025.64517.3311 FA اسماعیل محمدی بیلانکوهی دانشجوی دکتری زراعت، گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشگده کشاورزی، دانشگاه تبریز عادل دباغ محمدی نسب گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز جلیل شفق کلوانق گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز روح اله امینی گروه اکوفیزیولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز Journal Article 2024 11 14 Background and Objectives: Due to the limited availability of suitable water resources in arid and semi-arid regions, saline water is a very important source of irrigation in these areas. Plant stimulation using magnetized water and its modulating effect on water salinity has been considered as a way to increase the quantity and quality of the crop. The aim of this study was to evaluate the root system characteristics of different wheat species under magnetic water application and salinity stress. Materials and Methods: The experiment was conducted as a factorial based on a randomized complete block design with three replications in 2019 at the Research Farm of the Faculty of Agriculture, University of Tabriz. The factors included magnetized water (0 and 400 milliTesla), salinity levels of irrigation water (Control (distilled water), 3 and 6 dS/m (NaCl)), and the third factor was six wheat genotypes including diploid (Triticum monococcum), tetraploid (durum wheat cultivars Savaz, Persian, and Dehdasht), and hexaploid (bread wheat cultivars Chamran, Kohdasht). Results: Under moderate and severe salinities, mean shoot biomass, crown diameter, root dry weight, root volume, K+ concentration, and the K+/Na+ ratio in roots and shoots decreased, while root area, cumulative root length, and Na+ concentration in roots and shoots significantly increased. Magnetized water mitigated salinity stress by increasing crown diameter (14.8%), root dry weight (56.4%), rooting depth (34.6%), root volume (approximately 2-fold), root surface area (67.2%), cumulative root length (75.1%), and root-to-shoot ratio (30.1%). It also enhanced K+ concentration (by 14.9% and 8.2%, respectively) and the K+/Na+ ratio (by 20.5% and 13.1%, respectively) in roots and shoots while reducing Na+ concentration in roots and shoots (by 7.9% and 9.8%, respectively). Mean measured traits showed the superiority of Kohdasht and Chamran cultivars over other wheat species across salinity levels. Conclusion: Shoot and root dry weight, root volume, root surface area, total root length, root to shoot ratio, potassium concentration, and potassium to sodium ratio in roots and shoots were improved by magnetizing irrigation water. In terms of root traits and also biomass production, the superiority of Kohdasht and Chamran cultivars over other varieties under salinity stress with the use of magnetized water was evident. Therefore, in regions where access to non-saline water is not possible, the use of magnetized water and the use of resistant cultivars such as Kohdasht and Chamran, is recommended to improve wheat yield. مقدمه و اهداف: بهدلیل محدودیت منابع آب مناسب در نواحی خشک و نیمهخشک، آب شور منبع بسیار مهمی برای آبیاری در این مناطق میباشد. تحریک گیاهان با استفاده از آب مغناطیسی و اثر تعدیل کنندگی آن بر شوری آب بهعنوان راهی برای افزایش کمیت و کیفیت محصول مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، ارزیابی خصوصیات سیستم ریشه‌ای گونه‌های مختلف گندم تحت کاربرد آب مغناطیسی و تنش شوری بود. مواد و روش‌ها: آزمایش بهصورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1398 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز اجرا شد. عامل اول نوع آب (معمولی و مغناطیسی)، عامل دوم شوری آب آبیاری (شاهد (آب مقطر)، 3 و 6 دسیزیمنس بر متر (کلرید سدیم)) و عامل سوم شش ژنوتیپ گندم شامل دیپلوئید (Triticum monococcum)، تتراپلوئید (گندم دوروم ارقام ساوز، پرشین و دهدشت) و هگزاپلوئید (گندم نان ارقام چمران، کوه دشت) بودند.. یافته‌ها: در شوری‌های متوسط و شدید میانگین قطر طوقه، وزن خشک ریشه، حجم ریشه، غلظت پتاسیم و نسبت پتاسیم به سدیم در ریشه و اندام هوایی کاهش و سطح ریشه، طول تجمعی ریشه و غلظت سدیم در ریشه و اندام هوایی افزایش معنی‌داری داشتند. آب مغناطیسی اثرات منفی تنش شوری را با افزایش قطر طوقه (8/14 درصد)، وزن خشک ریشه (4/56 درصد)، عمق ریشه دوانی (6/34 درصد)، حجم (تقریباً 2 برابر)، سطح (2/67 درصد) و طول تجمعی ریشه (1/75 درصد)، نسبت ریشه به اندام هوایی (1/30 درصد)، غلظت پتاسیم (بهترتیب 9/14 و 2/8 درصد) و نسبت پتاسیم به سدیم (بهترتیب 5/20 و 1/13 درصد) در ریشه و اندام هوایی و کاهش غلظت سدیم در ریشه و اندام هوایی (بهترتیب 9/7 و 8/9 درصد) تعدیل کرد. میانگین صفات، برتری ارقام کوهدشت و چمران را در مقایسه با سایر گونههای گندم در سطوح مختلف شوری نشان داد. نتیجه‌گیری: وزن خشک اندام هوایی وریشه، حجم ریشه، سطح ریشه، طول تجمعی ریشه، نسبت ریشه به اندام هوایی، غلظت پتاسیم و نسبت پتاسیم به سدیم در ریشه و اندام هوایی با مغناطیس کردن آب آبیاری بهبود یافت. از نظر صفات ریشه و همچنین تولید بیوماس ، برتری ارقام کوهدشت و چمران نسبت به سایر گونهها تحت تنش شوری با کاربرد آب مغناطیسی مشهود بود. بنابراین، در مناطقی که دسترسی به آب غیر شور امکان پذیر نیست، کاربرد آب مغناطیس شده و استفاده از ارقام مقاومی مانند کوهدشت و چمران برای بهبود عملکرد گندم پیشنهاد میشود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21761_5334f6fb99112b9a3b541c6fc177adc7.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Evaluation of the use of allelopathic potential of different vetch species for control of broomrape (Orobanche aegyptiaca) in sunflower (Helianthus annuus L.) ارزیابی توان دگرآسیبی گونه‌های ماشک (Vicia spp.) به منظور مدیریت گل جالیز (Orobanche aegyptiaca) در آفتابگردان (Helianthus annuus L.) 239 254 21730 10.22034/saps.2025.61816.3227 FA حمید اکبری حجت گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه زنجان علیرضا یوسفی دانشکده کشاورزی- گروه زراعت و اصلاح نباتات- دانشگاه زنجان ایرج نصرتی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه مرجان دیانت دانشکده کشاورزی و صنایع غذایی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2024 05 26 Background & Objectives: Broomrape (Orobanche cumana Wallr.) is one of the most destructive parasitic weeds in sunflower production and causes severe yield losses in many sunflower-growing regions. Sustainable and environmentally friendly approaches are needed to reduce dependence on chemical control methods. Allelopathic cover crops and living mulches, particularly vetch species, may suppress broomrape establishment and development through competition and release of inhibitory compounds. Therefore, this study was conducted to evaluate the allelopathic potential of different vetch species and their residues for broomrape management in sunflower and to determine the response of different sunflower cultivars to these management practices. Materials & Methods: The experiment was conducted as a factorial arrangement based on a completely randomized design with three replications. Experimental factors included sunflower cultivars consisting of a native accession (Ablagh Sefid) and the Azargol cultivar, and broomrape management treatments including living mulch of hairy vetch (Vicia villosa Roth), white vetch (Vicia pannonica Crantz), and Maragheh vetch (Vicia villosa subsp. varia (Host) Corb.), as well as hairy vetch residues applied as dead mulch at rates of one, two, and three kg m⁻². Broomrape density, dry weight, and sunflower seed yield were measured to evaluate treatment effects. Results: Significant differences were observed among treatments for broomrape suppression and sunflower performance. The lowest broomrape density (0.78 plant m⁻²) and dry weight (1.46 g m⁻²) were obtained in plots where hairy vetch was intercropped with the Azargol cultivar, indicating strong suppressive effects of hairy vetch living mulch on broomrape establishment. Compared with the control treatment, sunflower seed yield under living mulch of hairy vetch, white vetch, and Maragheh vetch decreased by 5.33%, 14.01%, and 27.45%, respectively. Although living mulches reduced yield to some extent due to interspecific competition, hairy vetch showed the least negative impact on sunflower productivity while providing the greatest broomrape suppression. In contrast, application of hairy vetch residues as dead mulch caused substantial reductions in seed yield, particularly at the rate of one kg m⁻², where yield decreased by 71.92% in Azargol and 70.36% in Ablagh Sefid compared with their respective controls. The native accession exhibited greater sensitivity to broomrape infestation than the Azargol cultivar across most treatments. Conclusion: The findings of this study demonstrate that living mulch of hairy vetch can effectively suppress broomrape infestation in sunflower and may serve as an environmentally sustainable component of integrated broomrape management programs. Among the evaluated treatments, hairy vetch living mulch provided the best balance between weed suppression and crop productivity. Furthermore, the Azargol cultivar showed greater tolerance to broomrape infestation than the native accession, suggesting that cultivation of this cultivar in heavily infested areas may improve sunflower performance and reduce yield losses. These results highlight the potential of integrating tolerant cultivars with allelopathic cover crops for sustainable management of parasitic weeds in sunflower production systems. مقدمه و اهداف: گل جالیز (Orobanche aegyptiaca) یکی از خطرناک ترین علف‌های هرز انگلی در تولید آفتابگردان است و باعث کاهش شدید عملکرد در بسیاری از مناطق کشت آفتابگردان می‌شود. برای کاهش وابستگی به روش‌های کنترل شیمیایی، رویکردهای پایدار و سازگار با محیط زیست مورد نیاز است. گیاهان پوششی آللوپاتیک و مالچ‌های زنده، به ویژه گونه‌های ماشک، ممکن است از طریق رقابت و آزادسازی ترکیبات بازدارنده، استقرار و توسعه گل جالیز را مهار کنند. بنابراین، این مطالعه به منظور ارزیابی پتانسیل آللوپاتی گونه‌های مختلف ماشک و بقایای آنها برای مدیریت گل جالیز در آفتابگردان و تعیین پاسخ ارقام مختلف آفتابگردان به این شیوه‌های مدیریتی انجام شد. مواد و روشها: این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل ارقام آفتابگردان شامل یک توده بومی (ابلق سفید) و رقم آذرگل، و تیمارهای مدیریت گل جالیز شامل مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای (Vicia villosa Roth)، ماشک سفید (Vicia pannonica Crantz) و ماشک مراغه‌ای (Vicia villosa subsp. varia (Host) Corb) و همچنین بقایای ماشک گل‌خوشه‌ای که به عنوان مالچ مرده با مقادیر یک، دو و سه کیلوگرم در متر مربع استفاده شدند، بودند. تراکم گل جالیز، وزن خشک و عملکرد دانه آفتابگردان برای ارزیابی اثرات تیمارها اندازه‌گیری شد. یافتهها: تفاوت‌های معنی‌داری بین تیمارها از نظر کنترل گل جالیز و عملکرد آفتابگردان مشاهده شد. کمترین تراکم گل جالیز (78/0 بوته در متر مربع) و وزن خشک (46/1 گرم در متر مربع) در کرت‌هایی که ماشک گل‌خوشه‌ای با رقم آذرگل کشت مخلوط داشتند، به دست آمد که نشان‌دهنده اثرات سرکوبگرانه قوی مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای بر استقرار گل جالیز است. در مقایسه با تیمار شاهد، عملکرد دانه آفتابگردان تحت مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای، ماشک سفید و ماشک مراغه به ترتیب 33/5٪، 01/14٪ و 45/27٪ کاهش یافت. اگرچه مالچ‌های زنده تا حدودی به دلیل رقابت بین گونه‌ای عملکرد را کاهش دادند، ماشک گل‌خوشه‌ای کمترین تأثیر منفی را بر بهره‌وری آفتابگردان نشان داد و در عین حال بیشترین سرکوب گل جالیز را فراهم کرد. در مقابل، استفاده از بقایای ماشک گل‌خوشه‌ای به عنوان مالچ مرده باعث کاهش قابل توجه عملکرد دانه، به ویژه با نرخ یک کیلوگرم در متر مربع، شد، به طوری که عملکرد در رقم آذرگل ۷۱.۹۲ درصد و در رقم ابلق سفید 36/70درصد در مقایسه با شاهدهای مربوطه کاهش یافت. در بیشتر تیمارها، توده بومی حساسیت بیشتری به آلودگی گل جالیز نسبت به رقم آذرگل نشان داد. نتیجهگیری: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای می‌تواند به طور مؤثر هجوم گل جالیز را در آفتابگردان سرکوب کند و می‌تواند به عنوان یک جزء پایدار زیست‌محیطی از برنامه‌های مدیریت تلفیقی گل جالیز عمل کند. در میان تیمارهای ارزیابی شده، مالچ زنده ماشک گل‌خوشه‌ای بهترین تعادل را بین سرکوب علف‌های هرز و بهره‌وری محصول ایجاد کرد. علاوه بر این، رقم آذرگل تحمل بیشتری نسبت به هجوم گل جالیز نسبت به گونه بومی نشان داد، که نشان می‌دهد کشت این رقم در مناطق به شدت آلوده ممکن است عملکرد آفتابگردان را بهبود بخشد و تلفات عملکرد را کاهش دهد. این نتایج پتانسیل تلفیق ارقام متحمل با گیاهان پوششی آللوپاتیک را برای مدیریت پایدار علف‌های هرز انگلی در سیستم‌های تولید آفتابگردان برجسته می‌کند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21730_131363cb45e2afebf740ee1a695cdbec.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 The Effect of Climate Change and Price Risk on the Sustainable Production of Selected Irrigated Crops in East Azarbaijan Province اثر تغییرات اقلیم و ریسک قیمت بر تولید پایدار محصولات زراعی آبی منتخب استان آذربایجان شرقی 255 274 21717 10.22034/saps.2025.62222.3239 FA محمد قهرمان‌زاده گروه اقتصاد کشاورزی- دانشگاه تبریز فایزه نوبهار خسروشاهی دانش آموخته کارشناسی ارشد اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز اسماعیل پیش بهار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران. Journal Article 2024 06 23 Background and Objectives: Along with the non-economic factors affecting the sustainable production of agricultural products, economic factors play a crucial role. Among the important economic factors, we can mention the prices of inputs, international market conditions, market demand, consumer preferences, relative prices of agricultural products, government policies, access to credit and infrastructure, and technology. The impact of these economic factors on the sustainable production of the product is manifested in the form of the growth and development of that product, which is particularly evident in the supply response of agricultural products to price and non-price factors. The present study aims to investigate the effect of climate change and price risk on sustainable production and the supply response of major irrigated crops in East Azerbaijan province, including wheat, barley, potato, and onion. Materials and Methods: To achieve the goal, the expected prices, price risk, and yield risk of these products were first measured. Then, the Nominal Protection Rate (NPR) index of these products was estimated, considering the real exchange rate. To ensure the estimation of the supply response functions through a Seemingly Unrelated Regression Equations (SURE) model, the Breusch-Pagan test was used. Ultimately, the supply response functions of these crops were estimated using the SURE method, and the response elasticities were calculated. Results: The results of estimating the supply response functions showed that the relative expected price of the product and competing products, the average and fluctuations of rainfall and temperature, the ratio of price risk to the yield risk, and the NPR have a significant effect on the acreage of the products. Calculating the elasticity of the supply response to the NPR (0.08) showed that the government's support policy has been effective in the sustainable production of wheat. The results of the calculation of the supply response elasticities of irrigated barley showed that the increase in the barley price (0.22) compared to the price of competing products has a greater effect on sustainable production and the allocation of the acreage to the irrigated barley. The supply response function of potatoes indicates that, among the price and non-price factors, potato growers show the most response to changes in rainfall fluctuations and maximum temperature, i.e., climate variables, regarding the sustainable production of the product. Additionally, the results of the estimation of the onion supply response function show that the farmers react more to the relative expected price of onion in the first place and to weather variables in the second place. Conclusion: The findings showed that sustainable production and the cultivated area of selected products are most influenced by expected prices, price risk, and yield risk along with the fluctuations of weather variables, so it is recommended that the government, along with implementing price stabilization policies and providing yield risk management tools (including agricultural products insurance), should focus on investment and the development of temperature and drought-resistant cultivars through revising the agricultural research policy and allocating funds to reduce the negative effects of climate change and increase the sustainable production of products. مقدمه و اهداف: در کنار عوامل غیراقتصادی موثر بر تولید پایدار محصولات کشاورزی، عوامل اقتصادی نقش کلیدی ایفا می نمایند. از جمله عوامل اقتصادی مهم میتوان به قیمت نهادههای تولیدی، شرایط بازارهای بینالمللی، ترجیحات مصرفکنندگان، قیمت نسبی محصولات، سیاست‌های دولت و فناوری اشاره نمود. نمود عینی تاثیر این عوامل اقتصادی در تولید پایدار محصول، به شکل رشد و توسعه آن محصول تجلی مینماید که این مسئله به طور ویژه خود را در سطح واکنش زیرکشت محصولات کشاورزی به عوامل قیمتی و غیر قیمتی نشان میدهد. در این راستا، هدف از مطالعه حاضر بررسی اثر تغییرات اقلیمی و ریسک قیمت محصول بر تولید پایدار و واکنش سطح زیرکشت محصولات زراعی آبی عمده استان آذربایجان شرقی، شامل گندم آبی، جوآبی، سیب زمینی و پیاز میباشد. مواد و روشها: در راستای نیل به هدف، ابتدا قیمتهای انتظاری، ریسک قیمت و علمکردها این محصولات اندازهگیری شد. سپس شاخص نرخ حمایت اسمی دولت از این چهار محصولات با در نظر گرفتن نرخ ارز واقعی برآورد گردید. در نهایت الگوهای واکنش سطح زیرکشت این جهار محصول با استفاده از روش SURE برآورد و کشش های واکنش سطح زیرکشت محاسبه گردید. یافتهها: نتایج برآورد توابع واکنش سطح زیرکشت نشان داد قیمت انتظاری نسبی خود محصول به محصولات رقیب، میانگین و نوسانات بارندگی و دما، نسبت ریسک قیمت به ریسک عملکرد محصول و نرخ حمایت اسمی دولت اثر معنی‌داری بر سطح زیرکشت محصولات دارند. نتایج محاسبه کشش سطح زیرکشت نسبت به نرخ حمایت اسمی (08/0) نشان داد که سیاست حمایتی دولت در تولید پایدار محصول گندم آبی موثر واقع شده است. نتایج محاسبه کشش‌های سطح زیرکشت جوآبی نشان داد که افزایش قیمت محصول جو (22/0) در مقایسه با قیمت محصولات رقیب، اثر بیشتری بر تولید پایدار و تخصیص سطح زیرکشت به محصول جوآبی دارد. نتایج حکایت از آن دارد از بین عوامل قیمتی و غیرقیمتی، سیبزمینیکاران در خصوص تولید پایدار محصول، بیشترین واکنش را نسبت به تغییرات نوسانات بارندگی و بیشینه دما، یعنی متغیرهای اقلیمی نشان میدهند. نتایج تابع واکنش سطح زیرکشت پیاز بیانگر آن است که کشاورزان در رتبه اول به قیمت انتظاری نسبی پیاز و در رتبه دوم به متغیرهای آب و هوایی بیشتر عکس العمل را نشان می‌دهند. نتیجهگیری: یافتههای نشان داد تولید پایدار و سطح زیرکشت محصولات منتخب بیشترین تاثیرپذیری را از قیمتهای انتظاری، ریسکهای قیمت و عملکرد به همراه نوسانات متغیرهای آب و هوایی میپذیرند، لذا توصیه میشود دولت در کنار اجرای هرچه بهتر سیاستهای تثبیت قیمت و فراهم نمودن ابزارهای مدیریت ریسک عملکرد محصولات (از جمله بیمه محصولات کشاورزی)، زمینههای سرمایهگذاری و توسعه ارقام مقاوم به دما و کم آبی را از طریق بازنگری سیاست تحقیقات کشاورزی و اختصاص بودجه به منظور کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و افزایش تولید پایدار محصولات را به طور جدی در دستور کار خود قرار دهد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21717_77e072f8d2d9f15270b9a265e1a0a096.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 A Comparative Study of the Ecological Sustainability of Agricultural Production in Zahak and Hirmand Counties بررسی تطبیقی پایداری اکولوژیکی تولیدات کشاورزی در شهرستان‌های زهک و هیرمند 275 285 21734 10.22034/saps.2025.64039.3298 FA ساناز تناکیان استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل محمدرضا اصغری پور استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل سید احمد قنبری استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل محمود رمرودی استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل زهرا مرزبان استاد گروه زراعت دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل Journal Article 2024 10 20 Background & Objectives: Sistan, as one of the arid regions highly vulnerable to climate change, requires sustainable management of water and soil resources. Therefore, assessing the sustainability of agricultural systems in this region is crucial. The main objective of this research is to evaluate the efficiency and ecological sustainability of a wide range of crops in Zahak and Hirmand counties as examples of arid regions in the country. Materials and Methods: For this research, data related to the inputs and outputs of agricultural production systems were collected through interviews with farmers and meteorological data. Subsequently, using emergy analysis, all system flows were converted to emergy units. Finally, by calculating emergy footprint indicators, the ecological sustainability of agricultural systems was evaluated. Results: The results showed that wheat and alfalfa systems, respectively, with 7.28E+08 and 2.87E+10 global hectares per year, had the highest ecological capacity in Zahak and Hirmand counties. However, the analysis of carrying capacity and emergy footprint indicated that Zahak is in a surplus ecological state, while Hirmand is in a deficit state. These findings indicate that Zahak has a greater capacity to support its current agricultural activities, while Hirmand is under more pressure from natural resources and is at risk of environmental degradation. Conclusion: This research demonstrated that emergy analysis is an effective tool for assessing the sustainability of agricultural systems in arid and semi-arid regions. The results of this study can serve as a baseline for future studies and monitoring changes in the sustainability of agricultural systems. مقدمه و اهداف: سیستان به عنوان یکی از مناطق خشک و حساس به تغییرات اقلیمی، نیازمند مدیریت پایدار منابع آب و خاک است. لذا ارزیابی پایداری سیستم‌های کشاورزی در این منطقه ضروری می‌باشد. هدف این پژوهش، ارزیابی کارایی و پایداری اکولوژیکی طیف وسیعی از محصولات زراعی در زهک و هیرمند به عنوان نمونه‌ای از مناطق خشک کشور می‌باشد. مواد و روش‌ها: برای این پژوهش داده‌های مربوط به ورودی‌ها و خروجی‌های سیستم‌های تولید کشاورزی را از طریق مصاحبه با کشاورزان و داده‌های هواشناسی گردآوری نمود. سپس، با به‌کارگیری تحلیل امرژی، کلیه جریان‌ها به واحد امرژی تبدیل شدند. در نهایت، از طریق محاسبه شاخص‌های ردپای امرژی، پایداری اکولوژیکی نظام‌های کشاورزی مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که نظام‌های گندم و یونجه به ترتیب با 108×28/7 و 107×87/4 هکتار جهانی در سال، بیشترین ظرفیت اکولوژیکی را در زهک و هیرمند دارا می‌باشند. با این حال، تحلیل ظرفیت زیستی و ردپای امرژی حاکی از آن است که زهک از نظر اکولوژیکی در وضعیت مازاد و هیرمند در وضعیت کسری قرار دارد. این یافته‌ها نشان می‌دهند که زهک توانایی بیشتری در حمایت از فعالیت‌های کشاورزی فعلی خود دارد، در حالی که هیرمند تحت فشار بیشتری از نظر منابع طبیعی بوده و در معرض خطر تخریب محیط زیست قرار دارد. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که تحلیل امرژی ابزاری کارآمد برای ارزیابی پایداری نظام‌های کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک است. نتایج حاصل از این مطالعه می‌تواند به عنوان خط پایه برای مطالعات آتی و پایش تغییرات در پایداری نظام‌های کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21734_c10dd1069db8cb4cac9c1cd5af84dbcb.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 Ecological Security Assessment of Wheat Production Systems by Emergy Footprint Technique in Iranshahr ارزیابی امنیت اکولوژیک نظام‌های تولید گندم با استفاده از تکنیک ردپای امرژی در منطقه ایرانشهر 291 304 21739 10.22034/saps.2025.62471.3249 FA نصرت کشته گر دانشجوی دکتری آگرواکولوژی، دانشگاه زابل، زابل، ایران اسماعیل سیدآبادی گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران سید احمد قنبری گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران محمدرضا اصغری پور گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران مهدی دهمرده گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران توحید باقرپور گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران Journal Article 2024 07 12 Background and Objectives: Wheat is one of the three major cereals that provide food and livelihoods for a large portion of the world's population. This has led to the maximization of inputs consumption in the management of wheat production systems with the aim of increasing efficiency and yield. Due to the importance of the impact of production system inputs on biological capacity and its effect on production sustainability, this study attempts to evaluate the sustainability of these systems using new techniques. Materials and Methods: In this research, the emergy footprint method and its derived indicators were used to evaluate sustainability. This method has the ability to quantify the impact of human activities on the ecological resources of the production system and surrounding ecosystems. The data needed for this study were collected in the crop year 2021-2022 from various sources such as interviews with farmers and managers of wheat production systems in Iranshahr, as well as information from the meteorological department. Results: After collecting and analyzing the data, the results demonstrated that the current management of production systems has led to a reduction in biological capacity (3.85E+07 global hectares in one cropping year) compared to the emergy footprint (8.12E+08 local hectares in one cropping year) in the target region. This has resulted in an ecological deficit (-7.73E+08 hectares) in wheat production systems in the region, jeopardizing the ecological security of the systems and their surroundings. Conclusion: Considering that wheat production in Iranshahr is accompanied by an increasing ecological demand, judicious use of inputs to these systems can play a significant role in conserving ecological resources. مقدمه و اهداف: گندم یکی از سه غله مهم در تأمین غذا و معیشت بسیاری از ساکنان زمین است. این موضوع موجب شده تا در مدیریت نظام‌های تولید گندم با هدف افزایش بهره‌وری و عملکرد، مصرف نهاده‌ها حداکثر گردد. به دلیل اهمیت تأثیر نهاده‌های نظام‌های تولیدی بر ظرفیت زیستی و اثر آن بر پایداری تولید، در این مطالعه سعی شده است پایداری این نظام‌ها با تکنیک‌های جدید مورد ارزیابی قرار گیرد. مواد و روش‌ها: در این تحقیق، به‌منظور ارزیابی پایداری از روش ردپای امرژی و شاخص‌های برگرفته از آن استفاده شده است. این روش توانایی کمی‌کردن تأثیر فعالیت‌های انسان بر منابع اکولوژیک نظام تولیدی و اکوسیستم‌های اطراف را دارد. داده‌های موردنیاز برای این مطالعه در سال زراعی 1402-1401 از منابع مختلف مانند مصاحبه با کشاورزان و مدیران نظام‌های تولیدی در ایرانشهر و همچنین اطلاعات اداره هواشناسی گردآوری شد. یافته‌ها: پس از جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها، نتایج نشان داد که مدیریت نظام‌های تولیدی در حال حاضر موجب کاهش ظرفیت زیستی (107×85/3 هکتار جهانی در یک سال زراعی) نسبت به ردپای امرژی (108×12/8 هکتار محلی در یک سال زراعی) در منطقه هدف شد. این امر باعث شد تا نظام‌های تولید گندم در منطقه با کسری اکولوژیک (108×73/7- هکتار) مواجه باشند و امنیت اکولوژیک نظام‌ها و محیط اطراف آن‌ها به مخاطره بیفتد. نتیجه‌گیری: باتوجه‌به اینکه تولید گندم در ایرانشهر با افزایش تقاضای اکولوژیک همراه بود، استفاده اصولی از نهاده‌ها می‌تواند در حفظ منابع اکولوژیک مؤثر باشد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21739_8f5c2f237e8e732b73012fc323b3e0bf.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 2 2026 07 06 The effect of adding Vermicompost Products and Compost Tea to the bed of Raw Materials prepared from Cow Dung on the final Vermicompost Product اثر افزودن ورمی کمپوست آماده و چای کمپوست به بستر مواد خام تهیه شده از پسماند جامد گاوی روی محصول نهایی ورمی کمپوست 305 316 21740 10.22034/saps.2025.66203.3349 FA رحیم محمدپور دانشجوی سابق مکانیزاسیون کشاورزی، گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز حمیدرضا قاسم زاده گروه آموزشی مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران محمد مقدم گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز Journal Article 2025 03 03 Background and Objectives: The present research was aimed to investigate the possibility of providing a more suitable environment for better nutrition of vermi (worms), and to increase the conversion efficiency of waste materials, as well as to study the effect of adding percentages of vermi-compost and compost tea into the vermicompost bed containing solid and pure cow dung, on the compost quality and changes in worm biomass and number of cocoons in contrast to the control treatment. Materials and Methods: This study was carried out for five weeks with eight vermicompost treatments (C70V30W، C80V20W، C90V10W، C100W(Control) ،C70V30T، C80V20T، C90V10T، C100T), each of which had a certain combination of solid cow dung and a percentage of vermicompost with compost tea, in the form of a split-plot design based on a completely randomized design in three replications for worm biomass and the number of cocoons, in which vermicompost treatments were placed in the main plots and weeks in sub-plots. T and W, are indications for recycled compost tea or water, respectively. In addition, macronutrients (K, N, P) and micronutrients (Cu, Fe, Mn, Zn), C/N ratio, EC, and pH were measured at the end of the fifth week. Then, the data were analyzed in the form of a completely random design with three replications. Results: The results showed that during the compost production process, by adding 30% vermicompost to solid cow dung, worm biomass, cocoon number, pH, C/N, and N increased. But adding compost tea had a negative effect on the dependent variables, except for EC and K. The highest negative effect was observed in the combination of 10% compost tea with 90% solid cow dung. No significant changes in P were observed in different treatments. Conclusion: The results indicated the positive effect of adding 30% of vermicompost to raw materials on worm biomass, cocoon number, and some macro and micronutrients present in the resulting vermicompost, and the negative effect of adding compost tea to raw materials on these variables. مقدمه و اهداف: هدف تحقیق حاضر بررسی امکان فراهم آوردن محیط رشد مناسبتر برای تغذیه بهتر ورمی (کرم)، و افزایش بازده تبدیل پسماند و نیز مطالعه اثر افزودن درصدی از ورمیکمپوست و بازگردانی چای کمپوست به بستر ورمیکمپوست حاوی درصدی از پسماند جامد و خالص گاو، روی کیفیت کمپوست، تغییرات وزن زیستتوده کرم و میزان کوکون نسبت به تیمار شاهد بود. مواد و روشها: این مطالعه به مدت پنج هفته با هشت تیمار (C70V30W، C80V20W، C90V10W، C100W (شاهد)، C70V30T، C80V20T، C90V10T، C100T) که هر تیمار دارای درصدی از پسماند جامد گاو (%C) و ورمیکمپوست (%V) بود، در قالب طرح کرتهای خردشده بر مبنای طرح کاملا تصادفی در سه تکرار برای وزن زیستتوده کرم و میزان کوکون انجام شد که در آن تیمارها در کرتهای اصلی و هفتهها در کرتهای فرعی قرار گرفتندحروف T وW، نشان دهنده بهترتیب چای کمپوست بازگردانی شده (T) و آب (W) میباشند. افزون بر این، اندازهگیری عناصر ماکرو (K، N، P) و میکرو (Cu، Fe، Mn، Zn)، نسبت C/N، EC و pH در پایان هفته پنجم صورت گرفت که دادههای حاصل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار تجزیه شدند. یافتهها: نتایج نشان داد که در طی فرایند تولید کمپوست، با افزودن 30 درصد ورمیکمپوست به پسماند جامد گاو، مقادیر زیستتوده کرم، تعداد کوکون، نسبتC/N ، N وpH افزایش مییابد. اما افزودن چای کمپوست بجز EC و K، روی بقیه متغیرهای وابسته اثر منفی داشت. بیشترین اثر منفی در ترکیب 10 درصد ورمیکمپوست با 90 درصد پسماند جامد گاو مشاهده شد. در تیمارهای مختلف تغییرات معنیداری در میزان P مشاهده نشد. نتیجهگیری: نتایج بهدست آمده حاکی از اثر مثبت افزودن 30 درصد ورمیکمپوست به مواد خام روی زیستتوده کرم، تعداد کوکون و برخی عناصر ماکرو و میکرو موجود در ورمیکمپوست حاصل و اثر منفی افزودن چای کمپوست به مواد خام، روی متغیرهای مذکور بود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_21740_9f9705e24049cd4995b5be54ac38c329.pdf