دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Assessing Fuel Consumption, Energy Use, and Greenhouse Gas Emissions in Sustainable Crop Production in Iran ارزیابی مصرف سوخت، انرژی و انتشار گازهای گلخانه ‏ای در تولیدات گیاهی در کشور 1 22 22250 10.22034/saps.2025.62435.3246 FA سیدرضا امیری گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه سراوان، ایران مجید عالیمقام دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران. افشین سلطانی دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران. Journal Article 2024 07 10 Background & Objectives: One of the most pressing challenges facing humanity is achieving sustainable food production while preserving the environment. Agriculture currently represents a major source of greenhouse gas (GHG) emissions. The increasing atmospheric concentration of these gases accelerates climate change and its detrimental effects worldwide. This study aimed to develop a dynamic module to investigate the environmental impact of plant production in Iran. Materials and Methods: The module facilitates the estimation of fuel, electricity, and energy consumption within the agricultural sector of Iran. Additionally, it enables the assessment of greenhouse gas emissions associated with agricultural production at both national and provincial levels. Calculations within the module were conducted for a total of 36 plant types, encompassing 18 field crop, 13 fruit plants, and 5 vegetable crops. The module differentiates between rainfed and irrigated agriculture at both national and provincial scales. Results: Our results revealed that plant production consume 440,720,680 MJ yr-1 energy, encompassing both direct and indirect energy inputs, at country level. Of this total energy consumption, 73% is allocated to field crops, 22% to fruit plants, and the remaining 5% supports vegetable production. Additionally, 89% of the energy used for plant production is dedicated to irrigated conditions, while the remaining 11% sustains rainfed agriculture. Annually, 21456 thousand tons of carbon dioxide equivalent are emitted from plant production in Iran. 66%, 28%, 6% of this amount of emission is due to the production of field crops, fruit plants and vegetables, respectively. Conclusion: Aligned with the principles of sustainable agricultural product management, the module facilitates the investigation of various environmental impacts at national and provincial levels. These impacts include: the effects of changing on-farm management practices for plant production, variations in input consumption, adjustments to cropping patterns, reductions in losses and waste, and population growth. اهداف: تولید پایدار غذا همراه با حفظ محیط زیست، یکی از بزرگترین چالش‏های پیش روی بشر می‏باشد. در حال حاضر کشاورزی یکی از بزرگترین منابع تولید گازهای گلخانه‏ای می‏باشد. افزایش غلظت این گازها در جوّ باعث تسریع پدیده تغییر اقلیم و اثرات مخرب آن در جهان می‏شود. مواد و روش ها: در این مطالعه یک ماژول جهت بررسی تأثیر تولید محصولات گیاهی بر محیط زیست در سطح کشور استفاده شد. با استفاده از این ماژول می‏توان مقدار سوخت، الکتریسیته و انرژی مصرفی در بخش کشاورزی و همچنین انتشار گازهای گلخانه‏ای ناشی از تولید محصولات کشاورزی در سطح کشور و استان را برآورد کرد. در ماژول محاسبات برای 18 گیاه زراعی، 13 گیاه باغی و 5 گیاه صیفی و سبزیجات در سطح کشوری و استانی به تفکیک دیم و آبی انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد سالانه 440720680 گیگاژول انرژی (مجموع انرژی مستقیم و غیرمستقیم) در مزارع تولید محصولات گیاهی مصرف می‏شود که 73 درصد از این انرژی برای تولید محصولات زراعی، 22 درصد برای تولید محصولات باغبانی و 5 درصد برای تولید صیفی و سبزیجات استفاده می‏شود. از کل انرژی مصرفی برای تولید محصولات گیاهی 89 درصد برای تولید محصولات آبی و 11 درصد برای تولید محصولات دیم صرف می‏شود. سالانه 21456 هزار تن معادل دی اکسید کربن از محل تولید محصولات گیاهی در کشور منتشر می‏شود. 66 درصد از این مقدار انتشار ناشی از تولید محصولات زراعی، 28 درصد ناشی از تولید محصولات باغبانی و 6 درصد ناشی از تولید صیفی و سبزیجات در کشور است.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22250_eaec1c2e42ebbd03f05df6d54c03704b.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Effects of Nano Particles of iron and silicon and Mycorrhiza on Contribution of Dry Matter Remobilization and current Photosynthesis in Grain Yield and some traits of rye under Water Limitation Conditions تاثیر نانوذرات آهن و سیلیکون و میکوریزا بر سهم فرایند انتقال مجدد و فتوسنتز جاری در عملکرد دانه و برخی صفات چاودار (.Secale cereal L) طی شرایط محدودیت آبی 23 40 22256 10.22034/saps.2025.65304.3327 FA فاطمه ‏ بصیری راد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل، ایران.‏ رئوف سید شریفی گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران خوشناز پاینده گروه خاکشناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران‎.‎ سارا محمدی کله سرلو مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل/ایران Journal Article 2025 01 04 Background & Objectives: Several strategies have been suggested for improving yield of rye (Secale cereal L.) under water limitation conditions. In this regard, application of mycorrhiza and nano particles of iron and silicon plays a key role in yield improvements of rye. So, the aims of study was to investigate the effects of nano particles of iron and silicon with mycorrhiza on contribution of dry matter remobilization and current photosynthesis in grain yield and some traits of rye (local ecotype of Ardabil) under water limitation conditions. Materials and Methods: an experimental as factorial was conducted based on randomized complete block design with three replications at the research greenhouse of faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabil during 2023. The experimental factors included irrigation in three levels (full irrigation as control, irrigation withholding at 50% of booting and heading stages as severe and moderate water limitation, respectively), application of biofertilizers in two levels (with and without mycorrhiza application) and nano iron-silicon oxide foliar application at four levels (foliar application with water as control, foliar application of 0.8 g.L-1 nano iron oxide, 60 mg.L-1 nano silicon, both application nano iron-silicon oxide). Results: The results showed that irrigation withholding at 50% of booting stage and without of mycorrhiza and nanoparticles of iron and silicon increased dry matter remobilization from stem and shoot (10.4 and 12.5% respectively) and contribution of dry matter remobilization from stem and shoot in grain yield (24.6 and 28.7%) in comparison with application of nanoparticles and mycorrhiza under the same irrigation level. Also, under severe water limitation, both application nano particles of iron and silicon and mycorrhiza increased leaf area index (30.5%), current photosynthesis and the contribution of current photosynthesis in grain yield (29.8 and 15.2%, respectively), the number of grains per spike (30%), spike length (25.3%) and grain yield (26%) in comparison with no application of nanoparticles and mycorrhiza under the same irrigation level. Conclusion: Based on these results, it seems that application of mycorrhiza with nano particles of iron and silicon can be suggested to increase grain yield of rye under full irrigation and severe water limitation conditions. مقدمه و اهداف: راه کارهای متعددی برای بهبود عملکرد چاودار تحت شرایط محدودیت آبی پیشنهاد شدهاند. در این رابطه کاربرد میکوریزا و نانوذرات آهن و سیلیکون یک نقش کلیدی در بهبود عملکرد چاودار ایفا می کنند. بنابراین اهداف مطالعه ارزیابی تأثیر نانوذرات آهن و سیلیکون با مایکوریزا بر سهم فرایند انتقال مجدد و فتوسنتز جاری در عملکرد دانه و برخی صفات چاودار (اکوتیپ محلی اردبیل) در شرایط محدودیت آبی بود. مواد و روشها: آزمایشی به‌صورت فاکتوریل بر پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در گلخانه پژوهشی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی طی سال 1401 اجرا شد. فاکتورهای مورد بررسی شامل آبیاری در سه سطح (آبیاری کامل به‌عنوان شاهد، قطع آبیاری در 50 درصد مراحل سنبلهدهی و آبستنی بهترتیب بهعنوان محدودیت ملایم و شدید آبی)، کاربرد کودهای زیستی در دو سطح (با کاربرد و بدون کاربرد میکوریزا)، محلولپاشی نانواکسید آهن و سیلیکون در چهار سطح (محلولپاشی با آب بهعنوان شاهد، محلولپاشی 8/0 گرم در لیتر نانواکسید آهن، 60 میلیگرم در لیتر نانوسیلیکون، کاربرد توام نانواکسیدآهن و سیلیکون) بود. یافتهها: نتایج نشان دادند که قطع آبیاری در 50 درصد مرحله آبستنی و بدون نانوذرات آهن و سیلیکون و میکوریزا، میزان انتقال ماده خشک از ساقه و اندام هوایی (بهترتیب 4/10 و 5/12 درصد) و سهم مشارکت ذخایر ساقه و اندام هوایی در عملکرد دانه را (به ترتیب 6/24 و 7/28 درصد) در مقایسه با کاربرد نانوذرات و میکوریزا در همین سطح از آبیاری افزایش داد. همچنین در شرایط محدودیت شدید آبی، کاربرد توام نانوذرات و میکوریزا، شاخص سطح برگ (5/30 درصد)، فتوسنتز جاری و میزان مشارکت فتوسنتز جاری در عملکرد دانه (بهترتیب 8/29 و 2/15 درصد)، تعداد دانه در سنبله (30 درصد)، طول سنبله (3/25 درصد) و عملکرد دانه را (26 درصد) در مقایسه با عدم کاربرد نانوذرات و میکوریزا تحت همان سطح از آبیاری افزایش داد. نتیجهگیری: براساس نتایج این بررسی به نظر میرسد کاربرد میکوریزا با نانوذرات آهن و سیلیکون را میتوان برای افزایش عملکرد دانه چاودار تحت شرایط آبیاری کامل و محدودیت شدید آبی، پیشنهاد نمود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22256_2385917e20ea7dc425a6104e3327c1a3.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Evaluation of the effect of spray application of amino acid and organic products on enzyme activity and oil yield of soybean (Glycine max L.) at different harvest times ارزیابی اثر محلول پاشی فرآورده‌های اسید آمینه‌ای و آلی بر فعالیت آنزیم‌ها و عملکرد روغن سویا (Glycine max L.) در زمان‌های متفاوت برداشت 41 56 22258 10.22034/saps.2025.63897.3289 FA پری طوسی استادیار پژوهشی مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران. 0009-0009-0045-6001 زهرا امین دلدار دکتری فیزیولوژی گیاهان زراعی، مرکز تحقیقات هواشناسی کشاورزی گیلان 0009-0009-0045-6001 مسعود اصفهانی استاد گروه زراعت دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت Journal Article 2024 10 08 Background and Objectives: This research was carried out in order to investigate the effect of spray application of amino acid and organic products on enzyme activity and oil yield of soybean at different harvest times, with the aim of helping farmers to reduce the consumption of chemical inputs and reduce environmental pollution by expanding sustainable agriculture. Materials and Methods: Experiment was carried out in a factorial form in a randomized complete block design with 24 treatments and 3 replications in 2012-2015 at the Country Rice Research Institute (Rasht). The experimental treatments include spraying amino acid and organic products at the stages before flowering (R1), the end of flowering (R2) and before grain setting (R4) at eight levels 1- Fe nano-chelate (20.00), 2- Kado stim (0.50.00), 3- Aminol Forte (20.00), 4- Magnetic water (20 lit.m-2). 5- municipal solid waste compost (10 ton.ha-1, with ratio of 0.1 was added to the water), 6. animal manure (cow, 10 ton.ha-1, with ratio of 0.1 was added to the water), and 7. nitrogen fertilizer (50.00 of urea source) plus a control level and three harvesting times including harvesting when the pod grain in the main stem had 20-25% moisture and the second harvest when the pods are fully ripe (yellowing of more than 95% of the pods) and the pod grain in the main stem had 14-15% moisture, and the third harvest when the pod grain in the main stem had less than 14% moisture. Results: In this experiment, the interaction effect between spray application treatments at different harvest times was significant in most of the studied traits. The highest amount of peroxidase enzyme, catalase enzyme, grain yield, protein and oil yields, were obtained in the treatment of Fe nano-chelate during the second harvest (moisture of grain pods in the main stem 14-15%). Conclusion: According to the results of the research, it seems that the spray application of Fe nano-chelate and the time of harvest when the pods are fully ripened helps to increase the quality characteristics of the product and reduce environmental pollution and increased grain and protein yield (3731 and 1390 kg. ha-1, respectively) and oil yield (951 kg. ha-1). Also, the activity of nitrate reductase enzyme with foliar spraying of nitrogen and Cadostim at the time of the second harvest was higher than other treatments. قدمه و اهداف: این پژوهش به منظور بررسی اثر محلول‌پاشی فرآورده‌های اسیدآمینه‌ای و آلی بر میزان فعالیت آنزیم‌ها و عملکرد روغن سویای رقم ویلیامز در زمان‌های متفاوت برداشت، با هدف کمک به کشاورزان در جهت کاهش مصرف نهادههای شیمیایی و کاهش آلودگی زیست محیطی با گسترش کشاورزی پایدار انجام شد. مواد و روشها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با 3 تکرار در سال 1392-1390 در موسسه تحقیقات برنج کشور (رشت) اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل محلول‌پاشی فرآورده‌های اسید آمینه‌ای و آلی در مراحل قبل از شروع گلدهی (R1)، اتمام گلدهی (R2) و قبل از دانهبندی (R4) در هشت سطح (1- نانوکلات آهن (به نسبت دو در هزار)، 2- کادوستیم (به نسبت 5/0 در هزار)، 3- آمینول‌فورته (به نسبت دو در هزار)، 4- آب مغناطیسی (20 لیتر در متر مربع)، 5- کمپوست زباله شهری (به میزان 10 تن در هکتار با نسبت 1/0 در آب اضافه شد)، 6- کود حیوانی (کود گاوی، به میزان 10 تن در هکتار با نسبت 1/0 در آب اضافه شد)، 7- کود شیمیایی نیتروژن خالص (به نسبت پنج در هزار از منبع اوره) به همراه یک سطح شاهد (صفر)) و سه زمان برداشت شامل (برداشت اول، هنگامی که رطوبت دانههای غلاف در ساقه اصلی 25-20 درصد، برداشت دوم، رطوبت دانههای غلاف در ساقه اصلی 15-14 درصد و برداشت سوم هنگامی که رطوبت دانههای غلاف در ساقه اصلی کمتر از 14 درصد)، منظور شدند. یافتهها: در این آزمایش اثر متقابل بین تیمارهای محلول‌پاشی در زمانهای متفاوت برداشت در اکثر صفات مورد مطالعه معنی‌دار شد. بیشترین میزان آنزیم پراکسیداز، آنزیم کاتالاز، عملکرد دانه، عملکرد پروتئین دانه و همچنین عملکرد روغن دانه در تیمار نانوکلات‌آهن در زمان برداشت دوم (رطوبت دانههای غلاف در ساقه اصلی 15-14 درصد) بدست آمد. نتیجهگیری: با توجه به نتایج پژوهش به نظر میرسد که محلول‌پاشی نانوکلات آهن و زمان برداشت در هنگام رسیدگی کامل غلافها به افزایش صفات کیفی محصول و کاهش آلودگیهای زیست‌محیطی کمک نموده و باعث افزایش عملکرد دانه و پروتئین (به ترتیب 3731 و 1390 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (951 کیلوگرم در هکتار) شد. همچنین میزان فعالیت آنزیم نیترات‌ردوکتاز با محلولپاشی نیتروژن و کادوستیم در زمان برداشت دوم بیشتر از سایر تیمارها بود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22258_05bb39d61322c53ac54949572b42e3ba.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The Effect of Planting Date, Seed Rate, and Different Fertilizer Levels on Yield and Yield Components of Camelina (Camelina sativa) Under Rainfed Conditions in Kermanshah Province تأثیر تاریخ کاشت و مقدار بذر و سطوح مختلف کود بر عملکرد و اجزا عملکرد کاملینا (Camelina sativa) در شرایط دیم استان کرمانشاه 57 75 22259 10.22034/saps.2025.65844.3342 FA آرش رحیمی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد آگروتکنولوژی/ اکولوژی گیاهان زراعی، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، حمیدرضا چقازردی استادیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران دانیال کهریزی استاد، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. 0000-0002-1717-6075 حسین رستمی احمدوندی استادیار، بخش دانه های روغنی معاونت مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سرارود ، کرمانشاه، ایران 0000-0002-4495-1049 Journal Article 2025 02 10 Background & Objectives: Camelina sativa is an oilseed crop with the potential to grow in various climates and soil types, and it requires relatively low fertilizer compared to other oilseed species. This study was conducted to evaluate the effects of planting date, seed rate, and different levels of chemical fertilizers on the yield and yield components of Camelina under rainfed conditions. Materials and Methods: A factorial experiment was carried out based on a randomized complete block design (RCBD) with three replications at the research farm of the Faculty of Agriculture and Natural Resources, Razi University, in 2023. Experimental factors included four planting dates (September 27, October 15, November 2, and March 19), four levels of NPK fertilizer (0, 50, 100, and 150 kg/ha) with a composition of 18% nitrogen, 54% phosphorus, and 27% potassium applied at sowing, and three seed rates (4, 8, and 12 kg/ha). Results: Results: Treatments had statistically significant effects on plant traits such as plant height, number of secondary branches, number of siliques per plant, number of seeds per silique, 1000-seed weight, and final grain yield. Grain yield was significantly influenced by sowing date, with October 15 being identified as the most suitable date under the local climatic conditions. Increasing the seed rate up to 12 kg/ha and fertilizer application up to 150 kg/ha significantly improved all yield components. Conclusion: These findings highlight the importance of optimized sowing date and input management in enhancing Camelina productivity under rainfed conditions in the semi-humid, cold climate of Kermanshah province. مقدمه و اهداف: گیاه کاملینا توانایی رشد در اقلیم‏ها و خاک‏های مختلف را دارد و نسبت به سایر دانههای روغنی به کود دهی کمتری نیاز دارد. این تحقیق به‌منظور بررسی اثرات تاریخ کاشت و مقدار بذر و سطوح مختلف کودهای شیمیایی بر عملکرد و اجزای عملکرد گیاه دانه روغنی کاملینا رقم سهیل اجرا شد. مواد و روشها: آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی در سال زراعی 98-1397 اجرا شد. فاکتورها شامل چهار تاریخ کاشت (5 مهر، 23 مهر، 11 آبان و 29 اسفندماه)، سطوح مختلف از مخلوط کودهای (NPK) به نسبت‌های نیتروژن 18 درصد، فسفر 54 درصد و پتاسیم 27 درصد در چهار سطح شاهد (بدون کود)، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار که هنگام کاشت به زمین اضافه شدند و فاکتور سوم نیز سه سطح مقدار بذر (4، 8 و 12 کیلوگرم در هکتار) بودند. یافتهها: اثر تیمارهای آزمایشی بر ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، خورجین، دانه در خورجین، وزن هزار دانه و عملکرد، معنی‌دار بود. عملکرد به طور قابل توجهی تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار گرفت و تاریخ 23 مهرماه به‌عنوان مناسب‌ترین زمان کشت شناسایی شد. با افزایش مقدار بذر تا 12 کیلوگرم در هکتار و کوددهی تا 150 کیلوگرم در هکتار، روند افزایشی معنی‌داری در کلیه اجزای عملکرد مشاهده شد. نتیجهگیری: یافته‌های تحقیق تأکید می‌کنند که انتخاب دقیق زمان کاشت و مدیریت نهاده‌ها می‌تواند به شکل قابل توجهی بازدهی کاملینا را در کشت دیم در اقلیم نیمه مرطوب سرد کرمانشاه افزایش دهد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22259_f864224c95b7b6bfd2263a842f8dabfe.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The effect of planting date and application of chemical and biological nitrogen fertilizers on nutrient uptake, nitrogen use efficiency, grain and oil yield of camelina (Camelina sativa) in the Eqlid region تأثیر زمان کاشت و کاربرد کود شیمیایی و زیستی نیتروژن بر جذب عناصر غذایی، شاخص‌های کارایی نیتروژن، عملکرد دانه و روغن کاملینا (Camelina sativa) در منطقه اقلید 77 99 22284 10.22034/saps.2025.64493.3310 FA علی مومنی دانشجوی کارشناسی ارشد آگروتکنولوژی، گروه زراعت و اصلاح نباتات ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج علیرضا یدوی عضو هیات علمی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه یاسوج علی مرادی دانشیار گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج فاطمه ابراهیمی گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج Journal Article 2024 11 13 Background and Objectives: The aim of this study was to investigate the improvement of nutrient uptake and nitrogen efficiency indices in Camelina influenced by integrated nitrogen fertilizer management at different planting dates. Materials and Methods: The experiment was conducted as a split-plot randomized complete block design with 3 replications in the Eqlid region. The main factor included nitrogen fertilizers at 4 levels (100% chemical) urea (, 75% chemical + biofertilizer) Azotobacter and Azospirillum), 50% chemical + biofertilizer and no nitrogen). The secondary factor included planting date at 4 levels (September 11, September 26, April 9, and April 24). The Soheil cultivar of camelina was used. Nitrogen, phosphorus, potassium, iron, and zinc contents in leaves and seeds, seed oil and protein contents, grain, oil and protein yields, and nitrogen use, uptake, and harvest efficiencies were determined. Results: The interaction between planting date and nitrogen fertilization was significant for most of the studied traits, whereas the interaction was not significant for phosphorus content in leaves and seeds or seed oil percentage. In most cases, the highest potassium, iron, and zinc contents were obtained from the September 26 planting date combined with 75% chemical nitrogen + biofertilizer. Delayed planting increased seed nitrogen and protein percentages but reduced grain, protein, and oil yields. The highest grain yield (2791.4 kg ha⁻¹) was obtained from the September 26 planting date with 75% chemical nitrogen + biofertilizer. The same treatment and planting date produced the highest protein yield (891 kg ha⁻¹). Application of 75% chemical nitrogen + biofertilizer also substantially increased grain yield compared with the non-fertilized treatment across the different planting dates. Nitrogen use efficiency and nitrogen uptake efficiency decreased significantly with increasing nitrogen application levels, whereas the combined application of 75% chemical nitrogen and biofertilizer improved nitrogen harvest efficiency. Seed oil percentage was highest on September 26 and lowest on April 24. Conclusion: The results indicated that planting camelina on September 26 and applying 75% chemical nitrogen in combination with Azotobacter and Azospirillum biofertilizer improved nutrient uptake and increased grain, oil, and protein productivity under the conditions of this experiment, while allowing a reduction in chemical nitrogen fertilizer application. Therefore, the combination of September 26 planting and 75% chemical nitrogen + biofertilizer can be recommended for achieving desirable camelina productivity in the Eqlid region. مقدمه و اهداف: هدف از این تحقیق بررسی بهبود جذب عناصر غذایی و شاخص‌های کارایی نیتروژن گیاه کاملینا تحت تأثیر مدیریت تلفیقی کود شیمیایی و زیستی نیتروژنه در تاریخ کاشت‌های مختلف بود. مواد و روشها: آزمایش به ‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در منطقه اقلید اجرا شد. عامل اصلی شامل کودهای نیتروژن در چهار سطح (100 درصد شیمیایی (اوره)، 75 درصد شیمیایی + کود زیستی (باکتریهای ازتوباکتر و آزوسپریلیوم)، 50 درصد شیمیایی + کود زیستی نیتروژن و بدون کاربرد کود نیتروژن) بود. عامل فرعی شامل تاریخ کاشت در چهار سطح (20 شهریور، 4 مهر، 20 فروردین و 4 اردیبهشت) بود. در این پژوهش رقم سهیل کاملینا مورد استفاده قرار گرفت. محتوای نیتروژن، فسفر و پتاسیم و عناصر کم‌مصرف آهن و روی در برگ و دانه، درصد و عملکرد روغن، درصد و عملکرد پروتئین، عملکرد دانه و شاخص‌های کارایی مصرف، جذب و برداشت نیتروژن اندازه‌گیری شد. یافتهها: اثر متقابل تاریخ کاشت و کود نیتروژن بر بیشتر صفات مورد بررسی معنی‌دار بود، در حالی که این برهم‌کنش بر محتوای فسفر برگ و دانه و درصد روغن دانه معنی‌دار نشد. بیشترین محتوای پتاسیم، آهن و روی در اغلب موارد در تاریخ کاشت 4 مهر و با کاربرد 75 درصد کود شیمیایی نیتروژن به همراه کود زیستی حاصل شد. با تأخیر در تاریخ کاشت، درصد نیتروژن و پروتئین دانه افزایش یافت، اما عملکرد دانه، عملکرد پروتئین و عملکرد روغن کاهش پیدا کرد. بیشترین عملکرد دانه در تاریخ کاشت 4 مهر و تیمار 75 درصد کود شیمیایی + کود زیستی نیتروژنه، به میزان4/2791 کیلوگرم در هکتار، به‌دست آمد. همچنین بیشترین عملکرد پروتئین در همین تاریخ کاشت و تیمار، 891 کیلوگرم در هکتار بود. در تاریخ‌های کاشت 20 شهریور، 4 مهر، 20 فروردین و 4 اردیبهشت، کاربرد 75 درصد کود شیمیایی + کود زیستی به‌ترتیب موجب افزایش قابل توجه عملکرد دانه نسبت به شاهد شد. کارایی مصرف و کارایی جذب نیتروژن با افزایش سطح مصرف نیتروژن کاهش یافت، در حالی که کاربرد 75 درصد کود شیمیایی همراه با کود زیستی موجب بهبود شاخص برداشت نیتروژن شد. همچنین بیشترین درصد روغن دانه در تاریخ کاشت 4 مهر و کمترین آن در تاریخ کاشت 4 اردیبهشت مشاهده شد. نتیجهگیری: نتایج نشان داد که تاریخ کاشت 4 مهر و کاربرد 75 درصد نیتروژن شیمیایی همراه با کود زیستی حاوی Azotobacter و Azospirillum، در شرایط آزمایش، ضمن افزایش عملکرد دانه، روغن و پروتئین و بهبود جذب عناصر غذایی، امکان کاهش مصرف کود نیتروژن شیمیایی را فراهم می‌کند. بنابراین، استفاده تلفیقی از 75 درصد کود نیتروژن شیمیایی به همراه کود زیستی در تاریخ کاشت 4 مهر می‌تواند برای دستیابی به عملکرد مطلوب کاملینا در منطقه اقلید توصیه شود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22284_c83e056500e31e09b05f6e149734f98d.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The Effect of Irrigation Regimes on Morphological Traits and Agronomic Characteristics of Summer Safflower (Carthamus tinctorius L.) Under the Application of Bentonite Sulfur and Acidithiobacillus spp. Bacteria تاثیر رژیم‌های آبیاری بر خصوصیات ریخت‌شناسی و زراعی گلرنگ تابستانه (Carthamus tinctorius L.) تحت کاربرد گوگرد بنتونیت‌دار و باکتری‌های اسیدی‌تیوباسیلوس 101 120 22261 10.22034/saps.2025.63999.3297 FA حمید اله‌دادی دانش‌آموخته ارشد اگروتکنولوژی- فیزیولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران علیرضا یدوی استاد گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج محسن موحدی دهنوی استاد گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج حمیدرضا بلوچی استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران Journal Article 2024 10 15 Background and Objectives: This study aims to investigate the synergistic effects of bentonite sulfur and Acidithiobacillus bacterial on improving morphological traits, grain and oil yield and water use efficiency under different irrigation regimes in safflower. Materials and methods: A split-factorial experiment was conducted based on a randomized complete block design with three replications at the Research Farm of the Faculty of Agriculture, Yasouj University (Dashtroom region), Iran, in summer 2022. Irrigation regimes at three levels (full irrigation, irrigation cut-off from the beginning of flowering stage (severe stress), and irrigation cut-off from the beginning of seed filling stage (moderate stress)) were assigned as the main factor, and bentonite sulfur (B-sulfur) at three levels (0, 150, and 300 kg ha⁻¹) and Acidithiobacillus spp. at two levels (application and no application) were considered as sub-factors. The measured traits included plant height, number of side branches, main stem diameter, main head diameter, leaf area index (LAI), number of heads per plant, number of seeds per head, 1000-seed weight, grain yield, oil percentage, oil yield, crop water use efficiency (WUE), and sulfur use efficiency (SUE). Results: Severe drought stress (irrigation cut-off from flowering stage) caused significant reductions in plant height (26.05%), number of side branches (48.59%), main stem diameter (10.31%), main head diameter (11.71%), grain yield (61.22%), and oil yield (95.82%) compared to full irrigation. Under full irrigation, the highest grain yield (3708 kg ha⁻¹) and oil yield (1157.87 kg ha⁻¹) were obtained from the application of 300 kg ha⁻¹ bentonite sulfur + Acidithiobacillus. Under moderate stress (irrigation cut-off from seed filling stage), the application of 300 kg ha⁻¹ bentonite sulfur + Acidithiobacillus resulted in a 46.54% increase in grain yield and a 1.03-fold increase in oil yield compared to the control. Moreover, bacterial application under full irrigation and moderate stress increased oil percentage by 18.05% and 15.33%, respectively, and improved crop water use efficiency and sulfur use efficiency. The highest sulfur use efficiency (23.32 kg kg⁻¹) was achieved under full irrigation with 150 kg ha⁻¹ bentonite sulfur. Conclusion: The integrated application of 300 kg ha⁻¹ bentonite sulfur combined with Acidithiobacillus bacteria, through improving morphological traits, yield components, and water and sulfur use efficiencies, can be recommended as an effective strategy to enhance grain and oil yield tolerance of summer safflower (cv. Faraman) to irrigation cut-off stress from the seed-filling stage in the Dashtroom region. مقدمه و اهداف: این پژوهش به‌منظور بررسی تأثیر هم‌افزایی گوگرد بنتونیت‌دار و باکتری‌های اسیدی‌تیوباسیلوس بر بهبود صفات ریخت‌شناسی، عملکرد دانه و روغن و کارایی مصرف آب زراعی گلرنگ تابستانه رقم فرامان تحت رژیم‌های مختلف آبیاری انجام گرفت. مواد و روشها: آزمایش به‌صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج (منطقه دشتروم) در تابستان ۱۴۰۱ اجرا شد. عامل اصلی رژیم‌های آبیاری در سه سطح (آبیاری کامل، قطع آبیاری از مرحله شروع گلدهی (تنش شدید) و قطع آبیاری از مرحله شروع پرشدن دانه (تنش متوسط)) و عامل فرعی شامل گوگرد بنتونیت‌دار در سه سطح (صفر، ۱۵۰ و ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار) و باکتری‌های اسیدی‌تیوباسیلوس در دو سطح (عدم کاربرد و کاربرد) بودند. صفات اندازه‌گیری‌شده شامل ارتفاع بوته، تعداد شاخه جانبی، قطر ساقه اصلی، قطر طبق اصلی، شاخص سطح برگ، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، درصد روغن، عملکرد روغن، کارایی مصرف آب زراعی و کارایی مصرف گوگرد شدند. یافته ها: تنش شدید (قطع آبیاری از مرحله گلدهی) موجب کاهش معنی‌دار ارتفاع بوته (۲۶/۰۵ درصد)، تعداد شاخه جانبی (۴۸/۵۹ درصد)، قطر ساقه اصلی (۱۰/۳۱ درصد)، قطر طبق اصلی (۱۱/۷۱ درصد)، عملکرد دانه (۶۱/۲۲ درصد) و عملکرد روغن (۹۵/۸۲ درصد) نسبت به آبیاری کامل شد. در سطح آبیاری کامل، بیشترین عملکرد دانه (۳۷۰۸ کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (۱۱۵۷/۸۷ کیلوگرم در هکتار) از تیمار کاربرد ۳۰۰ کیلوگرم گوگرد بنتونیت‌دار در هکتار به‌همراه باکتری به‌دست آمد. در شرایط تنش متوسط (قطع آبیاری از مرحله پرشدن دانه)، کاربرد ۳۰۰ کیلوگرم گوگرد بنتونیت‌دار به‌همراه باکتری موجب افزایش ۴۶/۵۴ درصدی عملکرد دانه و ۱/۰۳ برابری عملکرد روغن نسبت به تیمار شاهد شد. همچنین کاربرد باکتری در شرایط آبیاری کامل و تنش متوسط به‌ترتیب موجب افزایش ۱۸/۰۵ و ۱۵/۳۳ درصدی درصد روغن دانه و بهبود کارایی مصرف آب زراعی و کارایی مصرف گوگرد گردید. بیشترین کارایی مصرف گوگرد (۲۳/۳۲ کیلوگرم بر کیلوگرم) در سطح آبیاری کامل و کاربرد ۱۵۰ کیلوگرم گوگرد بنتونیت‌دار در هکتار حاصل شد. نتیجه‌گیری: کاربرد تلفیقی ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار گوگرد بنتونیت‌دار به‌همراه باکتری‌های اسیدی‌تیوباسیلوس، از طریق بهبود صفات ریخت‌شناسی، اجزای عملکرد و کارایی مصرف آب و گوگرد، می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر برای افزایش تحمل عملکرد دانه و روغن گلرنگ تابستانه رقم فرامان به تنش قطع آبیاری از مرحله پرشدن دانه در منطقه دشتروم توصیه شود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22261_2ffcbb86a5f2672142f1cc117c1b841e.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The effect of Mycorrhizal Fungi on Physiological Traits and Essential Oil content of purple coneflower under Cold Stress in Greenhouse Conditions تأثیر قارچ‌های میکوریز بر ویژگی‌های فیزیولوژیکی و اسانس سرخارگل تحت تنش سرما در شرایط گلخانه‌ای 121 134 22279 10.22034/saps.2025.65798.3340 FA رقیه فرضی امین آباد گروه اکوفیزیولوژی گیاهان زراعی دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، صفر نصراله زاده استاد گروه اکوفیزیولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. سید ابوالقاسم محمدی گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2025 02 05 Background & Objectives: Various species of mycorrhizal fungi are used to improve the chilling stress resistance of purple coneflower and also to increase essential oil production. Materials & Methods: The experiment was conducted as a factorial experiment based on a randomized complete block design with three replications in the research greenhouse of the Molecular Grain Breeding Center of the Faculty of Agriculture, Tabriz University in 2022. Chilling stress was performed at temperature levels (control (25), 8 and 4 °C) at the rosette stage, and the mycorrhizal fungi Diversispora versiformis and Rhizophagus intraradices were placed at a depth of about 5 cm of soil before planting. Results: Chilling stress reduced plant height, leaf number per plant, chlorophyll index, leaf relative water content, leaf temperature, membrane stability index, and plant weight. The use of mycorrhizal fungi increased plant height and chlorophyll index. There was no statistically significant difference in this increase between Diversispora versiformis and Rhizophagus intraradices. The essential oil content of purple coneflower was affected by the interaction between chilling stress and the use of mycorrhizal fungi. At the optimal growth temperature, the highest essential oil content was recorded by Rhizophagus intraradices, but at +8 and +4 temperatures, there was no significant difference between Diversispora versiformis and Rhizophagus intraradices. Conclusion: Chilling stress caused a decrease in morphological and physiological traits. At optimal temperatures, the use of Glomus intraradices and under chilling stress, the use of fungi Diversispora versiformis and Rhizophagus intraradices can improve morpho-physiological traits and essential oil of purple coneflower. مقدمه و اهداف: برای بهبود مقاومت سرخارگل به تنش سرما و همچنین افزایش تولید اسانس از گونههای مختلف قارچهای میکوریز استفاده میشود. مواد و روشها: آزمایش به صورت فاکتوریل بر پایه بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی قطب اصلاح مولکولی غلات دانشکده کشاورزی دانشکده تبریز در سال 1401 اجرا گردید. تنش سرما با درجههای دمایی (شاهد (25)، 8+ و 4+ درجه سلسیوس) در مرحله روزت اعمال شد و قارچهای میکوریز Diversispora versiformis و Rhizophagus intraradices قبل از کاشت در عمق حدود 5 سانتیمتری خاک قرار داده شدند. یافتهها: تنش سرما موجب کاهش ارتفاع بوته، تعداد برگ در بوته، شاخص کلروفیل، محتوای نسبی آب برگ، دمای برگ، شاخص پایداری غشا و وزن بوته گردید. کاربرد قارچهای میکوریز اثر معنیداری بر افزایش ارتفاع بوته و شاخص کلروفیل برگ سرخارگل داشت. در این افزایش بین قارچهای Diversispora versiformis وRhizophagus intraradices از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود نداشت. محتوای اسانس سرخارگل تحت تأثیر اثر متقابل تنش سرما و کاربرد قارچهای میکوریز قرار گرفت. در دمای مطلوب رشد بالاترین محتوای اسانس توسط قارچ Rhizophagus intraradices ثبت گردید ولی در دمای 8+ و 4+ بین قارچهای Diversispora versiformis و Rhizophagus intraradices تفاوت معنیداری وجود نداشت. نتیجهگیری: تنش سرما موجب افت صفات مورفولوژیکی و صفات فیزیولوژیکی گردید. کاربرد قارچهای Diversispora versiformis و Rhizophagus intraradices موجب بهبود ویژگیهای سرخارگل گردید. در دمای مطلوب کاربرد Rhizophagus intraradices و در تنش سرما کاربرد دو قارچ Diversispora versiformis وRhizophagus intraradices میتواند موجب بهبود ویژگیهای مورفوفیزیولوژیکی و اسانس سرخارگل گردد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22279_12bca8225990cf333a82b209f008d491.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Investigating the Yield and Yield Components of different rapeseed (Brassica napus L.) genotypes in various Planting Methods at Sari region بررسی عملکرد و اجزای عملکرد ژنوتیپ‌های مختلف کلزا (Brassica napus L.) در شیوه‌های مختلف کاشت در منطقه ساری 121 134 22307 10.22034/saps.2025.64263.3302 FA نازنین امیری بشلی گروه زراعت، ,واحد قائم شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران حمیدرضا مبصر گروه زراعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم‌شهر، قائم‌شهر، ایران علیرضا دانشمند گروه زراعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم‌شهر، قائم‌شهر، ایران همت اله پیردشتی گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Journal Article 2024 10 30 Background & Objectives: Different cultivation methods of rapeseed and the use of planting machines have a significant impact on its germination, emergence, and yield. Therefore, the present study was designed to compare the response of different rapeseed genotypes to various sowing methods and increase the resource efficiency. Materials & Methods: The research was carried out in two growing seasons )2020-2021, 2021-2022) using a split-plot experiment based a randomized complete block design with three replications at Panbezarekti village in Sari. The experimental treatments included four sowing methods: hand broadcasting (HB), mechanical broadcasting (MB), transplanting (TR), and row planter (RP) in the main plot, and four genotypes including Trapper, Hyola 50, Pioneer, and RGS003 as the sub-plot. Results: The highest amount of stem diameter, plant height, number of secondary branches, pod length, number of pods per plant, seed number, and weight per pod were related to the Pioneer genotype and RP. Additionally, the highest seed yield (3633.33 and 3566.67 kg/ha) and oil yield (1312.50 and 1260.50 kg/ha) were associated with the Pioneer genotype using RP and TR, respectively. Moreover, the Pioneer genotype had the highest oil percentage across all sowing methods, with 34.28%, 34.58%, 36.11%, and 35.33%. Conclusion: Overall, the highest yield attributes of genotypes were obtained from RP. Furthermore, the Pioneer was the best genotype in all traits, while the RGS003 genotype had the lowest yield. After repeating the experiment and confirming the results, the Pioneer genotype can be recommended to be planted using a RP for increasing yields. قدمه و اهداف: کشت کلزا به روش‌های مختلف و با استفاده از ماشین‌های کاشت با ایجاد فاصله و تراکم مناسب بر جوانه‌زنی، سبز‌شدن و عملکرد آن تأثیر به‌سزایی دارد. بنابراین پژوهش حاضر با هدف مقایسه پاسخ ژنوتیپ‎های مختلف کلزا به روش‌های مختلف بذرکاری جهت افزایش بهره‌وری از منابع تولید اجرا شد. مواد و روش‌ها: پژوهش در دو سال زراعی (1400-1399 و 1401-1400) به‌صورت اسپلیت پلات در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در روستای پنبه‌زارکتی ساری اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل چهار روش نر کاری کلزا به صورت دستی بذرکاری کلزا به‌صورت دستی، بذرکار، نشائی و ردیف‌کار به‌عنوان عامل اصلی و چهار ژنوتیپ تراپر[1]، هایولا 50[2]، پایونیر[3] و آرجی‌اس 003[4] به‌عنوان عامل فرعی بود. یافته‌ها: بیشترین مقدار قطر ساقه، ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، طول خورجین، تعداد خورجین در بوته، تعداد و وزن دانه در خورجین مربوط به ژنوتیپ پایونیر و کشت با ردیف‌کار بود. به‌علاوه بیشترین عملکرد دانه (33/3633 و 67/3566 کیلوگرم در هکتار) و روغن (50/1312 و 50/1260 کیلوگرم در هکتار) مربوط به ژنوتیپ پایونیر و به‌ترتیب کشت با ردیف‌کار و نشائی بود. همچنین ژنوتیپ پایونیر در تمامی شیوه‌های بذرکاری با 28/34، 58/34، 11/36 و 33/35 درصد دارای بیشترین درصد روغن بود. نتیجه‌گیری: در مجموع، بیشترین عملکرد و اجزای عملکرد ژنوتیپ‌های مورد بررسی کلزا مربوط به بذرکاری با ردیف‌کار بود. افزون‌بر‌این، بهترین ژنوتیپ نیز در همه صفات مربوط به ژنوتیپ پایونیر بود و در مقایسه ژنوتیپ آرجی‌اس 003 کمترین عملکرد را داشت. پس از تکرار آزمایش و اطمینان از نتایج می‌توان کشت ژنوتیپ زمستانه پایونیر به‌وسیله دستگاه ردیف‌کار را جهت افزایش عملکرد پیشنهاد کرد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22307_71fb42c077ac9612cf3cb03b94499a53.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Evaluation of drought stress tolerance based on selection indices of advanced soybean genotypes in Moghan Plain بررسی شاخص‌های تحمل به تنش خشکی در تعدادی از ژنوتیپ‌های پیشرفته سویا در دشت مغان 151 165 22280 10.22034/saps.2025.64018.3295 FA نسرین رزمی استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل (پارس آباد مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج جهانفر دانشیان استاد مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران بهرام مسعودی استادیار پژوهشی، مؤسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Journal Article 2024 10 15 Background and Objectives: Soybean (Glycine max (L.) Merr.) contributes 57% of the total oilseed production worldwide. Drought stress is one of the most critical factors, significantly impeding the growth and yield of soybean. Identification of drought-tolerant genotypes is one of the most important solutions to deal with water deficit in the context of climate change. Materials and Methods: This research was carried out in split plots using a randomized complete block design with three replications at the research farm of the Agricultural and Natural Resources Research Center of Ardabil province (Moghan) in summer of 2023. Irrigation treatments including full irrigation (100% water requirement) and drought stress (50% water requirement) were considered as main factors and 15 new genotypes were secondary factors. Genotypes were evaluated based on grain yield under control and drought stress conditions using the indices of stress sensitivity, tolerance, average productivity, yield stability, stress tolerance, geometric mean productivity, drought resistance, average relative yield, percentage of stress sensitivity and percentage of yield reduction. Results: According to average rankings in tolerance indices G3, G9, G11 and G13 were identified as the most tolerant genotypes to water deficit stress. Cluster analysis separated the genotypes into six distinct groups. The G5 and the Kosar were in the first group and G3, G11, G13 and G9 genotypes were in the sixth group. Different views of the biplot diagrams identified G3, G9 and G13 were the most stable and the highest grain yielding genotypes in both environments. Conclusion: Based on the average grain yield under drought stress and full-irrigation conditions, average tolerance indices, results of cluster analysis and views of the bi-plot diagrams G3, G9, G13 and G11 genotypes were identified as stable and tolerant genotypes, and can serve as valuable genetic resources in breeding programs. مقدمه و اهداف: سویا (Glycine max (L.) Merr.) ۵۷ درصد از کل تولید جهانی دانه‌های روغنی را به خود اختصاص می‌دهد. تنش خشکی یکی از مهمترین عواملی است که به‌طور قابل‌ توجهی مانع رشد و عملکرد سویا می‌شود. شناسایی ارقام متحمل به خشکی در سویا یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با تنش کمآبی در شرایط تغییرات اقلیمی میباشد. مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت کرتهای خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان) در سال 1402 اجرا شد. تیمارها شامل آبیاری کامل (100 درصد نیاز آبی) و تنش خشکی (50 درصد نیاز آبی) به عنوان عامل اصلی و 15 ژنوتیپ جدید سویا به عنوان عامل فرعی بود. ارزیابی ژنوتیپها بر اساس عملکرد دانه در شرایط شاهد و تنش خشکی توسط شاخصهای حساسیت به تنش، تحمل، بهرهوری متوسط، پایداری عملکرد، تحمل تنش، میانگین هندسی بهرهوری، مقاومت به خشکی، میانگین عملکرد نسبی، درصد حساسیت به تنش و درصد کاهش عملکرد انجام شد. یافتهها: بر اساس میانگین رتبهها در شاخصهای مورد مطالعه ژنوتیپ‌های G3، G9،G11 وG13 به عنوان متحمل‌ترین ژنوتیپها به تنش کمآبی شناخته شدند. تجزیه کلاستر ژنوتیپ‌ها را در شش گروه مجزا تفکیک کرد. G5 و رقم کوثر در گروه اول وG3 ، G11، G13وG9 در گروه ششم جای گرفتند. نماهای مختلف نمودار بای پلات G3، G9 و G13 را جزو پایدارترین ژنوتیپها با متوسط عملکرد بالاتر از میانگین در هر دو محیط قرار دادند. نتیجهگیری: با در نظر گرفتن میانگین عملکرد دانه در دو محیط آبیاری کامل و تنش خشکی، میانگین رتبهها در شاخصهای تحمل به تنش خشکی مورد مطالعه، نتایج حاصل از تجزیه کلاستر و نمودارهای بایپلات، ژنوتیپهای G3، G9، G11 و G13 به عنوان ژنوتیپهای پایدار و متحمل به تنش کمآبی شناسایی شدند ومی‌توانند به عنوان منابع ژنتیکی ارزشمند در برنامه‌های به‌نژادی قرار گیرند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22280_4f1403bca6675d255ba242c6901f5e09.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Effects of Starter Nitrogen and Methanol on Nodulation, Grain Filling Components and Quantitative and Qualitative Yield of peanut (Arachis hypogaea L. اثر مصرف نیتروژن استارتر و متانول بر گره‌زایی، مولفه‌های پرشدن دانه و عملکرد کمی و کیفی بادام ‏زمینی (‏L.‎‏ ‏‎(Arachis hypogaea 167 180 22281 10.22034/saps.2025.64972.3320 FA فرزاد عادل ساربانلار گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل، ایران رئوف سید شریفی استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی پریسا ُشیخ زاده گروه تولید و ژنتیک گیاهی ، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران محمد صدقی گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل، ایران Journal Article 2024 12 11 Background & Objectives: Several strategies have been suggested for improving the quantitative and qualitative yield of peanut (Arachis hypogaea L.), among which the application of starter nitrogen and methanol plays a key role in yield improvements. In this ‎regard, the aims of this study was to investigate the effects of starter nitrogen and foliar‏ ‏application with ‎methanol on nodulation, grain filling components and quantitative and qualitative yield of peanut (Goli cultivar). Materials and Methods: experiment was carried out as factorial based on randomized complete block design with three replications at the farm at Parsabad of Moghan from Ardabil province in 2022. Factors experimental were included application of methanol at three levels (foliar application with water as control, application 20 and 40 volume percent) and starter nitrogen rates at three levels (no application as control, application of 25 and 50 kg/ha) by urea Results: The results showed that application of 50 kg/ha starter nitrogen increased the number and dry weight of nodules per plant (69.5 and 55%, respectively), protein content, linoleic acid and oleic acid (13.2, 16.8 and 14.7%) in comparison with control. Also, foliar application of 40 volume percent of methanol increased the number of and dry weight of nodules per plant (28.5 and 27.7%, respectively) in comparison with control. Maximum of oil content (45.5%) was obtained in application of 25 kg/ha starter nitrogen. Hovewer, there wasn’t significant difference in oil content between control (no application) and application of 25 kg/ha starter nitrogen. Palmitic acid content decreased with starter nitrogen application. But, there wasn’t significant difference between no application and 25 kg/ha starter nitrogen. Application of 50 kg/ha of starter nitrogen and foliar application of 40 volume percent methanol increased rate and grain filling period (87 and 40, respectively) and grain yield (52%) in comparison with no application of starter nitrogen and methanol. Conclusion: Based on these results, it seems that application of 50 kg/ha starter nitrogen and foliar application of 40 volume percent of methanol can be suggested for improve of grain yield. مقدمه و هدف: راه کارهای متعددی برای بهبود عملکرد کمی و کیفی بادام زمینی پیشنهاد شده است که در میان آنها کاربرد نیتروژن استارتر و متانول نقش کلیدی در بهبود عملکرد ایفا میکند. در این رابطه، ارزیابی تاثیر نیتروژن استارتر و محلولپاشی با متانول بر گرهزایی، مولفههای پرشدن دانه و عملکرد کمی و کیفی دانه بادام زمینی رقم گلی از اهداف این پژوهش بود. مواد و روشها: آزمایش بهصورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعهایی در پارسآباد مغان استان اردبیل در سال 1401 اجرا شد. فاکتورهای آزمایشی شامل کاربرد متانول در سه سطح (محلول پاشی با آب به عنوان شاهد، کاربرد 20 و40 درصد حجمی) و مقادیر نیتروژن استارتر در سه سطح (عدم کاربرد به عنوان شاهد، کاربرد 25 و50 کیلوگرم نیتروژن از منبع اوره) بودند. یافتهها: نتایج نشان داد که کاربرد 50 کیلوگرم نیتروژن استارتر در هکتار، تعداد و وزن خشک گره در بوته (بهترتیب 5/69 و 55 درصد)، محتوای پروتئین، لینولئیک اسید و اولئیک اسید را (به ترتیب 2/13، 8/16 و 7/14 درصد) در مقایسه با شاهد افزایش داد. همچنین محلولپاشی40 درصد حجمی متانول، تعداد و وزن خشک گره در بوته را (بهترتیب 5/28 و 7/27 درصد) در مقایسه با شاهد افزایش داد. حداکثر محتوای روغن دانه (5/45 درصد) در کاربرد 25 کیلوگرم نیتروژن استارتر بدست آمد هرچند اختلاف آماری معنیداری بین مقادیر عدم مصرف نیتروژن با کاربرد 25 کیلوگرم نیتروژن استارتر وجود نداشت. محتوای پالمتیک اسید با کاربرد نیتروژن استارتر کاهش یافت ولی اختلاف آماری معنیداری بین عدم کاربرد نیتروژن استارتر با کاربرد 25 کیلوگرم نیتروژن استارتر وجود نداشت. کاربرد 50 کیلوگرم نیتروژن استارتر در هکتار و محلولپاشی 40 درصد حجمی متانول، سرعت و طول دوره پرشدن دانه (به ترتیب 87 و40 درصد) و عملکرد دانه را (52 درصد) در مقایسه با عدم کاربرد نیتروژن استارتر و متانول افزایش داد. نتیجهگیری: براساس نتایج این بررسی به نظر میرسد کاربرد 50 کیلوگرم نیتروژن استارتر و محلولپاشی40 درصد حجمی متانول میتواند برای بهبود عملکرد دانه بادام زمینی پیشنهاد شود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22281_3b88ca16189721f5f5eda4271ea9ba9d.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Evaluation of rapeseed Mutants under Drought Stress at Flowering Stage in terms of Yield, Oil Percentage and Stress Tolerance Indices ارزیابی موتانت‌های کلزا تحت تنش خشکی در مرحله گلدهی از نظر عملکرد، درصد روغن و شاخص‌های تحمل به تنش 181 199 22282 10.22034/saps.2025.60762.3191 FA ایوب نیکنام گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل،ایران علیرضا سیروس مهر گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل،ایران اعظم برزویی پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای. کرج. ایران. بهنام ناصریان خیابانی پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای. کرج. ایران. محسن موسوی نیک گروه زراعت،دانشکده کشاورزی،دانشگاه زابل،زابل،ایران Journal Article 2024 02 28 Background & Objectives: Given the increasing limitation of water resources and the expansion of arid regions worldwide, identifying and utilizing drought-tolerant genotypes is considered one of the important priorities in crop plant breeding. This study was conducted to identify mutants with more stable yield and higher drought stress tolerance, as well as to find suitable strategies for crop production in arid environments. Materials and Methods: The present study was carried out through two separate experiments (full irrigation and cessation of irrigation at the flowering stage) in a randomized complete block design (RCBD) with three replications during the years 2015-2016 and 2017-2018 at the research farm of the Nuclear Agriculture Research Institute in Karaj, Iran. In this experiment, seven rapeseed genotypes were evaluated, including three cultivars (Licord, Okapi, and RGS as controls) and four mutants derived from the RGS parental line (MRGS9, MRGS14, MRGS16, and MRGS31). The mutant lines were developed by irradiating the RGS cultivar with gamma irradiation from a cobalt-60 source at a dose of 950 Gy. Results: The results showed that the MRGS31 genotype had the highest grain yield (1,457 kg/ha), 1000-grain weight (44.4 g), and biological yield (7,934.6 kg/ha) under both full irrigation and cessation of irrigation at the flowering stage. Additionally, the grain yield reduction of this genotype under drought stress was only 9.33%, the lowest among the studied genotypes. Among the stress tolerance indices, MP, GMP, and STI were identified as the best indices for selecting drought-tolerant genotypes due to their significant correlation with yield. Based on these indices and the biplot analysis, MRGS31 was identified as the most drought-tolerant genotype among the studied genotypes. Conclusion: Rapeseed mutants showed the least reduction in grain yield under both full irrigation and cessation of irrigation at the flowering stage (where irrigation was applied equally before flowering, and drought stress was induced by stopping irrigation at the flowering stage). The highest and lowest reductions in grain yield under cessation of irrigation at flowering stage were observed in the RGS genotype (27.65%) and MRGS31 genotype (9.33%), respectively. These findings suggest that gamma radiation effectively improved plant tolerance to drought stress. مقدمه و اهداف: با توجه به محدودیت روزافزون منابع آب و گسترش مناطق خشک در سراسر جهان، شناسایی و بهره‌گیری از ژنوتیپ‌های مقاوم به خشکی، یکی از اولویت‌های مهم در به‌نژادی گیاهان زراعی محسوب می‌شود. این مطالعه به منظور شناسایی موتانت‌های با عملکرد پایدارتر و تحمل بیشتر به تنش خشکی و یافتن راهکارهای مناسب در تولید محصول در محیط‌های خشک صورت گرفت. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر در دو آزمایش جداگانه (آبیاری کامل و قطع آبیاری در مرحله گلدهی) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار، طی سال‌های 95-1394 و 97-1396 در مزرعه تحقیقاتی پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای کرج انجام شد. در این آزمایش، هفت ژنوتیپ کلزا (سه رقم: لیکورد، اوکاپی، آرجی‌اس به‌عنوان شاهد و چهار موتانت از پایه مادری آرجی‌اس: ام‌آرجی‌اس9، ام‌آرجی‌اس14، ام‌آرجی‌اس16 و ام‌آرجی‌اس31) بررسی شد. لاین‌های جهش یافته از پرتودهی رقم ‌آرجی‌اس با پرتو گاما، چشمه‌ی کبالت-60 و دز950 گری ایجاد شده بودند. یافته ها: نتایج نشان داد ژنوتیپ ام‌آرجی‌اس31 در هر دو شرایط آبیاری کامل و قطع آبیاری در مرحله‌ی گلدهی، بالاترین عملکرد دانه (۱۴۵۷ کیلوگرم در هکتار)، وزن هزار دانه (۴۴/۴ گرم) و عملکرد بیولوژیک (6/7934 کیلوگرم) را دارا بود. همچنین، کاهش عملکرد دانه این ژنوتیپ تحت تنش خشکی تنها ۳۳/۹ درصد بود که کمترین میزان در بین ژنوتیپ‌ها محسوب می‌شد. از بین شاخص‌های تنش، شاخص‌های MP، GMP و STI به دلیل داشتن همبستگی معنی‌دار با عملکرد، بهترین شاخص‌ها برای انتخاب و تعیین ژنوتیپ‌های متحمل به تنش بودند. براساس شاخص‌های ذکر شده و نمودار بای‌پلات، ژنوتیپ ام‌آرجی‌اس31 به‌عنوان متحمل‌ترین ژنوتیپ به تنش خشکی در بین ژنوتیپ‌های مورد مطالعه شناسایی شد. نتیجه گیری: موتانت‌های کلزا در هر دوشرایط آبیاری کامل و قطع آبیاری در مرحه‌ گلدهی (به این ترتیب که تا پیش از مرحله گلدهی اعمال تیمار آبیاری در هر دو شرایط یکسان انجام گرفت و تنش خشکی به‌صورت قطع آبیاری در مرحله گلدهی اجرا شد) کمترین افت عملکرد دانه نسبت به تیمار شاهد داشتند به طوری که بیشترین و کمترین افت عملکرد دانه در شرایط قطع آبیاری در مرحله گلدهی به ترتیب متعلق به ژنوتیپ‌های آرجی‌اس (65/27 درصد) و ام‌آرجی‌اس31 (33/9 درصد) بود. به‌طوریکه می‌توان نتیجه گرفت، اشعه گاما به خوبی توانسته اثر مثبتی روی تحمل گیاه در برابر تنش خشکی بگذارد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22282_a1c09dbfbd9a579860b22e480a5c389a.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The effect of Cover Crop Type on Weed Control and sugar beet Yield in Different Planting Patterns in Karaj Region تأثیر نوع گیاه پوششی بر کنترل علف‌های هرز و عملکرد چغندر قند در الگوهای مختلف کاشت در منطقه کرج 201 214 22286 10.22034/saps.2025.62603.3258 FA پوریا پرویزی گروه زراعت و اصلاخ نباتات، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، نراق، ایران مجتبی جعفرزاده کنارسری گروه زراعت و اصلاخ نباتات، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران. حسین نجفی عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور، کرج، ایران. حمید دهقان زاده بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان. ایران. Journal Article 2024 07 23 Background and Objectives: Weeds are among the major factors limiting sugar beet yield, and the use of cover crops can restrict weed growth by increasing competition with weeds. In addition, planting pattern and the timing of cover crop removal may affect weed control and sugar beet yield. Therefore, this study was conducted to investigate the effects of cover crop type, sugar beet planting pattern, and cover crop removal time on weed population and growth, as well as sugar beet yield, under the climatic conditions of Karaj. Materials and Methods: This study was carried out as a strip split plot experiment based on randomized complete block design with three replications at the research farm of the Iranian Research Institute of Plant Protectio, located on Meshkindasht Road, Karaj in 2013. Planting patterns (in two levels including single-row and double-row planting sugar beet) and type of cover crops (including barley (Hordeum vulgare L.), triticale (X Triticosecale Wittmack), clover (Trifolium alexandrinum), oil radish (Raphanus sativus L.)), as the main plot and the time of removal of the cover crops (at two times of 4 and 8 leaves of sugar beet) as the sub plot. Results: The results showed that the two-row planting pattern led to a decrease in weed growth and an increase of 7.27 tons. ha-1 in tuber yield and 840 kg. hectare-1 in sugar yield compared to the one-row planting pattern. Among the cover crops species, barley had the highest dry weight of the cover crop, the lowest frequency and dry weight of weeds, the highest tuber yield (38.71 tons. ha-1) and sugar yield (6.90 tons. ha-1). The removal time at the eight-leaf stage of sugar beet had the highest percentage of coverage and dry weight of the cover crop, the lowest frequency and dry weight of weeds, and the highest tuber yield (37.45 tons. ha-1) and sugar yield (6.77 tons. ha-1). Conclusion: Overall, double-row planting and the use of barley as a cover crop were associated with reduced weed growth and increased sugar beet root and sugar yields. In addition, removing the cover crop at the eight-leaf stage improved weed control and sugar beet yield. Therefore, the use of barley under a double-row planting pattern, followed by its removal at the eight-leaf stage of sugar beet, can be an effective approach for weed management and improving sugar beet yield under the conditions of Karaj. مقدمه و اهداف: علف‌های هرز از عوامل مهم کاهش عملکرد چغندرقند هستند و استفاده از گیاهان پوششی می‌تواند با افزایش رقابت با علف‌های هرز، رشد آنها را محدود کند. همچنین، الگوی کاشت و زمان حذف گیاه پوششی می‌توانند بر میزان کنترل علف‌های هرز و عملکرد چغندرقند تأثیرگذار باشند. بنابراین، این پژوهش با هدف بررسی تأثیر نوع گیاه پوششی، الگوی کاشت چغندرقند و زمان حذف گیاه پوششی بر جمعیت و رشد علف‌های هرز و عملکرد چغندرقند در شرایط آب‌وهوایی کرج انجام شد. مواد و روشها: آزمایش در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور، واقع در جاده مشکین‌دشت کرج به صورت کرت‌های خرد شده نواری با طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در 3 تکرار و در سال 1392 اجرا گردید. تیمار‌های آرایش کاشت (در دو سطح تک ردیفه و دو ردیفه) و نوع گیاه پوششی ((شامل جو (Hordeum vulgare L.)، تریتیکاله (X Triticosecale Wittmack)، شبدر‌ برسیم (Trifolium alexandrinum)، تربچه روغنی (Raphanus sativus L.)) عامل اصلی و زمان حذف گیاه پوششی (در دو زمان 4 و 8 برگی چغندرقند) عامل فرعی بود. یافتهها: نتایج نشان داد که آرایش کاشت دو ردیفه منجر به کاهش رشد علفهای هرز و افزایش 27/7 تن در هکتار عملکرد غده و 840 کیلوگرم در هکتار عملکرد قند در مقایسه با آرایش کاشت یک ردیفه گردید. در بین گونه‌های گیاه پوششی، جو دارای بیش‌ترین وزن خشک گیاه پوششی، کم‌ترین فراوانی و وزن خشک علف‌های هرز، بیشترین عملکرد غده (71/38 تن در هکتار) و عملکرد قند (90/6 تن در هکتار) بود. زمان حذف گیاه پوششی در مرحله هشت برگی چغندرقند دارای درصد پوشش و وزن خشک گیاه پوششی بیشتر، فراوانی و وزن خشک علف‌های هرز کمتر و بالاترین عملکرد غده (45/37 تن در هکتار) و عملکرد قند (77/6 تن در هکتار) بود. نتیجه گیری: به طور کلی، آرایش کاشت دو ردیفه و استفاده از جو به‌عنوان گیاه پوششی، با کاهش رشد علف‌های هرز و افزایش عملکرد غده و قند چغندرقند همراه بود. همچنین، حذف گیاه پوششی در مرحله هشت‌برگی، کنترل علف‌های هرز و عملکرد چغندرقند را بهبود بخشید. بنابراین، استفاده از جو در آرایش کاشت دو ردیفه و حذف آن در مرحله هشت‌برگی چغندرقند، می‌تواند راهکاری مؤثر برای مدیریت علف‌های هرز و افزایش عملکرد چغندرقند در منطقه کرج باشد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22286_ba0fe0530722a7c0963160cf49072972.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Evaluation of energy indicators of rapeseed (Brassica napus L.) cultivation in paddy fields influenced by tillage systems, planting method and nitrogen amounts ارزیابی شاخص‌های انرژی زراعت کلزا (Brassica napus L.) در شالیزار تحت تأثیر سیستم‌های خاک‌ورزی، روش‌ کاشت و مقدار نیتروژن 215 230 22287 10.22034/saps.2025.64021.3296 FA محمد ربیعی پژوهشگر بخش تحقیقات اصلاح و تهیه بذر، مؤسسه تحقیقات برنج کشور، رشت، ایران سجاد شاکرکوهی بخش تحقیقات اصلاح و تهیه بذر، مؤسسه تحقیقات برنج کشور، رشت، ایران Journal Article 2024 10 15 Background and Objectives: Efficient energy use is one of the key components of sustainable agriculture. Increasing the energy use efficiency requires a reduction in energy inputs without negatively affecting the crop yield. Optimal crop management can play a significant role in reducing energy consumption. The present study was performed to evaluate the effects of tillage, planting method and nitrogen (N) amounts on the energy indicators of rapeseed (Brassica napus L.) production in paddy fields. Materials and Methods: The experiment was designed as a split factorial arrangement based on a randomized complete block design with three replications at research field of Rice Research Institute of Iran in Rasht during two cropping seasons of 2016-2018. The conventional tillage, minimum tillage, and no-tillage methods were considered as the main plots and two planting methods of direct seeding and transplanting, and the amounts of 0, 100, 200, and 300 kg. ha-1 of pure N as factorial in subplots. For accurate analysis of the energy used and to evaluate the share of each input in the total energy consumption, the energy input was divided into direct, indirect, renewable, and non-renewable energies. Energy indices included energy use efficiency (EUE), energy productivity (EP), specific energy (SE), and net energy (NEG). Results: The results showed that the studied factors had significant effects on the grain yield of rapeseed and energy indices. In most experimental treatments, the N fertilizer and diesel fuel showed higher share percentages in rapeseed production than the other energy inputs. The treatments with no N fertilizer had the lowest net energy due to their low grain yield. This emphasizes the importance of using an optimal level of N fertilizer to successfully produce rapeseed. In all experimental treatments, non-renewable energy showed a much higher share than renewable energy. The no-tillage and minimum tillage were found to be superior to the conventional tillage due to higher EUE and EP. The treatments of conventional tillage with 300 kg. ha-1 of N in both planting methods had the highest energy input (>38000 MJ. ha-1) due to more consumption of diesel fuel and nitrogen. Conclusion: The treatment combination of minimum tillage at 100 kg. ha-1 of N in both planting methods due to high energy consumption efficiencies, as sustainable options could be recommended for rapeseed cultivation after rice harvesting in paddy fields of Guilan province. مقدمه و اهداف: استفاده بهینه از انرژی یکی از مؤلفه‌های اصلی کشاورزی پایدار است. افزایش کارایی مصرف انرژی مستلزم کاهش نهاده‌های انرژی بدون تأثیر منفی بر عملکرد محصول است. مدیریت بهینه زراعی می‌تواند نقش مهمی در کاهش مصرف انرژی ایفا نماید. پژوهش حاضر به‌منظور مطالعه اثر سیستم‌های خاک‌ورزی، روش‌ کاشت و مقدار نیتروژن بر شاخص‌های انرژی زراعت کلزا در شالیزار اجرا گردید. مواد و روشها: آزمایشی به‌صورت اسپلیت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات برنج کشور در شهرستان رشت طی دو سال زراعی 97-1395 انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل سه روش خاک‌ورزی (خاک‌ورزی متداول، کم خاک‌ورزی و بدون خاک‌ورزی) به‌عنوان فاکتور اصلی و دو روش کشت (کشت مستقیم و کشت نشایی) و چهار سطح کود نیتروژن خالص (صفر، 100، 200 و 300 کیلوگرم در هکتار) به‌عنوان فاکتور فرعی بودند. به‌منظور تحلیل دقیق‌تر انرژی مصرفی و تعیین سهم هر یک از نهاده‌ها در کل مصرف انرژی، انرژی ورودی به انرژی مستقیم، غیرمستقیم، تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر تقسیم شد. شاخص‌های انرژی شامل کارایی مصرف انرژی (EUE)، بهره‌وری انرژی (EP)، انرژی ویژه (SE) و انرژی خالص (NEG) بودند. یافتهها: نتایج نشان داد که فاکتورهای مورد مطالعه تأثیر معنی‌داری بر عملکرد دانه کلزا و شاخص‌های انرژی داشتند. در اکثر تیمارهای آزمایشی، سهم کود نیتروژن و سوخت دیزل نسبت به سایر ورودی‌های انرژی بیشتر بود. تیمارهایی که از کود نیتروژن استفاده نکردند، بهدلیل عملکرد پایین، کمترین مقدار انرژی خالص را داشتند که این این امر نشان‌دهنده اهمیت استفاده از کود نیتروژن برای تولید موفقیتآمیز کلزا است. در تمامی تیمارهای آزمایشی، سهم انرژی تجدیدناپذیر بسیار بیشتر از انرژی تجدیدپذیر بود. روش‌های بدون ‌خاک‌ورزی و کم خاک‌ورزی به‌دلیل EUE و EP بالاتر، نسبت به روش خاک‌ورزی متداول برتری داشتند. تیمارهای خاکورزی متداول در 300 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در هر دو روش کشت مستقیم و نشایی، بیشترین مقدار انرژی مصرفی (بیش از 38000 مگاژول در هکتار) را بهعلت مصرف زیاد سوخت و نیتروژن دارا بودند. نتیجهگیری: ترکیبات تیماری کم‌ خاکورزی در 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در هر دو روش کشت، بهدلیل کارایی بالای مصرف انرژی به‌عنوان گزینه‌های امیدوارکننده جهت صرفه‌جویی در مصرف انرژی برای کشت کلزا پس از برداشت برنج در اراضی شالیزاری استان گیلان قابل توصیه است.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22287_1b416e5534ac305d4d6e8e0ea25cf91d.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Application of Superabsorbent Nanopolymer in Several Iranian Mineral Substrates on Quantitative and Qualitative Characteristics of Greenhouse Cucumber کاربرد نانو پلیمر سوپرجاذب در چند بستر معدنی ایرانی بر خصوصیات کمی و کیفی خیار گلخانه‌ای 231 248 22288 10.22034/saps.2025.65691.3336 FA زهرا مقصودی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران ادریس شعبانی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران ناصر عالم زاده انصاری گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 2025 01 29 ackground & Objectives: In many regions of the world, finding suitable alternatives has received attention due to the high cost of substrates such as peat and cocopeat. Materials such as rice husk, pine bark, sawdust, and leaf compost have been used for the production of growing media for vegetables and ornamental plants. Other organic and mineral materials also exist as substitutes for growing media. Therefore, the necessity of paying attention to and utilizing new mineral or organic substrates in order to reduce costs in greenhouse crop production seems absolutely essential. This experiment was conducted with the aim of investigating the possibility of replacing cocopeat substrate with a combination of Iranian mineral substrates and superabsorbent nanopolymer in cucumber production by hydroponic method. Materials and Methods: This experiment was conducted in the fall and winter of 2022 in the greenhouse of Shahid Chamran University of Ahvaz as a factorial design in a randomized complete block design with 3 replications. The experimental treatments included three cultivation substrates: cocopeat + perlite, pumice and Pumedia and three superabsorbent levels of 0, 3 and 6 g/L of substrate. .The superabsorbent nanopolymer Tarava-200 was mixed into the middle section of each pot at amounts of 0, 3, and 6 grams per liter of growing medium, depending on the experimental treatment, and then covered with the respective substrate. In this study, 54 cylindrical plastic pots were used. Then, according to the treatment, the pots were filled halfway with the respective substrate, such that at 15 cm from the top of the pot, the superabsorbent amounts per liter of substrate (each pot contained 7 liters, so the superabsorbent amounts were 0, 21, and 42 g, respectively) were added and the pots were filled with their specific substrate. Cucumber seedlings of the Strong Sun cultivar at the 3-4 true leaf stage were transferred to 7-liter plastic pots specific to each treatment, containing substrates of 50:50 cocopeat to perlite, pumice, and Pumedia, and were arranged in the greenhouse at a density of approximately 3.5 plants per square meter. Results: The results of the interaction effect of substrate and superabsorbent showed that no significant difference was observed in the yield of the Pumedia substrate without superabsorbent and pumice with 3 and 6 g/L superabsorbent with the control substrate (cocopeat + perlite), which is one of the interesting results of this study. Also, the firmness of cucumber fruits in the Pumedia substrate with zero superabsorbent level and pumice with 6 g/L superabsorbent level was significantly higher than the control substrate. Conclusion: In general, the best growth and yield indices were observed in the cocopeat + perlite and Pumedia substrates without superabsorbent and pumice with 6 g/L superabsorbent. Therefore, it is recommended to use Pumedia substrate without superabsorbent or Pumice substrate with superabsorbent in greenhouse cucumber cultivation instead of the expensive cocopeat substrate that causes foreign exchange to leave the country. مقدمه و اهداف: در بسیاری از مناطق جهان، به دلیل هزینه بالای بسترهایی مانند پیت و کوکوپیت، پیدا کردن جایگزین مناسب مورد توجه قرار گرفته است. از آنجایی که برای تولید بستر کشت سبزی‌ها و گیاهان زینتی از موادی مانند پوسته برنج، پوست درخت کاج، خاک اره و کمپوست برگ استفاده شده است. مواد آلی و معدنی دیگری نیز برای جایگزینی بهعنوان بستر کشت وجود دارد. بنابراین لزوم توجه و بهره‌گیری از بسترهای جدید معدنی یا آلی به منظور کاهش هزینه‌ها در تولید محصولات گلخانه‎ای امری کاملاً ضروری بهنظر می‌رسد. این آزمایش با هدف بررسی امکان جایگزینی بستر کوکوپیت با ترکیب بسترهای معدنی ایرانی و نانوپلیمر سوپرجاذب در تولید خیار به روش هیدروپونیک اجرا گردید. مواد و روشها: این آزمایش در پاییز و زمستان 1401 در گلخانه دانشگاه شهید چمران اهواز به صورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی و با 3 تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل سه بستر کشت کوکوپیت+پرلیت، پومیس و پومدیا و سه سطح سوپرجاذب 0، 3 و 6 گرم بر لیتر بستر بود. نانوپلیمر سوپرجاذب Tarava-200 بسته به هر تیمار آزمایشی مقدار 0، 3 و 6 گرم نانو سوپرجاذب در هر لیتر بستر کاشت در قسمت میانی گلدان مخلوط شد و سپس با بسترهای مورد نظر پوشانده شد. در این پژوهش از 54 گلدان استوانه‌ای پلاستیکی استفاده شد. سپس با توجه به تیمار، گلدان‌ها توسط بستر مورد نظر تا نیمه پر گردیدند، به طوریکه در 15 سانتی‌متری از بالای گلدان، مقادیر سوپرجاذب به ازای هر لیتر بستر (هر گلدان 7 لیتر بود بنابراین مقادیر سوپرجاذب به ترتیب 0 گرم، 21 گرم و 42 گرم بود) اضافه و با بستر خاص خود پر گردید. نشاهای خیار رقم Strong sun در مرحله 4-3 برگ حقیقی به گلدانهای پلاستیکی 7 لیتری مختص هر تیمار و حاوی بسترهای 50:50 کوکوپیت به پرلیت، پومیس و پومدیا انتقال یافتند و و با تراکم حدود 5/3 بوته در مترمربع در فضای گلخانه چیده شد. یافتهها: نتایج اثر متقابل بستر و سوپرجاذب نشان داد که اختلاف معنیداری در عملکرد بستر پومدیا بدون سوجاذب و پومیس با سطح 3 و 6 گرم بر لیتر سوپرجاذب با بستر شاهد (کوکوپیت+پرلیت) مشاهد نگردید که از نتایج جالب توجه این پژوهش می باشد. همچنین سفتی میوه‎های خیار در بستر پومدیا با سطح صفر سوپرجاذب و پومیس با سطح 6 گرم بر لیتر سوپرجاذب بهطور معنیداری بیشتر از بستر شاهد بوده است. نتیجه گیری: بهطور کلی بهترین شاخص‌های رشدی و عملکردی در بسترهای کوکوپیت+پرلیت و پومدیا بدون سوپرجاذب و پومیس همراه با سوپرجاذب 6 گرم مشاهده گردید. بنابراین توصیه می‌گردد به جای بستر گران قیمت کوکوپیت که سبب خروج ارز از کشور می‎شود از بستر پومدیا بدون سوپرجاذب و یا بستر پومیس همراه با سوپرجاذب در پرورش خیار گلخانهای استفاده گردد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22288_dcba1f8e8042876c4593fde419e1d870.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The effect of Beef blood powder and Protein Hydrolyzing Bacteria on the morphophysiological traits of basil (Ocimum basilicum )plants تاثیرکاربرد پودرخون گاو و باکتری هیدرولیزکننده پروتئین برویژگی‌های مورفوفیزیولوژیکی گیاه ریحان(Ocimum basilicum ) 249 269 22289 10.22034/saps.2026.69687.3416 FA بهروز اسماعیل پور گروه علوم باغبانی و فضای سبز ، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل ، ایران زهرا مهدوی گروه علوم باغبانی و فضای سبز ، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل، ایران فاطمه محمودی گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل، ایران رسول اذرمی مرتبه علمی دانشیار، گروه علوم باغبانی و فضای سبز ، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل، ایران Journal Article 2025 10 16 Background and Objective: Due to the negative effects of chemical fertilizer, the need to use healthier solutions for agricultural production seems essential. Therefore, managing industrial slaughterhouse waste as a rich source of nutrients and amino acids has been one of the main concerns of researchers in recent decades. In this regard, a study was conducted to evaluate the growth of basil plant under the conditions of using blood powder from slaughterhouses and the effects of microorganisms on improving the availability of nutrients and amino acids in blood powder. Materials and Methods: This experiment was conducted as a factorial in a completely randomized design with three replications in the greenhouse of Mohaghegh Ardabili University in the winter of 2024 as pot culture. The experimental treatments included blood powder at four levels (0, 2, 4 and 6 g/kg) and the second factor was the inoculation of protein hydrolyzing bacteria and growth stimulants in three treatments (control, Bacillus licheniformis bacteria, Bacillus subtilis bacteria). Results: Blood powder at 6 g/kg caused a 25.9% increase in plant height, an increase (59.85, 65%) in root fresh weight and root dry weight, respectively, compared to the treatment without blood powder. Inoculation with Licheniformis bacteria increased the fresh dry weight of the shoot by (27.97, 35.53%) in the treatment with 6 g/kg blood powder. The highest number of leaves (27.7) and the highest root length (17.95 cm) were obtained at a blood powder concentration of 6 g/kg along with inoculation with bacillus licheniformis bacteria. Also, at a blood powder concentration of 6 g/kg, inoculation with bacillus licheniformis bacteria caused an 18% increase in leaf area compared to the treatment without inoculation with hydrolyzing bacteria. Also, at a concentration of 6 g/kg of blood powder, inoculation with bacillus licheniformis bacteria caused an increase of 23.46, 32.48, 16.83 and 25.71% of chlorophyll, b, a carotenoid and total chlorophyll compared to the absence of inoculation with hydrolyzing bacteria. The highest amount of total phenol (22.41 mg/g) was obtained at a concentration of 6 g/kg of blood powder along with inoculation with bacillus licheniformis bacteria. Conclusion: According to the results obtained from the research, inoculation with protein hydrolyzing bacteria causes better decomposition of blood powder in the soil. Therefore, it increases the growth of basil plants and improves the physiological indicators of basil plants. مقدمه و اهداف: به دلیل اثرات منفی کودهای شیمیایی، لزوم استفاده ازراهکارهای سالمتربرای تولید محصولات کشاورزی ضروری به نظر میرسد. از این رو برای مدیریت پسماندهای کشتارگاههای صنعتی به عنوان منبع غنی از عناصرغذایی و آمینواسیدها یکی از دغدغه‌های اصلی محققان دردهه‌های اخیر است. در این راستا، پژوهشی برای ارزیابی رشد گیاه ریحان در شرایط استفاده از پودرخون حاصل از کشتارگاه و اثرات میکروارگانیسم بر بهبود دسترسی عناصرغذایی و آمینواسیدهای موجود در پودر خون انجام شد. مواد و روشها: این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار درگلخانه دانشگاه محقق اردبیلی در زمستان سال 1403 به صورت کشت گلدانی انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل پودر خون در چهار سطح (0، 2، 4 و 6 گرم در کیلوگرم) بود و عامل دوم تلقیح باکتریهای هیدرولیز کننده پروتئین و محرک رشد در سه تیمار (شاهد، باکتری باسیلوس لیکنی فورمیس، باکتری باسیلوس سوبتلیس) بود. یافتهها: پودر خون 6 گرم بر کیلوگرم باعث افزایش 9/25 درصد ارتفاع بوته، افزایش (85/59 ، 65 درصد) به ترتیب در وزن تر ریشه و وزن خشک ریشه نسبت به تیمار بدون کاربرد پودر خون شد. تلقیح باکتری لیکنیفورمیس باعث افزایش وزن تر خشک اندامهوایی به ترتیب (97/27 ، 53/35 درصد) در تیمار 6 گرم برکیلوگرم پودر خون شد. یشترین تعداد برگ (7/27عدد) و بالاترین طول ریشه (95/17 سانتیمتر) در غلظت پودر خون 6 گرم بر کیلوگرم به همراه تلقیح باکتری باسیلوس لیکنی فورمیس بدست آمد. همچنین در غلظت 6 گرم بر کیلوگرم پودر خون تلقیح با باکتری باسیلوس لیکنیفورمیس باعث افزایش 18درصدی سطح برگ نسبت به عدم تلقیح باکتری هیدرو لیز کننده شد. همچنین در غلظت 6 گرم بر کیلوگرم پودر خون تلقیح با باکتری باسیلوس لیکنیفورمیس باعث افزایش به ترتیب 46/23 ، 48/32 ، 83/16 و 71/25 درصدی کلروفیل , b ,a کارتنوئید و کلروفیل کل نسبت به عدم تلقیح باکتری هیدرولیز کننده شد. بیشترین مقدار فنول کل (41/22 میلیگرم بر گرم) در غلظت پودر خون 6 گرم بر کیلوگرم به همراه تلقیح باکتری باسیلوس لیکنی فورمیس بدست آمد. نتیجهگیری: با توجه به نتایج به دست آمده از تحقیق، تلقیح باکتری هیدرو لیز کننده پروتئین باعث تجزیه بهتر پودر خون در خاک میگردد. بنابراین رشد گیاه ریحان را افزایش داده باعث بهبود شاخصهای فیزیولوژیکی گیاه ریحان میشود.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22289_b00dac6e905b4ff976d18cf73bc7b014.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 The effect of Chemical and Biological Fertilizers on some Morphological Traits and the Advantages of safflower (Carthamus tinctorius) and fenugreek Intercropping تأثیر کودهای شیمیایی و زیستی بر برخی صفات مورفولوژیکی و سودمندی کشت مخلوط گلرنگ (Carthamus tinctorius) و شنبلیله 271 288 22298 10.22034/saps.2026.67916.3378 FA پریسا رستمی بناب دانشجوی دکتری گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز. ایران یعقوب راعی گروه اکوفیزیولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز یونس خیری زاده آروق گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2025 06 29 Background & Objectives: The tendency to produce oilseeds, as well as the demand for oilseed products, is growing worldwide, particularly under organic settings. Intercropping systems, as a kind of sustainable production, can make better use of available resources. This study was carried out to determine the effect of chemical and biological fertilizers on some morphological features and advantage indices of safflower in various intercropping patterns with fenugreek. Materials and Methods: The experiment was carried out as a factorial experiment in a randomized complete block design with three replications at the Faculty of Agriculture's research farm in Tabriz. The experimental treatments consisted of a two-level cropping pattern (pure safflower and 100:50 additive intercropping (safflower to fenugreek)) and a six-level fertilizer treatment. (control, 100% urea recommended by soil test, foliar application of NPK, Barvar 2 phosphate + 100% urea, Barvar 2 phosphate + 50% urea, Barvar 2 phosphate + NPK). Results: According to the results, the most grain were produced in the capital by the treatment combination of Barvar 2 phosphate + NPK in pure cultivation and Barvar 2 phosphate + 100% urea in intercropping (with 61.8 and 64.47 numbers, respectively). The intercropping system resulted in a lower yield of safflower seeds than in pure cultivation.The highest grain yield (332.6 g m-2) and oil yield (85.18 g m-2) were obtained from pure cultivation of this plant in conjunction with the application of 100% urea. When 100% urea was applied to safflower grown in pure conditions, the grain yield rose by 7.9% and the oil yield by 1.5% in comparison to the control. However, the treatment of applying 50% urea along with Barvar 2 phosphate improved the grain yield by 4.1% and the oil output by 8.4% compared to the control. The 100% urea application treatment had the highest land equivalency ratio (2.1), while the NPK foliar application treatment had the lowest index (1.5). Conversely, the Barvar 2 phosphate + 50% urea application treatments produced the best relative yield of safflower (1.37), while the NPK foliar application treatment produced the highest relative yield of fenugreek (0.47). Conclusion: According to the study's findings, the most effective nutritional treatments for boosting safflower's grain and oil yields were 50% urea + Barvar 2 phosphate in intercropping and 100% urea in pure cultivation. As a result, these treatments can be suggested for farmers use. مقدمه و اهداف: تمایل به تولید گیاهان روغنی و تقاضا برای محصولات روغنی در جهان بهویژه در شرایط ارگانیک رو به گسترش است. سیستمهای کشت مخلوط به عنوان یکی از روشهای تولید پایدار میتوانند بهطور کارآمدتری از منابع موجود استفاده کنند. این پژوهش به منظور ارزیابی تأثیر کودهای شیمیایی و زیستی بر برخی صفات مورفولوژیکی و شاخصهای سودمندی گلرنگ در الگوهای مختلف کشت مخلوط با شنبلیله اجرا گردید. مواد و روشها: آزمایش بهصورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل الگوی کشت در دو سطح (کشت خالص گلرنگ و کشت مخلوط افزایشی 100 به 50 (گلرنگ به شنبلیله) و تیمار کودی در شش سطح (شاهد، اوره 100% توصیه آزمون خاک، محلول‌پاشی NPK، فسفات بارور2 + اوره 100%، فسفات بارور2 + 50% اوره، فسفات بارور2 NPK +) بود. یافتهها: نتایج نشان داد که ترکیب تیماری فسفات بارور2 + NPK در کشت خالص و ترکیب تیماری فسفات بارور2 + 100 درصد اوره در کشت مخلوط (به ترتیب با 8/61 و 47/64 عدد) بیشترین دانه در کاپیتول را دارا بودند. کشت مخلوط سبب کاهش عملکرد دانه گلرنگ در مقایسه با کشت خالص آن گردید. حداکثر عملکرد دانه (6/332 گرم در مترمربع) و عملکرد روغن (18/85 گرم در مترمربع) از کشت خالص گلرنگ به همراه مصرف 100درصد اوره بهدست آمد. تحت شرایط کشت خالص گلرنگ کاربرد 100 درصد اوره در مقایسه با شاهد علمکرد دانه را 9/7 درصد و عملکرد روغن را 5/1درصد افزایش داد. با این وجود تحت شرایط کشت مخلوط گلرنگ و شنبلیله تیمار کاربرد 50 درصد اوره به همراه فسفات بارور2 در مقایسه با شاهد عملکرد دانه را 1/4 درصد و عملکرد روغن را 4/8 درصد بهبود بخشید. بالاترین نسبت برابری زمین (1/2) متعلق به تیمار کاربرد 100 درصد اوره و کمترین این شاخص (5/1) متعلق به تیمار محلولپاشی NPK میباشد. از طرفی بیشترین عملکرد نسبی گلرنگ (37/1) را تیمار کاربرد فسفات بارور2 + 50 درصد اوره و حداکثر عملکرد نسبی شنبلیله به میزان 47/0 را تیمار محلولپاشی NPK به خود اختصاص داد. نتیجهگیری: بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، به منظور افزایش عملکرد دانه و روغن گلرنگ کاربرد 100 درصد اوره در کشت خالص و مصرف 50 درصد اوره + فسفات بارور2 در کشت مخلوط به عنوان مطلوبترین تیمار تغذیهای مشخص شد و بنابراین میتوان این تیمارها را جهت استفاده کشاورزان توصیه کرد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22298_46f7f885d7f5d5f90254de4b402d8e1f.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Synergistic Effects of livestock and Poultry manure on Green Bean Growth and Yield اثرات هم افزایی کود دامی و مرغی بر رشد و عملکرد لوبیا سبز 289 300 22290 10.22034/saps.2025.65807.3341 FA اصغر مارزی زاده گروه علوم باغبانی، دانشکده فناوری کشاورزی، دانشگاه تهران صاحبعلی بلندنظر استاد گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Journal Article 2025 02 05 Background and Objectives: In order to investigate the synergistic effects of livestock and poultry manure on the Growth and yield of green beans of the canyon cultivar under field conditions, an experiment was conducted in the a randomized complete block design with seven treatments and three replications in a farm located in Manujan County, in the south of Kerman Province. Materials and Methods: The Experimental treatments included control, application of the manure at 10 and 20 tons/ha, application of the poultry manure at 3 and 5 tons/ha, combination of poultry and livestock manure at 10 tons/ha (3 and 7 tons, respectively) and combination of poultry and livestock manure at 20 tons/ha (5 and 15 tons/ha, respectively). The evaluated traits included plant height, number of leaves, number of side branches, fresh and dry weight of the plant, pod weight, pod length, number of pods per plant, number of seeds per pod, total yield. Results: The Results of this study showed that the application of a mixture of livestock and poultry manure has a significant effect on the growth characteristics and yield of green beans. This effect includes increasing plant height, number of leaves, number of side branches, fresh and dry weight of shoots, weight and length of pods, number of pods per plant, number of seeds per pod, weight of seeds per pod, and finally, improving the yield of the whole plant. In general, the simultaneous use of a mixture of poultry and livestock manure had positive effects on the growth and yield characteristics of green beans and can be used as an efficient method to improve the quality and yield of agricultural products. Conclusion: Therefore, according to the results obtained, the effect of a mixture of livestock and poultry manure can be recommended as a strategy for increasing green bean yield. These findings indicate that the integration of organic fertilizers into green bean cultivation practices can increase crop yield and contribute to the development of sustainable agriculture. مقدمه و اهداف: به منظور بررسی اثرات همافزایی کود دامی و مرغی بر رشد و عملکرد لوبیا سبز رقم Canyon در شرایط مزرعهای، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با هفت تیمار و سه تکرار در مزرعهای واقع در شهرستان منوجان، در جنوب استان کرمان انجام شد. مواد و روشها: تیمارهای آزمایش شامل شاهد، کاربرد کود دامی به میزان 10 و 20 تن در هکتار، کاربرد کود مرغی به میزان 3 و 5 تن در هکتار، ترکیب کود مرغی و دامی 10تن در هکتار (به ترتیب 3 و 7 تن)، ترکیب کود مرغی و دامی 20 تن در هکتار(به ترتیب 5 و 15 تن در هکتار) بودند. صفات مورد ارزیابی شامل ارتفاع گیاه، تعداد برگ، تعداد شاخه فرعی، وزن تر و خشک بوته، وزن غلاف، طول غلاف، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، عملکرد کل، بودند. یافتهها: نتایج این مطالعه نشان داد که کاربرد مخلوط کود دامی و مرغی تأثیر معنی‌داری بر ویژگی‌های رشدی و عملکرد لوبیا سبز دارد. این تأثیر شامل افزایش ارتفاع گیاه، تعداد برگ‌ها، تعداد شاخه‌های فرعی، وزن تر و خشک اندام هوایی، وزن و طول غلاف، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه‌ها در غلاف، وزن دانه‌ها در غلاف و در نهایت، بهبود عملکرد کل گیاه است. به طور کلی، استفاده از ترکیب کود مرغی و دامی به صورت هم‌زمان، تاثیرات مثبتی بر ویژگی‌های رشدی و عملکردی لوبیا سبز داشت و می‌تواند به عنوان یک روش کارآمد برای ارتقای کیفیت و بازدهی محصولات کشاورزی به کار گرفته شود. نتیجهگیری: بنابراین با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، اثر مخلوط کود دامی و مرغی، بعنوان یک راهکار برای افزایش عملکرد لوبیا سبز قابل توصیه میباشد، این یافته‌ها حاکی از آن است که ادغام کودهای آلی در شیوه‌های کشت لوبیا سبز می‌تواند عملکرد محصول را افزایش داده و به توسعه کشاورزی پایدار کمک کند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22290_9852b02c98039c87710d81d6cc5ae2f5.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Studying the Grain Yield Stability of winter oilseed rape (WOSR) Mutant Lines in Several Years and Locations مطالعه پایداری عملکرد دانه لاین‌های جهش‌یافته کلزای زمستانه در چند سال و مکان 301 316 22291 10.22034/saps.2025.65366.3329 FA حسین مهری‌پور ازبرمی دانشجوی دکتری، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران جلال صبا استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران بهرام علیزاده استاد بخش تحقیقات دانه‌های روغنی، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران امیر قلی‌زاده استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج فرید شکاری استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2025 01 07 ackground and Objectives: Rapeseed is one of the most important oilseed crops worldwide and is considered a strategic crop for edible oil production and reducing dependence on imported vegetable oils and oilseed products. Grain yield in rapeseed is strongly influenced by genetic and environmental factors, and the genotype × environment interaction (GEI) may result in changes in the relative performance and ranking of genotypes across environments. Therefore, identifying genotypes with high yield, stable performance, and broad or specific adaptation to different environments is essential for breeding programs and the development of superior cultivars. The objective of this study was to evaluate grain yield performance and stability of 15 winter rapeseed genotypes across diverse environments in Iran and to identify genotypes with high yield and desirable adaptation using the GGE biplot methodology. Materials and Methods: In this study, 9 winter oilseed rape (WOSR) mutant lines along with six cultivars were evaluated in a randomized complete block design with three replications in six experimental field stations (Karaj, Kermanshah, Isfahan, Hamadan, Zarghan and Qazvin) during 2021–2023 growing seasons. GGE biplot statistical method (genotype effect + genotype × environment interaction) was used to study stability of genotypes in the studied environments. Results: Results of combined variance analysis indicated that the effects of environments (E), genotypes (G) and genotype × environment (G×E) interaction were significant, suggesting that the genotypes responded differently in the studied environment conditions. So, there was the possibility of stability analysis and the results of genotype × environment interaction analysis using GGE-biplot method showed that the two first and second principal components of the GGE-biplot explained 70.9% of the total seed yield variation. Based on the hypothetical ideal genotype biplot, the Talaye cultivar and Z-900-9 mutant line were better than the other genotypes for seed yield and stability and had the high general adaptation to all environments. Furthermore, the Nima and Talaye cultivars in Isfahan, Kermanshah and Karaj locations and Z-900-8 mutant line in Zarghan location were superior genotypes with the high specific adaptation. In addition to the results showed that all environments had high discriminating ability so that could able to show differences between genotypes. The Hamadan, Kermanshah, and Isfahan environments were the nearest environment to ideal environment that had the highest discriminating ability and representativeness. Conclusion: Generally, the results demonstrated that the Talaye cultivar and Z-900-9 mutant line were better than the other genotypes for seed yield and stability and had the highest general adaptation to all environments. مقدمه و اهداف: کلزا یکی از مهم‌ترین گیاهان دانه‌روغنی در جهان و از محصولات راهبردی برای تأمین روغن خوراکی و کاهش وابستگی به واردات روغن و کنجاله در کشور است. عملکرد دانه کلزا تحت تأثیر متقابل عوامل ژنتیکی و محیطی قرار داشته و وجود برهم‌کنش ژنوتیپ × محیط می‌تواند موجب تغییر رتبه ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مختلف شود. ازاین‌رو، شناسایی ژنوتیپ‌هایی با عملکرد بالا، پایداری مناسب و سازگاری گسترده یا اختصاصی با شرایط مختلف محیطی، از اهمیت زیادی در برنامه‌های اصلاحی و معرفی ارقام جدید برخوردار است. در این پژوهش، به‌منظور شناسایی ژنوتیپ‌های برتر کلزای زمستانه، عملکرد دانه و پایداری 15 ژنوتیپ در محیط‌های مختلف کشور با استفاده از روش GGE بای‌پلات ارزیابی شد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، تعداد نه لاین جهش‌یافته کلزای زمستانه به‌همراه شش رقم در شش ایستگاه‌ تحقیقاتی (کرج، کرمانشاه، اصفهان، همدان، زرقان و قزوین) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به‌مدت دو سال زراعی (1402-1400) مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای ارزیابی پایداری و سـازگاری ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مورد بررسی از روش آماری GGE بای‌پلات با مدل اثر ژنوتیپ بعلاوه برهمکنش ژنوتیپ در محیط استفاده شد. یافته ها: نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثر محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط معنی‌دار بود. معنی‌دار بودن اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، بیانگر واکنش متفاوت ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مختلف بود و بنابراین، امکان تجزیه پایداری ژنوتیپ‌ها وجود داشت. نتایج تجزیه اثر متقابل ژنوتیپ × محیط با روش GGE-biplot نشان داد که دو مؤلفه اول و دوم 9/70 درصد از تغییرات کل عملکرد دانه را توجیه کردند. بر اساس بای‌پلات ژنوتیپ فرضی ایده‌‌آل، رقم طلایه و لاین جهش یافته Z-900-9 از نظر هر دو عامل پایداری و میانگین عملکرد دانه، بهتر از سایر ژنوتیپ‌ها بودند و سازگاری عمومی بالایی در همه محیط‌های مورد بررسی داشتند. علاوه بر آن، ارقام نیما و طلایه در مکآن‌های اصفهان، کرمانشاه و کرج و لاین جهش یافته Z-900-8 در مکان زرقان ژنوتیپ‌های برتر و با سازگاری خصوصی بالا بودند. همچنین نتایج نشان داد که کلیه محیط‌ها دارای قابلیت تمایز بالایی بوده و توانستند تفاوت‌های بین ژنوتیپ‌ها را به خوبی آشکار کنند. محیط‌های همدان، کرمانشاه و اصفهان نزدیک‌ترین محیط‌ها‌ به محیط ایده‌آل بودند و بیشترین تمایز و بیانگری را نشان دادند. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی نتایج نشان داد که رقم طلایه و لاین جهش یافته Z-900-9 از نظر هر دو عامل پایداری و میانگین عملکرد دانه، بهتر از سایر ژنوتیپ‌ها بودند و سازگاری عمومی بالایی در همه محیط‌های مورد بررسی داشتند.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22291_a7cc4d08e8220e6280ba7a32cadd4792.pdf

دانشگاه تبریز دانش کشاورزی وتولید پایدار 2476-4310 36 3 2026 09 23 Modeling Adoption Behavior of Organic Agriculture in Shabestar County: Comparing Ordered Logit and Random Forest Approaches مدل‌ساز رفتار پذیرش کشاورزی ارگانیک در شهرستان شبستر: مقایسه دو رهیافت لاجیت ترتیبی و جنگل تصادفی 317 334 22292 10.22034/saps.2025.66607.3356 FA مریم حق جو گروه آموزشی اقتصاد کشاورزی.دانشکده کشاورزی.دانشگاه تبریز گیسو بخش زاده کارشناسی ارشد معماری کامپیوتر، کارمند دانشکده کشاورزی،دانشگاه تبریز Journal Article 2025 04 02 Background & Objectives: Organic farming, as a sustainable approach to mitigating environmental impacts and enhancing ecosystem health, plays a pivotal role in sustainable development. Given the predominance of dryland cultivation and traditional farming practices in Shabestar County, together with the strategic importance of wheat and barley for the region's food security, this study set out to analyze the factors influencing the adoption of varying levels of organic farming among wheat and barley growers in the county. In doing so, it seeks to compare two methodological approaches—ordered logit and random forest—so as to offer a more comprehensive account of both the causal relationships and the predictive capacity of the factors shaping adoption. Materials & Methods: Data were gathered from 175 wheat and barley farmers in Shabestar County, selected through simple random sampling in 2023, by means of questionnaires and face-to-face interviews, and were subsequently analyzed using ordered logit and random forest models. The dependent variable was the level of adoption of organic practices, ranging from non-adoption to the adoption of more than four practices, while the independent variables comprised awareness, education, age, farming experience, participation in extension classes, income, and the number of dependents. Ordered logit was employed to identify causal relationships and marginal effects, whereas random forest served to provide accurate prediction and to rank the relative importance of the variables. Results: The ordered logit model indicated that 51% of farmers had adopted at least one organic practice. Awareness, education, and participation in extension training programs exerted significant positive effects, while age and farming experience showed significant negative effects on adoption. The random forest model, achieving 78% accuracy, confirmed awareness and education as the most influential positive factors and performed better in predicting lower levels of adoption. Both models revealed that 69% of farmers would adopt organic practices were guaranteed purchase arrangements in place. Moreover, the highest proportion of adoption was concentrated at the initial levels. Conclusion: Targeted education and economic incentives are essential to strengthening adoption; random forest proved more accurate in predicting lower levels of adoption, while ordered logit offered a more precise account of causal relationships. It is recommended that extension programs focus on younger and more educated farmers and that markets for organic products be developed through guaranteed purchase mechanisms. مقدمه و اهداف : کشاورزی ارگانیک به‌عنوان رویکردی پایدار برای کاهش اثرات زیست‌محیطی و ارتقای سلامت اکوسیستم، نقش مهمی در توسعه پایدار دارد. با توجه به غلبه کشت دیم و کشاورزی سنتی در شهرستان شبستر و اهمیت گندم و جو در امنیت غذایی منطقه، این مطالعه با هدف تحلیل عوامل مؤثر بر پذیرش سطوح مختلف کشاورزی ارگانیک توسط زارعین گندم و جوکار این شهرستان انجام شد. پژوهش حاضر می کوشد با مقایسه دو رهیافت لاجیت ترتیبی و جنگل تصادفی، هم روابط علی و هم توان پیش‌بینی‌کنندگی عوامل مؤثر بر پذیرش را به‌صورت جامع‌تر بررسی کند. مواد و روش‌ها: داده‌ها از ۱۷۵ زارع گندم و جوکار شهرستان شبستر که در سال ۱۴۰۲ با نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند، از طریق پرسشنامه و مصاحبه حضوری جمع‌آوری و با دو مدل لاجیت ترتیبی و جنگل تصادفی تحلیل شد. متغیر وابسته، سطح پذیرش روش‌های ارگانیک (از عدم پذیرش تا پذیرش بیش از چهار روش) و متغیرهای مستقل شامل آگاهی، تحصیلات، سن، تجربه، شرکت در کلاس‌های ترویجی، درآمد و تعداد افراد تحت تکفل بود. لاجیت ترتیبی برای شناسایی روابط علی و اثرات نهایی و جنگل تصادفی برای پیش‌بینی دقیق و رتبه‌بندی اهمیت متغیرها به کار رفت. یافته‌ها: نتایج مدل لاجیت ترتیبی نشان داد که ۵۱ درصد زارعین حداقل یک روش ارگانیک را پذیرفته‌اند. متغیرهای آگاهی، تحصیلات و شرکت در کلاس‌های ترویجی اثر مثبت و معنادار، و دو متغیر سن و تجربه کشاورزان اثر منفی معناداری بر پذیرش داشتند. مدل جنگل تصادفی نیز با دقت ۷۸ درصد، آگاهی و تحصیلات را به‌عنوان مهم‌ترین عوامل مثبت تأیید کرد و در پیش‌بینی سطوح پایین پذیرش عملکرد بهتری نشان داد. هر دو مدل نشان دادند که ۶۹ درصد زارعین در صورت تضمین خرید، روش‌های ارگانیک را می‌پذیرند. همچنین، بیشترین درصد پذیرش در سطوح ابتدایی متمرکز بود. نتیجه‌گیری: آموزش هدفمند و مشوق‌های اقتصادی برای تقویت پذیرش ضروری است؛ جنگل تصادفی در پیش‌بینی سطوح پایین و لاجیت ترتیبی در تبیین روابط علی دقیق‌تر عمل کرد. پیشنهاد می‌شود برنامه‌های ترویجی بر زارعین جوان‌تر و تحصیل‌کرده متمرکز شود و بازار محصولات ارگانیک با تضمین خرید توسعه یابد.

https://sustainagriculture.tabrizu.ac.ir/article_22292_33824dbcdf76a13285f4cdba74f806f4.pdf